Dữ liệu sẽ trở thành nguồn lực, công nghệ là công cụ, thị trường là đích đến
Phát biểu khai mạc, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam cho biết Diễn đàn “Chuyển đổi số trong HTX: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường” được tổ chức trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, đây cũng là hoạt động cụ thể nhằm đưa Nghị quyết Đại hội VII của Liên minh HTX Việt Nam đi vào thực tiễn.
Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, Diễn đàn được tổ chức không phải để tiếp tục thảo luận về việc có cần chuyển đổi số hay không, vì điều đó đã rất rõ ràng. Tại Đại hội Liên minh HTX Quốc tế năm 2026 – diễn đàn quốc tế lớn nhất cùng nhiều chương trình bên lề, các nội dung về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn không còn được đưa ra tranh luận riêng lẻ, bởi chúng đã mặc định trở thành những yêu cầu bắt buộc và thiết yếu hàng đầu trong mọi chương trình hành động.
Đối chiếu với thực tế, khu vực HTX trong nước vẫn đang ở mức rất thấp so với thế giới về chuyển đổi số. Việc vẫn còn loay hoay bàn luận về các giải pháp cho thấy quá trình thực hành chuyển đổi số vẫn còn nhiều lúng túng. Thông qua diễn đàn này, khu vực HTX sẽ có thêm cơ hội để định hình rõ ràng hơn về con đường chuyển đổi số.
Bà Cao Xuân Thu Vân cho rằng HTX chuyển đổi số bắt đầu từ đâu là câu hỏi cần tập trung giải quyết: Cần hỗ trợ những gì? Ai sẽ đồng hành? Nguồn lực từ đâu? Và quan trọng nhất, chuyển đổi số mang lại giá trị gì cho HTX cùng các thành viên? Giải quyết được các câu hỏi này sẽ khẳng định chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu và là con đường bắt buộc phải đi.
Kết quả khảo sát do Viện Khoa học Kinh tế hợp tác thực hiện cho thấy, chỉ số trưởng thành chuyển đổi số của khu vực kinh tế tập thể mới đạt khoảng 29,5%, đang ở mức bắt đầu. Trong khi các thiết bị số ngày càng phổ biến, việc ứng dụng vào quản trị, tổ chức sản xuất, kinh doanh và phát triển thị trường vẫn còn nhiều hạn chế.
Các HTX cũng nêu rõ những nhu cầu rất cụ thể như: phần mềm, công cụ số phù hợp, hỗ trợ hạ tầng, đào tạo kỹ năng, cũng như các hoạt động quảng bá, tiếp thị và kết nối thị trường trên không gian số. Điều này chứng minh điểm nghẽn của chuyển đổi số HTX hiện nay không đơn thuần nằm ở thiết bị hay công nghệ, mà còn ở dữ liệu, kỹ năng, nguồn lực, phương thức quản trị và đặc biệt là khả năng biến công nghệ thành hiệu quả kinh tế.
Trước thực trạng trên, người đứng đầu Liên minh HTX Việt Nam định hướng, chuyển đổi số trong HTX không nên bắt đầu bằng câu hỏi “Mua công nghệ gì?”, mà phải bắt đầu từ việc “HTX đang cần giải quyết vấn đề gì?”. Bởi công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giải quyết được các vấn đề thực tế. Hành trình chuyển đổi số của HTX cần lộ trình rõ ràng gồm 3 trụ cột: Dữ liệu, Quản trị và Thị trường.
Trước hết là dữ liệu. Dù có phần mềm tiên tiến hay tiện ích đến đâu nhưng thiếu dữ liệu thì cũng giống như có một bộ bàn ghế đẹp, hay bát chén đầy đủ nhưng lại không có thức ăn. Dữ liệu chính là tài nguyên quý giá và là yếu tố đầu tiên cần phải có. Đối với HTX, dữ liệu không phải điều gì xa xôi, mà là thông tin thành viên, vùng nguyên liệu, mùa vụ, quy trình sản xuất, sản lượng, chất lượng, chi phí, khách hàng và thị trường.
Sở dĩ sản phẩm làm ra nhưng chưa chứng minh được giá trị là do thiếu tính minh bạch. Cùng một hạt cà phê nhân xanh, có nơi bán 200.000 – 400.000 đồng/kg, nhưng có nơi bán được 1 triệu, 2 triệu đồng/kg, thậm chí lên tới 15.000 USD/kg. “ Điều này cho thấy, sự khác biệt nằm ở sự công khai, minh bạch và khả năng kiểm chứng thực tế. Việc xây dựng câu chuyện sản phẩm phải dựa trên nền tảng có thể chứng minh được chứ không phải là câu chuyện cổ tích, và công nghệ thông tin cùng chuyển đổi số chính là công cụ để thực hiện điều đó”, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhấn mạnh, và dẫn chứng có HTX chỉ cần sử dụng chiếc điện thoại thông minh có thể giới thiệu sản phẩm, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc… một cách đầy đủ cho khách hàng đến trải nghiệm. Sau 2 năm thành lập, HTX này đã có 8 đoàn quốc tế đến tham quan và họ thực sự tin tưởng mô hình sản xuất của HTX vì thấy HTX nói thật, làm thật nhờ chuyển đổi số.
Trong điều kiện hiện nay, dữ liệu được chuẩn hóa sẽ giúp HTX biết rõ mình sản xuất cái gì, sản lượng bao nhiêu, chất lượng ra sao, chi phí thế nào và thị trường đang cần gì. Đây cũng là nền tảng để thực hiện truy xuất nguồn gốc, minh bạch hóa sản phẩm và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.
Thứ hai là về quản trị. Dữ liệu và công nghệ phải giúp HTX quản lý thành viên tốt hơn, tổ chức sản xuất hiệu quả hơn, giảm chi phí, nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng và ra quyết định nhanh chóng hơn. Nếu đầu tư công nghệ nhưng quản trị không tiến bộ, chi phí không giảm, hiệu quả không tăng thì cần xem lại cách thức chuyển đổi số.
Thứ ba là thị trường. Chuyển đổi số phải giúp sản phẩm của HTX tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, kết nối hiệu quả với doanh nghiệp và hệ thống phân phối, tham gia thương mại điện tử và từng bước đi sâu vào chuỗi giá trị.
Do đó, thước đo chuyển đổi số không phải là HTX sở hữu bao nhiêu phần mềm, mà phải là quản trị tốt hơn bao nhiêu, chi phí giảm được bao nhiêu, năng suất và chất lượng tăng thế nào, thị trường mở rộng ra sao, và cuối cùng là thu nhập của HTX cùng các thành viên có tăng lên hay không.
Tuy nhiên, để đạt được những con số đó cần có một lộ trình: tối thiểu là 3 năm, trung bình là 5 năm, và hành trình bền vững từ chuyển đổi số đến thu nhập ổn định phải kéo dài 10 năm. Điều này đòi hỏi sự đầu tư rất bài bản và khoa học từ phía các HTX.
Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân cho biết, một HTX đơn lẻ rất khó tự giải quyết toàn bộ bài toán nêu trên. Chuyển đổi số HTX cần được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện: Nhà nước kiến tạo thể chế, hạ tầng dữ liệu và chính sách; Hệ thống Liên minh HTX Việt Nam kết nối nhu cầu của HTX với chính sách, công nghệ, tài chính và thị trường; Doanh nghiệp công nghệ cung cấp các giải pháp đơn giản, dễ sử dụng, thiết kế theo từng cấp độ. Giống như lộ trình học từ mầm non, lên cấp 1, cấp 2, cấp 3 rồi đại học, chuyển đổi số cũng phải đi theo từng bậc. Nếu nói quá nhiều, đưa ra quá nhiều giải pháp cùng lúc sẽ khiến HTX bị rối...
Chính vì vậy, cần đưa ra trọn bộ giải pháp để HTX lựa chọn. Những HTX nào đủ điều kiện có thể bỏ qua các bước trung gian để bứt phá nhanh chóng, với điều kiện họ phải có chuyên gia hoặc thuê người hướng dẫn.
“Tôi từng chứng kiến một HTX thuê nhân sự IT với chi phí 15 triệu đồng/tháng nhưng chỉ làm việc 2 ngày. Điều quan trọng là ban lãnh đạo HTX đó nắm rõ trong 2 ngày ấy IT phải hoàn thành công việc gì và giải quyết bao nhiêu bài toán cho HTX, chứ không nhất thiết phải có mặt hàng ngày”, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam dẫn chứng.
Do đó, các tổ chức tài chính, tín dụng cần thiết kế sản phẩm phù hợp để HTX có nguồn lực đầu tư. Doanh nghiệp và hệ thống phân phối cần đặt ra yêu cầu rõ ràng về chất lượng, dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn thị trường. Bản thân các HTX cũng phải chủ động thay đổi tư duy quản trị, xem dữ liệu là tài sản và công nghệ là công cụ nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nếu từng chủ thể hoạt động riêng lẻ thì rất khó tạo ra chuyển biến; nhưng khi kết nối thành hệ sinh thái, chúng ta có thể giảm đáng kể chi phí và rủi ro chuyển đổi số cho HTX.
Từ tinh thần đó, diễn đàn hôm nay tập trung giải quyết 4 bài toán trọng tâm:
Làm thế nào để HTX tạo lập, chuẩn hóa và khai thác dữ liệu sản xuất một cách đơn giản, hiệu quả.
Tìm ra các giải pháp số dễ áp dụng, chi phí hợp lý, triển khai nhanh, phù hợp với HTX quy mô vừa và nhỏ.
Xây dựng cơ chế giúp HTX tiếp cận thuận lợi hơn với chính sách, tài chính, công nghệ và nguồn nhân - vật lực phục vụ chuyển đổi số.
Qua 4 bài toán này, điều quan trọng hơn là hình thành được những kết nối thực chất giữa HTX với các doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính và hệ thống phân phối; đồng thời lựa chọn được một số mô hình khả thi để thí điểm, đo lường kết quả, hoàn thiện và nhân rộng.
Liên minh HTX Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các đối tác để từng bước hoàn thiện hệ sinh thái chuyển đổi số cho khu vực kinh tế tập thể, HTX; gắn chuyển đổi số với 3 yêu cầu cốt lõi: nâng cao năng lực quản trị, phát triển chuỗi giá trị và mở rộng thị trường. Đây cũng là phương châm đổi mới hoạt động của Liên minh HTX Việt Nam trong nhiệm kỳ 2026 - 2031: Chuyển từ hội nghị sang hành động; từ hỗ trợ riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái; từ ứng dụng công nghệ thuần túy sang tạo ra giá trị thực tế và thị trường cho HTX cùng các thành viên.
Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam khẳng định, chuyển đổi số không phải là đích đến. Đối với HTX, chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi giúp thành viên sản xuất tốt hơn, HTX quản trị hiệu quả hơn và sản phẩm vươn xa hơn trên thị trường. Và từ diễn đàn hôm nay, dữ liệu sẽ trở thành nguồn lực, công nghệ là công cụ, thị trường là đích đến, và hiệu quả của HTX cùng thành viên chính là thước đo để kinh tế tập thể phát triển.
(Tiếp tục cập nhật)
Chia sẻ
