Các nhà bán lẻ đang phải chuẩn bị hàng hóa, nhân sự và chương trình kích cầu cho mùa cao điểm sắp tới. Nhưng phía sau kế hoạch tăng doanh số là áp lực chi phí ngày càng lớn, từ vận chuyển, năng lượng, mặt bằng đến công nghệ.

Chi phí tăng từ cửa hàng đến hàng hóa

Áp lực càng lớn khi phần chi phí tăng thêm không dễ chuyển hết vào giá bán. Mới đây, trong báo cáo khảo sát ở ngành bán lẻ, Vietnam Report ghi nhận 89,5% người tiêu dùng thường so sánh giá trước khi mua, trong khi 39,5% có xu hướng chờ khuyến mại mới xuống tiền.

Trước sức mua có dấu hiệu nhạy cảm về giá, nhà bán lẻ không thể chỉ nhìn vào doanh số. Hiệu quả từng điểm bán, nhóm hàng và đơn hàng đang trở thành những con số cần được tính kỹ hơn.

Theo Vietnam Report, những tháng cuối năm, áp lực mặt bằng giá vẫn hiện hữu khi giá dầu thế giới có dấu hiệu tăng trở lại, cùng tác động của tỷ giá và tăng trưởng tín dụng. Với ngành bán lẻ, những biến động này nhanh chóng dội vào chi phí vận chuyển, năng lượng, mặt bằng và vận hành hệ thống.

Áp lực này cũng thể hiện qua diễn biến CPI (chỉ số giá tiêu dùng). Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy CPI quý III/2026 tăng 4,8% so với cùng kỳ, 9 tháng tăng 4,52%; trong đó nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, còn giao thông tăng 6,06%.

Với chuỗi hàng trăm điểm bán, một khoản tăng nhỏ tại mỗi cửa hàng cũng nhanh chóng thành chi phí lớn, trong khi tồn kho cao vừa “giam” vốn vừa tăng chi phí lưu giữ. Nhà bán lẻ vì thế phải tính kỹ hiệu quả từng điểm bán và lượng hàng chuẩn bị, nhưng cũng không thể nhập quá dè dặt nếu không muốn bỏ lỡ nhu cầu tăng.

Cách làm phù hợp hơn là chia nhỏ kế hoạch nhập, theo dõi tốc độ bán theo từng nhóm hàng để điều chỉnh kịp thời. Điều này càng quan trọng với điện máy, điện thoại và máy tính, khi giá linh kiện đang trở thành một biến số đáng chú ý.

Theo Công ty chứng khoán VnDirect, giá vốn hàng công nghệ thông tin của Điện Máy Xanh có thể cao hơn dự kiến khi giá DRAM và NAND chịu tác động từ nhu cầu phục vụ AI. TrendForce nhận định giá hợp đồng DRAM và NAND trong quý III/2026 tăng lần lượt 30% và 20% so với cùng kỳ, sau khi đã tăng khoảng 60% trong quý II. Nếu không thể chuyển hết phần tăng thêm vào giá bán, biên lợi nhuận gộp của nhà bán lẻ sẽ chịu sức ép.

Nhưng tăng giá không dễ khi người mua liên tục so sánh và có thể chuyển sang sản phẩm rẻ hơn. Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, cũng nhìn thấy sức ép này từ phía DN. Theo bà, tăng giá không dễ khi người mua liên tục so sánh và có thể chuyển sang sản phẩm rẻ hơn.

Câu chuyện cho thấy áp lực chi phí của bán lẻ không chỉ nằm ở cửa hàng hay hàng hóa. Khi người mua ngày càng nhạy với giá, từng kênh bán và từng nhóm hàng đều phải được tính lại về hiệu quả.

Bán online cũng phải tính từng đơn

Câu chuyện này càng rõ trên thương mại điện tử (TMĐT), nơi nhiều khoản chi được chia nhỏ trong từng đơn hàng. Phí nền tảng, thanh toán, quảng cáo, khuyến mại, đóng gói, vận chuyển và hoàn trả đều có thể bào mòn doanh thu.

Trong báo cáo cập nhật ngành TMĐT tháng 9/2026, Công ty Chứng khoán SHS nhận định thị trường đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh hơn. Riêng nửa đầu năm nay có hơn 436.000 shop phát sinh doanh thu, nhưng số shop hoạt động giảm khoảng 25-27%. Doanh thu cũng giảm khoảng 27% ở nhóm shop không thuộc Mall và 25% ở nhóm Mall (gian hàng chính hãng) so với cùng kỳ.

Áp lực này diễn ra khi chi phí bán hàng trên nền tảng tiếp tục thay đổi. Như hồi tháng 5/2026, phí xử lý giao dịch của Shopee đối với một số phương thức thanh toán trả trước tăng từ 4,91% lên 6%. Trong khi đó, từ ngày 12/10, TikTok Shop dự kiến áp dụng thêm phí vận hành logistics 3.000-65.000 đồng mỗi kiện với đơn hàng trên 10kg.

Với người bán có lượng đơn lớn, những khoản phát sinh trên từng giao dịch nhanh chóng cộng thành chi phí đáng kể. Theo bà Vũ Kim Hạnh, ngoài phí nền tảng, DN còn phải tham gia các chương trình khuyến mại và hoạt động khác trên sàn. Điều đó khiến lợi nhuận dễ bị thu hẹp nếu doanh số chủ yếu dựa vào giảm giá và quảng cáo.

Cho nên, vấn đề không phải là có nên bán trên sàn hay không, bởi đây vẫn là kênh quan trọng để tiếp cận khách hàng, mà là bán thế nào cho hiệu quả. Một đơn hàng giá trị cao nhưng tốn nhiều chi phí quảng cáo, giảm giá và vận chuyển chưa chắc tốt bằng đơn nhỏ hơn nhưng khách quay lại và ít tốn chi phí tiếp cận.

Với mùa mua sắm cao điểm sắp tới, cuộc đua không chỉ nằm ở độ phủ hay số lượng chương trình khuyến mại, mà còn ở khả năng kiểm soát chi phí sau mỗi giao dịch. Theo SHS, doanh thu TMĐT ngày càng tập trung vào những người bán có năng lực vận hành tốt.

Cách tính này cũng có thể áp dụng với kênh cửa hàng. Những điểm bán hiệu quả thấp cần được rà soát trước mùa cao điểm, trong khi hàng chậm quay vòng nên xử lý sớm thay vì chờ đến cuối năm mới giảm giá.

Ở khâu logistics, Vietnam Report lưu ý rủi ro địa chính trị, gián đoạn vận tải và giá nhiên liệu có thể làm tăng chi phí, kéo dài thời gian giao hàng và buộc nhà bán lẻ giữ tồn kho cao hơn. Gom chuyến, bố trí hàng gần nơi có nhu cầu và hạn chế hoàn trả có thể giúp giảm chi phí mà không ảnh hưởng chất lượng dịch vụ.

Riêng hàng công nghệ, VnDirect cho rằng giá DRAM và NAND có thể tiếp tục duy trì ở mức cao. Do đó, nhập hàng sát nhu cầu và điều chỉnh cơ cấu sản phẩm sẽ quan trọng hơn việc tăng lượng hàng để đón mùa cao điểm.

Do đó, DN cần tận dụng sức mạnh của sàn nhưng đồng thời phát triển thêm kênh tiếp cận trực tiếp khách hàng. Khi giữ được dữ liệu và khách sau giao dịch, mức độ phụ thuộc vào phí và chính sách của từng nền tảng sẽ giảm.

Ba tháng cuối năm vẫn là thời điểm quan trọng để bán lẻ tăng doanh thu. Tuy nhiên, tăng bằng mọi giá không còn phù hợp khi người mua liên tục so sánh giá và nhiều đầu vào chưa hạ nhiệt. Nhà bán lẻ cần chọn kỹ điểm bán, nhóm hàng và chương trình để ghìm đà tăng chi phí, đảm bảo mỗi đồng chi ra tạo được giá trị và doanh thu tăng vẫn đi cùng lợi nhuận.

                                                                                                                                                          Thế Vinh