Dữ liệu phải trở thành nền tảng của chuyển đổi số
Phát biểu bế mạc, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân khẳng định, Diễn đàn hôm nay mang lại nhiều điều rất mới, đặc biệt là sự tham gia và đóng góp những ý kiến thiết thực từ chính các HTX. Các tham luận và ý kiến đã đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi mà các HTX đang rất cần giải quyết: từ việc thiếu dữ liệu chuẩn, hạn chế về năng lực, tài chính, cho đến những khó khăn trong việc lựa chọn công nghệ cũng như khả năng kết nối giữa công nghệ với sản xuất và thị trường.
Điều quan trọng hơn hết là chúng ta cần thống nhất một cách tiếp cận chuẩn xác. Chuyển đổi số không đơn thuần là đưa các quy trình hiện có lên môi trường điện tử, càng không phải là mua thêm một phần mềm. Chuyển đổi số là tổ chức lại toàn bộ hoạt động quản trị, sản xuất, kinh doanh dựa trên dữ liệu để tạo ra hiệu quả và mở rộng thị trường. Điều này nghĩa là chúng ta phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, tuyệt đối không dựa dẫm vì không ai có thể làm thay mình. Các công ty công nghệ hay đơn vị bán phần mềm thì mục tiêu cuối cùng của họ cũng là lợi nhuận.
Lý do nhiều đơn vị muốn kết nối với hệ thống HTX là bởi vì khi tập hợp được 35.000 HTX, chúng ta đang sở hữu một kho dữ liệu khổng lồ. Nếu kết nối được dữ liệu của 7 triệu thành viên nữa, lượng thông tin sẽ cực kỳ lớn. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là chúng ta quản trị khối dữ liệu đó thế nào để tất cả cùng có lợi. Trong thực tế, không ai tự nhiên làm không cho mình. Nếu HTX không nắm vững, không có năng lực tự thân từ nội lực thì cuộc chuyển đổi số đó khó có thể thành công.
Từ kết quả của diễn đàn hôm nay, chúng ta có thể rút ra 5 bài học kinh nghiệm quan trọng:
Thứ nhất, chuyển đổi số phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế chứ không phải bắt đầu từ công nghệ. Để làm được điều này, mỗi HTX cần tự trả lời rõ câu hỏi: Vấn đề mình cần giải quyết là gì, là quản trị thành viên, quản trị vùng nguyên liệu hay truy xuất nguồn gốc? Mục tiêu là giảm chi phí, kiểm soát chất lượng hay tìm kiếm thị trường? Chỉ khi xác định đúng bài toán thì mới lựa chọn công nghệ phù hợp. Chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu bằng một khoản đầu tư lớn, nhưng nhất thiết phải bắt đầu bằng một nhu cầu thật, một mục tiêu rõ ràng và một kết quả có thể đo đếm được.
Thứ hai, dữ liệu phải trở thành nền tảng của chuyển đổi số. Dữ liệu về thành viên, vùng nguyên liệu, hộ phụ trách, sản lượng, quy trình sản xuất, chất lượng, chứng nhận, đơn hàng, khách hàng và thị trường cần từng bước được chuẩn hóa. Khi có dữ liệu và phần mềm hỗ trợ, chúng ta không cần ghi nhớ thủ công mà chỉ cần một thao tác bấm nút là có kết quả. Dữ liệu giúp chúng ta hiểu rõ khách hàng đến với mình lúc nào, khi nào họ quay lại và tại sao họ chọn hợp tác. Dù vậy, không nên để mỗi HTX trở thành một "ốc đảo dữ liệu". Chúng ta cần nghiên cứu các nền tảng, công cụ dùng chung để HTX kết nối dữ liệu thuận lợi với doanh nghiệp, hệ thống phân phối và các chủ thể trong chuỗi giá trị, đồng thời phải đảm bảo an toàn, bảo mật và quyền sở hữu dữ liệu.
Thứ ba, chuyển đổi số phải lấy hiệu quả làm thước đo. Không thể đánh giá chuyển đổi số bằng việc HTX được trang bị bao nhiêu thiết bị hay cài đặt bao nhiêu phần mềm, mà phải trả lời được các câu hỏi thiết thực: Quản trị có tốt hơn không, chi phí có giảm không, năng suất và chất lượng có tăng lên không, truy xuất nguồn gốc có minh bạch hơn không, thị trường có mở rộng không, và thu nhập của HTX cùng thành viên có tăng thêm không? Nếu chưa trả lời được những câu hỏi đó thì chuyển đổi số vẫn chưa đạt được mục tiêu cuối cùng.
Thứ tư, thị trường phải trở thành động lực kéo chuyển đổi số. HTX chuyển đổi số không phải để "có công nghệ", mà là để sản xuất tốt hơn và bán hàng hiệu quả hơn. Doanh nghiệp và các hệ thống phân phối cần làm rõ thị trường đang cần tiêu chuẩn gì, dữ liệu gì, truy xuất ra sao, chất lượng và sản lượng thế nào. Từ nhu cầu đó, HTX sẽ tổ chức lại sản xuất và lựa chọn giải pháp số phù hợp. Đặc biệt, với các sản phẩm OCOP, sản phẩm chủ lực tham gia chuỗi giá trị, cần kết nối đồng bộ giữa dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử, thanh toán, logistics và thị trường.
Thứ năm, phải xây dựng hệ sinh thái đồng hành cùng HTX. Một HTX — nhất là các HTX quy mô nhỏ — không thể tự mình giải quyết toàn bộ bài toán về công nghệ, vốn, nhân lực và thị trường. Trong hệ sinh thái này, Nhà nước tạo lập thể chế và chính sách; hệ thống Liên minh đóng vai trò cầu nối; doanh nghiệp công nghệ cung cấp giải pháp phù hợp; các tổ chức tài chính hỗ trợ nguồn lực; hệ thống phân phối mở đường ra thị trường; và bản thân HTX phải chủ động thay đổi tư duy cùng cách thức quản trị. Không một chủ thể nào có thể đơn độc làm một mình.
Nếu như các doanh nghiệp chuyển đổi số, công nghệ số có giải pháp, ngược lại, phía các HTX thành viên cũng liên tục hỏi xem có nơi nào hỗ trợ chuyển đổi số hay không. Ở chiều thứ ba, người tiêu dùng khi trải nghiệm các sản phẩm chất lượng của HTX lại phản ánh rằng muốn mua tiếp nhưng không biết mua ở đâu. Nhu cầu từ các bên là rất lớn nhưng chúng ta lại chưa gặp được nhau, và chỉ có chuyển đổi số mới xử lý triệt để được bài toán này.
Tuy nhiên, muốn thành công thì tất cả chúng ta phải hiểu đúng và hành động đồng bộ. Trong nội tại, chúng ta không thể vừa muốn có công nghệ lại vừa sợ lộ bí mật, sợ mất dữ liệu hay lo lắng về các quy định cấp phép. Khi đã muốn làm, chúng ta phải chủ động làm việc với các cơ quan chức năng, các bộ ngành chuyên môn như C06 Bộ Công an để nhận hướng dẫn và đưa ra chuẩn chuyển đổi số an toàn, đúng quy định.
Ngay sau diễn đàn này, điều quan trọng nhất là phải biến những nội dung trao đổi thành hành động cụ thể. Tôi đề nghị hệ thống Liên minh HTX Việt Nam tập trung triển khai ngay các nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết, các ban chuyên môn cần tổng hợp đầy đủ các đề xuất, kiến nghị tại diễn đàn, phân loại rõ ràng các vấn đề về cơ chế, chính sách, dữ liệu, công nghệ, tài chính, nhân lực và thị trường để đề xuất lên cơ quan có thẩm quyền, đồng thời trực tiếp tổ chức thực hiện trong phạm vi trách nhiệm của mình.
Thứ hai, phải gắn kết quả diễn đàn hôm nay với kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số, lựa chọn những công việc có thể triển khai ngay để kết quả không chỉ dừng lại trên văn bản hay nghị quyết.
Thứ ba, khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá mức độ chuyển đổi số của HTX, làm cơ sở phân nhóm, xác định chính xác nhu cầu để lựa chọn giải pháp hỗ trợ phù hợp và đo lường kết quả thực tế.
Thứ tư, thúc đẩy hình thành các mô hình chuyển đổi số điểm có thể đo lường hiệu quả với sự tham gia của 4-5 "nhà" gồm HTX, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính và đơn vị phân phối, từ đó rút kinh nghiệm để nhân rộng. Chúng ta có thể linh hoạt các cơ chế, như phân bổ nguồn vốn nhỏ của HTX vào đúng mục đích, hoặc đề xuất doanh nghiệp công nghệ hỗ trợ phần mềm 0 đồng trong 1 đến 3 năm đầu trước khi tính phí.
Thứ năm, tăng cường đào tạo kỹ năng theo từng nhóm đối tượng từ cán bộ quản trị, cán bộ vận hành đến các thành viên HTX, đảm bảo đào tạo sát với thực tế công việc, tránh lý thuyết suông.
Đối với các HTX tham dự diễn đàn, ngay khi trở về địa phương, HTX hãy chọn ít nhất một việc cụ thể để bắt tay vào làm ngay. Đó có thể là chuẩn hóa dữ liệu thành viên, số hóa nhật ký sản xuất, thực hiện truy xuất nguồn gốc, quản lý đơn hàng, mở thêm kênh bán hàng số, hoặc chủ động kết nối với một doanh nghiệp công nghệ, một tổ chức tài chính hay hệ thống phân phối như Saigon Co.op, MISA cùng các đối tác.
“Chúng ta không bắt đầu bằng những kế hoạch quá lớn lao, mà hãy bắt đầu từ một việc làm thực tế, làm đến nơi đến chốn, đo lường được kết quả rồi từng bước mở rộng”, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh.
Liên minh HTX Việt Nam xác định chuyển đổi số là công cụ then chốt để thực hiện thắng lợi các mục tiêu nhiệm kỳ. Liên minh HTX Việt Nam tiếp tục phát huy tốt vai trò cầu nối, đồng hành, huy động mọi nguồn lực và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp để hỗ trợ HTX tiếp cận thuận lợi nhất về chính sách, dữ liệu, công nghệ, tài chính, nhân lực và thị trường.
Sau diễn đàn, các HTX cũng chuyển từ nhận thức sang hành động, từ ứng dụng riêng lẻ sang kết nối hệ sinh thái, từ đầu tư công nghệ sang tạo ra hiệu quả, và từ dữ liệu sản xuất hướng đến mở rộng thị trường. Mục tiêu cuối cùng là chuyển đổi số phải mang lại kết quả cụ thể: HTX quản trị tốt hơn, sản xuất hiệu quả hơn, sản phẩm bán tốt hơn và thu nhập của thành viên được nâng cao. Đó chính là thước đo duy nhất cho sự thành công của kinh tế tập thể, HTX.




































