Những ngày gần đây, biểu lãi suất huy động được các ngân hàng thương mại công bố liên tục được điều chỉnh tăng. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy, những con số niêm yết công khai trên website hay tại quầy chưa phản ánh đúng diễn biến sôi động của thị trường. Một làn sóng tăng lãi suất thực tế, hay còn gọi là "lãi suất thỏa thuận" đang diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt.

Cuộc đua lãi suất “ngầm” tại các quầy giao dịch

Ghi nhận tại nhiều điểm giao dịch ở Hà Nội cho thấy mức lãi suất thực tế hấp dẫn hơn nhiều so với công bố.

Điển hình, tại  ABBank, trong khi lãi suất niêm yết tại quầy và trực tuyến cho kỳ hạn 6 tháng chỉ dao động từ 6,3% - 6,5%/năm, nhân viên ngân hàng cho biết mức thực trả có thể lên tới 8%/năm. Điều kiện áp dụng khá “mềm”, chỉ cần số tiền gửi từ 200 triệu đồng trở lên. Như vậy, so với niêm yết, lãi suất thực tế khách hàng nhận được cao hơn từ 1,5% - 1,7%/năm.

Tương tự, tại MBV đang niêm yết mức 6,5%/năm cho kỳ hạn 6-11 tháng, khách hàng gửi số tiền lớn sẽ bất ngờ với mức ưu đãi thực tế. Với khoản tiền gửi từ 500 triệu đồng kỳ hạn 6 tháng, tổng lãi suất thực nhận lên tới 8,1%/năm.

Tình trạng này cũng diễn ra tại KienlongBank. Dù niêm yết kỳ hạn 6 tháng ở mức 5,3%/năm, nhưng nhân viên khẳng định nếu gửi trên 300 triệu đồng, lãi suất “cứng” là 7,2%/năm. Thậm chí, nếu trình giám đốc phê duyệt, mức lãi có thể chạm mốc 7,4%/năm.

Tại Sacombank, với số tiền từ 1 tỷ đồng, khách hàng được hưởng lãi suất 7%/năm cho kỳ hạn 6-11 tháng, bỏ xa mức niêm yết 5,4%. Techcombank cũng không đứng ngoài cuộc khi khách hàng Private có thể hưởng mức lãi 7,7% - 8,2%/năm cho các kỳ hạn dài, trong khi khách hàng thông thường cũng được cộng thêm lãi suất đáng kể so với biểu niêm yết.

Ngay cả các ngân hàng như SeABank, GPBank hay ACB cũng ghi nhận tình trạng lãi suất thực tế (thông qua ứng dụng hoặc thỏa thuận) cao hơn từ 0,5% đến gần 1% so với mức công bố trên website.

Áp lực thanh khoản và động thái của nhà điều hành

Sự "nổi sóng" của lãi suất huy động dân cư bắt nguồn từ áp lực thanh khoản, trên thị trường 1 (thị trường liên ngân hàng), lãi suất cũng bắt đầu "nóng" hơn.

Sau giai đoạn giảm sâu, lãi suất tiền đồng trên thị trường liên ngân hàng ngày 26/1 đã bật tăng gấp đôi so với cuối tuần trước. Cụ thể, lãi suất qua đêm chạm mức 5,6%/năm; kỳ hạn 1 tuần lên 5,9%/năm và 1 tháng vọt lên 7,4%/năm.

Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã quay trở lại bơm ròng. Trên thị trường mở, nhà điều hành đã bơm ròng 24.000 tỷ đồng thông qua kỳ hạn 7 ngày và 56 ngày. Đáng chú ý, việc tập trung phát hành ở kỳ hạn dài (56 ngày với 11.000 tỷ đồng) cho thấy NHNN đang để ngỏ khả năng hỗ trợ thanh khoản trung hạn cho hệ thống, thay vì chỉ bơm hút ngắn hạn như trước đây. Quy mô lưu hành trên kênh cầm cố giảm về 269.700 tỷ đồng nhưng vẫn ở mức cao.

Song song với kênh tiền gửi tiết kiệm, các ngân hàng cũng đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi (CCTG) để hút vốn dài hạn. Vietcombank – “ông lớn” vốn ít khi phát hành CCTG nay cũng tung ra sản phẩm này với lãi suất 6%/năm, cao hơn hẳn mức trần tiết kiệm 5,3%/năm. BVBank thậm chí đẩy lãi suất CCTG trực tuyến lên tới 7,8%/năm cho kỳ hạn 15 tháng.

Sóng lãi suất “nóng” trước Tết: Cơ hội cho người gửi tiền, nỗi lo của người đi vay

Lý giải nguyên nhân lãi suất tăng nhanh trở lại dù lạm phát được kiểm soát tốt, tại sự kiện Investor Day tổ chức mới đây, TS. Lê Anh Tuấn – Tổng Giám đốc Dragon Capital chỉ ra 2 vấn đề cốt lõi của nền kinh tế.

Thứ nhất là tốc độ vòng quay tiền sụt giảm. Trong 4-5 năm qua, dòng tiền trong nền kinh tế lưu thông chậm lại, đặc biệt là sự tắc nghẽn tại thị trường bất động sản. Giao dịch chủ yếu diễn ra giữa các chủ đầu tư và nhà đầu tư bán sỉ, thiếu vắng người mua cuối cùng (end-user) khiến dòng vốn bị “mắc kẹt”, không thể quay trở lại hệ thống ngân hàng. Khi tiền gửi không tăng tương xứng với nhu cầu tín dụng, các ngân hàng buộc phải tăng lãi suất để huy động.

Thứ hai là áp lực từ đầu tư công. Việc đẩy mạnh bơm vốn đầu tư công dẫn đến nhu cầu vay vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng tăng cao. Điều này tạo ra nghịch lý: Lãi suất ngắn hạn (vay vốn lưu động) thấp, nhưng lãi suất dài hạn lại tăng mạnh.

Theo TS. Lê Anh Tuấn, việc tăng lãi suất trong bối cảnh lạm phát thấp có thể gây tác động tiêu cực. Ông khuyến nghị: “NHNN có thể cân nhắc bơm tiền kỳ hạn dài hơn, thay vì chỉ 7-14 ngày. Việc bơm vốn kỳ hạn 180 ngày hoặc 270 ngày sẽ giúp hạ nhiệt lãi suất dài hạn”.

Dự báo về triển vọng vĩ mô, chuyên gia từ Dragon Capital cho rằng lãi suất có thể đạt đỉnh vào quý I/2026, sau đó ổn định và giảm nhẹ để hỗ trợ doanh nghiệp. Năm 2026 được kỳ vọng là năm tăng trưởng mạnh mẽ với GDP có thể đạt trên 9%, lạm phát dưới 4% và tỷ giá ổn định (biến động 1-2%). Đặc biệt, áp lực tỷ giá sẽ giảm bớt khi Fed có khả năng cắt giảm lãi suất nhanh hơn dự kiến vào nửa cuối năm 2026.

Như vậy, "cơn sốt" lãi suất hiện tại dù tạo áp lực chi phí vốn nhưng cũng phản ánh nhu cầu đầu tư và sản xuất đang ở mức rất cao của nền kinh tế. Người gửi tiền hiện tại đang được hưởng lợi lớn từ cuộc đua lãi suất ngầm này, nhưng về lâu dài, việc ổn định mặt bằng lãi suất vẫn là chìa khóa cho tăng trưởng bền vững.

Thanh Hoa