Tại Tọa đàm “Một HTX nên bắt đầu chuyển đổi số từ đâu?”(trong khuôn khổ Diễn đàn “Chuyển đổi số trong HTX: Từ dữ liệu, quản trị đến thị trường”), các đại diện nhà quản lý, chuyên gia công nghệ, nhà phân phối và lãnh đạo HTX đã cùng nhau tháo gỡ từng "mắt xích", đưa ra lộ trình căn cơ cho khu vực HTX.

Từ áp lực quản trị đến đáp ứngnhu cầu thị trường 

Trong làn sóng chuyển đổi số hiện nay, không ít HTX lúng túng khi xác định điểm xuất phát. Thực tế tại các địa phương cho thấy, động lực chuyển đổi số nhiều khi bắt nguồn chính từ những áp lực quản trị hàng ngày, đặc biệt là bài toán nhân sự và tuân thủ các quy định pháp lý, thuế.

Ông Bùi Khánh Dũng – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần MUSA PACTA cho biết, chuyển đổi số trong quản trị nội bộ mới chỉ là một nửa mảnh ghép. Nửa mảnh ghép quyết định sự sống còn của HTX lại nằm ở đầu ra của sản phẩm – nơi công nghệ phải đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của hệ thống phân phối hiện đại.

Bà Nguyễn Thị Kim Dung – Giám đốc Siêu thị Co.opmart Hà Nội chỉ ra rằng, rào cản lớn nhất của đa số HTX hiện nay là tư duy sản xuất cũ kỹ: "Hiện tại, các HTX có gì sản xuất cái đó, bán cái đó. Nhưng thực tế, chúng ta phải thay đổi sang tư duy thị trường cần gì, khách hàng cần gì để đáp ứng, từ đó mới đưa được hàng vào hệ thống phân phối siêu thị".

Để sản phẩm HTX rộng đường bước vào hệ thống bán lẻ lớn như Saigon Co.op, bà Dung cho biết HTX cần đáp ứng đầy đủ 5 điều kiện cốt lõi: hồ sơ pháp lý minh bạch; chất lượng sản phẩm ổn định; khả năng truy xuất nguồn gốc; năng lực sản xuất đều đặn và sự cạnh tranh thương mại về giá cả, nhãn mác.

"Đối với HTX, không nên đặt mục tiêu đơn thuần là đưa được hàng vào siêu thị, mà quan trọng hơn là khi hàng nằm trên kệ, khách hàng biết tới và sẵn sàng mua sản phẩm. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành, thậm chí Saigon Co.op có đội ngũ chuyên tư vấn cho HTX làm hồ sơ đưa sản phẩm vào hệ thống."— bà Nguyễn Thị Kim Dung, cho biết.

Dù nhận thức được tầm quan trọng của chuyển đổi số, nhiều HTX vẫn loay hoay, thậm chí vấp ngã ngay từ bước lập dự án vay vốn đầu tư công nghệ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những điểm yếu nội tại kéo dài nhiều năm qua.

Phân tích về vấn đề này, đại diện các quỹ hỗ trợ và chuyên gia tài chính cho biết, điểm yếu cốt lõi hàng đầu của các HTX là công tác hạch toán kế toán, sổ sách còn quá yếu. Dù thực tế sản xuất kinh doanh có lợi nhuận, nhưng việc thiếu hồ sơ tài chính chuẩn mực khiến HTX không thể chứng minh dòng tiền để vay vốn. Bên cạnh đó, khả năng đánh giá và lượng hóa hiệu quả của dự án chuyển đổi số còn rất mơ hồ. HTX chưa tính toán rõ được một phần mềm hay thiết bị công nghệ mang lại thêm bao nhiêu lợi nhuận, giúp giảm bao nhiêu chi phí.

Một sai lầm phổ biến khác là tư tưởng "đi tắt đón đầu" quá đà. Nhiều HTX xây dựng kế hoạch chuyển đổi số quá lớn cho 5 năm tới với khoản kinh phí vượt xa năng lực tài chính. Hậu quả là dự án luôn rơi vào tình trạng thiếu vốn, khó vận hành và thất bại ngay từ khâu triển khai.

Trước thực trạng đó, ông Nguyễn Thanh Mộng – Giám đốc SORIMACHI Nhật Bản tại Việt Nam đưa ra lời khuyên: HTX cần tự đặt câu hỏi vấn đề cấp thiết nhất của mình nằm ở đâu để đầu tư đúng trọng tâm. Khảo sát của SORIMACHI cho thấy có tới 73% HTX muốn kết nối dữ liệu kế toán với phần mềm bán hàng. Nếu vướng kế toán thì dùng phần mềm kế toán, vướng truy xuất thì dùng phần mềm truy xuất, vướng đơn hàng thì chọn phần mềm quản lý bán hàng. HTX tuyệt đối không nên đầu tư toàn bộ phần mềm cùng một lúc.

Ông Mộng phân tích thêm, nếu HTX có nguồn ngân sách khoảng 200 - 300 triệu đồng thì chi phí dành cho phần mềm công nghệ chỉ nên chiếm khoảng 5 - 10%. Phần vốn còn lại phải tập trung đầu tư cho con người, đào tạo kỹ năng vận hành và chuẩn hóa quy trình. Có công nghệ mà không có người biết dùng hoặc không có dữ liệu đầu vào chuẩn xác thì công nghệ đó cũng trở thành vô nghĩa.

Ông Nguyễn Hoàng Linh – Giám đốc HTX Nghiên cứu ứng dụng và phát triển Nông nghiệp thông minh chia sẻ, các giải pháp công nghệ phục vụ HTX phải theo hướng đơn giản hóa tối đa, bắt buộc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ thao tác tự động, kết hợp tổ chức các lớp tập huấn cầm tay chỉ việc cho bà con.

HTX phải làm gì?

Tại phiên Tọa đàm, câu hỏi trực diện được đặt ra cho các diễn giả: "Nếu như HTX ngày mai mới bắt đầu chuyển đổi số thì cần bắt đầu từ đâu?". Câu trả lời từ các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã phác họa nên một lộ trình hành động thiết thực, đi từ nền tảng dữ liệu đến định hướng nguồn lực.

Trước hết, dưới góc nhìn quản trị dữ liệu, ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc HTX nấm Tam Đảo, nhấn mạnh rằng việc đầu tiên HTX cần bắt tay làm ngay là phải minh bạch hóa dữ liệu và thực hiện cập nhật số liệu chuẩn xác ngay từ ban đầu. Đây chính là cái gốc để mọi công nghệ phía sau có thể vận hành hiệu quả.

Ở góc độ chiến lược, ông Nguyễn Hoàng Linh cho rằng bước đi đầu tiên không phải là mua sắm thiết bị mà là đổi mới tư duy về chuyển đổi số và chủ động xây dựng một lộ trình thực hiện rõ ràng. Sau khi đã có tư duy đúng và lộ trình phù hợp, HTX mới tiến hành khảo sát, nghiên cứu thị trường các đơn vị cung cấp dịch vụ công nghệ để chọn ra giải pháp tối ưu.

Đối với bài toán kết nối thị trường, bà Nguyễn Thị Kim Dung khẳng định gốc rễ chuyển đổi số của HTX phải bắt đầu từ việc chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, minh bạch năng lực cung ứng, sản lượng cũng như giá cả để đáp ứng yêu cầu của các chuỗi bán lẻ hiện đại.

Trong khi đó, ông Bùi Khánh Dũng lại gợi mở một hướng tiếp cận từ quản trị nội bộ. Lĩnh vực đầu tiên mà HTX nên ưu tiên số hóa chính là bài toán nhân sự và lao động mùa vụ – vốn là vấn đề rất "cam go" và dễ gây thất thoát đối với các HTX hiện nay.

Cuối cùng, bàn về khía cạnh tài chính, ông Nguyễn Hùng Tiến, Giám đốc Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX (Liên minh HTX Việt Nam) đưa ra lời khuyên  các HTX cần phân loại theo quy mô vốn: Nếu HTX có nguồn vốn nhỏ (dưới 100 triệu đồng), nên ưu tiên đầu tư ngay vào chuyển đổi số phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ. Còn nếu có nguồn vốn lớn hơn, HTX cần chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi số thành một dự án bài bản để khẩn trương tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân khẳng định, chuyển đổi số bản chất là tổ chức lại toàn bộ hoạt động quản trị, sản xuất, kinh doanh dựa trên dữ liệu để nâng cao hiệu quả và mở rộng thị trường.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh yếu tố năng lực tự thân và cảnh báo về nguy cơ phụ thuộc vào các đơn vị cung cấp công nghệ. Toàn quốc hiện có khoảng 35.000 HTX với hơn 7 triệu thành viên – đây là một "kho dữ liệu khổng lồ" mà nhiều doanh nghiệp công nghệ muốn tiếp cận vì mục tiêu lợi nhuận.

"Nhiều đơn vị muốn kết nối với hệ thống HTX vì khối dữ liệu khổng lồ này. Nhưng bài toán đặt ra là chúng ta quản trị khối dữ liệu đó thế nào để tất cả cùng có lợi. Trong thực tế, không ai tự nhiên làm không, nếu HTX không nắm vững, không có năng lực tự thân từ nội lực thì cuộc chuyển đổi số đó khó có thể thành công", Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhấn mạnh.

Có thể thấy, chuyển đổi số là một chặng đường dài đòi hỏi sự thay đổi từ tư duy của người đứng đầu đến thói quen của từng thành viên HTX. Xuất phát từ nhu cầu thực tế, đầu tư vừa sức, minh bạch dữ liệu và lấy năng lực nội tại làm gốc chính là chiếc "chìa khóa" giúp các HTX Việt Nam chuyển đổi số thành công và bền vững.

HT