Nghịch lý này không chỉ đến từ sự dịch chuyển dòng vốn mà còn bởi nền kinh tế đang cần một nguồn vốn lớn để đạt mục tiêu tăng trưởng.

Thị trường đã hình thành chế độ “hai lãi suất”?

Chỉ trong vòng một quý, hàng chục ngân hàng đã liên tục điều chỉnh biểu phí huy động với tần suất dày đặc. Có những nhà băng thực hiện tăng lãi suất từ 4 đến 5 lần chỉ trong 3 tháng nhằm thu hút nguồn vốn trung và dài hạn.

Hiện tại, mức lãi suất huy động toàn hệ thống cộng thêm các khoản khuyến mại đã bị đẩy lên vùng 8 - 9% đối với kỳ hạn từ 6 - 12 tháng. Đây là con số tăng thêm khoảng 1 - 2% so với thời điểm cuối năm 2025. Đáng chú ý là ngay cả nhóm ngân hàng quốc doanh vốn thường duy trì mức lãi suất thấp cũng buộc phải nhập cuộc khi dòng tiền gửi có xu hướng dịch chuyển sang nhóm ngân hàng thương mại cổ phần có mức chi trả hấp dẫn hơn.

Tuy nhiên, đằng sau những con số niêm yết công khai là một thực tế còn khốc liệt hơn. Theo khảo sát của VnBusiness, thị trường đã hình thành chế độ “hai lãi suất”. Trong khi lãi suất niêm yết được điều chỉnh giảm nhẹ sau những động thái nhắc nhở của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), thì lãi suất “ưu tiên” thực tế dành cho khách hàng có khoản tiền gửi lớn lại cao hơn lãi suất thông thường tới hơn 3%.

Các nhà băng đang tìm mọi cách để giữ chân khách hàng thông qua các sản phẩm như chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu doanh nghiệp hoặc thậm chí khuyến mại, tặng thêm lãi suất.

Mặc dù lãi suất tăng mạnh, báo cáo tài chính quý I/2026 của 27 ngân hàng niêm yết lại cho thấy một bức tranh tương phản đầy lo ngại. Tổng tiền gửi khách hàng chỉ đạt hơn 12,88 triệu tỷ đồng, tăng trưởng vỏn vẹn 0,6% so với cuối năm trước. Con số này thấp hơn rất nhiều so với tốc độ tăng trưởng tín dụng đang tăng nhanh.

Sự sụt giảm tiền gửi diễn ra trên diện rộng khi có tới 12 trên tổng số 27 ngân hàng ghi nhận lượng tiền gửi khách hàng đi lùi. Những "ông lớn" vốn được coi là thành trì về thanh khoản cũng không đứng ngoài vòng xoáy này. BIDV ghi nhận mức giảm mạnh nhất với hơn 82.000 tỷ đồng, tương đương mức giảm 3,7%.

Các tên tuổi lớn khác như Techcombank, Sacombank, ACB và MB cũng lần lượt chứng kiến hàng chục nghìn tỷ đồng rời khỏi hệ thống chỉ trong vòng 3 tháng đầu năm. Xét về tỷ lệ, những ngân hàng như VietBank hay TPBank thậm chí còn sụt giảm sâu từ 4,3 - 4,9%.

Tính đến cuối tháng 4/2026, khoảng cách giữa huy động và cho vay càng bị kéo giãn khi tăng trưởng tiền gửi toàn hệ thống chỉ đạt 2,2%, trong khi tăng trưởng tín dụng đã chạm mốc 4,4%. Việc các ngân hàng không còn bị hạn chế trần tăng trưởng từ quý II/2026 khiến nhu cầu vốn càng trở nên cấp thiết, đẩy tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) tại nhiều nhà băng lên sát mức tối đa, thậm chí có thời điểm ước tính lên tới 115%.

Áp lực thanh khoản ngân hàng gia tăng

Tại sao lãi suất cao kỷ lục vẫn không thể hút tiền về? Các chuyên gia kinh tế chỉ ra rằng nguyên nhân cốt lõi không nằm ở lòng tin của người dân mà ở sự tắc nghẽn của dòng tiền luân chuyển trong nền kinh tế. Một lượng lớn tiền mặt đang bị "giam" lại trong tài khoản Kho bạc Nhà nước tại NHNN do tiến độ giải ngân đầu tư công chậm trễ.

Số liệu thống kê cho thấy thặng dư ngân sách lũy kế đến hết tháng 4/2026 đã leo thang lên mức 445.000 tỷ đồng. Khi doanh nghiệp và người dân nộp thuế, dòng tiền này rời khỏi hệ thống ngân hàng thương mại để đi vào kho bạc. Nếu tốc độ giải ngân vốn đầu tư công không đủ nhanh để trả tiền lại cho thị trường thông qua các dự án, hệ thống ngân hàng sẽ rơi vào trạng thái giống như một cánh đồng bị rút nước quá lâu nhưng không có nguồn nước bổ sung.

Bên cạnh đó, giới phân tích cho rằng NHNN đang phải ưu tiên mục tiêu bảo vệ tỷ giá và kiểm soát lạm phát, dẫn đến việc thắt chặt thanh khoản trên thị trường mở (OMO). Quy mô kênh cầm cố đã bị thu hẹp đáng kể, từ mức cao điểm gần 500.000 tỷ đồng xuống còn dưới 300.000 tỷ đồng. Sự kết hợp giữa chính sách tiền tệ thận trọng và chính sách tài khóa thặng dư đã tạo ra một "gọng kìm" siết chặt thanh khoản của các nhà băng.

Cơn khát vốn của ngân hàng đã ngay lập tức truyền dẫn sang lãi suất cho vay, tạo ra gánh nặng lớn cho nền kinh tế. Lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh đã nhích thêm 0,2 - 0,5%/tháng. Đáng ngại hơn, các cá nhân vay mua nhà đã hết thời gian ưu đãi đang phải đối mặt với mức lãi suất thả nổi lên tới 16 - 17%/năm.

Tín dụng ngân hàng tăng tốc, áp lực thanh khoản bắt đầu hiện rõ

Nới quy định tiền gửi Kho bạc giúp khơi thông thanh khoản ngân hàng

Để bù đắp nguồn vốn thiếu hụt, các ngân hàng đang ồ ạt phát hành trái phiếu với lãi suất cao từ 8,3 - 8,6%, cao hơn nhiều so với mức 5% đến 6% của cùng kỳ năm trước. Những kế hoạch phát hành trái phiếu hàng chục nghìn tỷ đồng của Agribank, Vietcombank, BIDV hay VPBank cho thấy áp lực tìm kiếm nguồn vốn bền vững đang trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Khi chi phí đầu vào của ngân hàng tăng cao, khả năng giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ doanh nghiệp gần như là điều bất khả thi trong ngắn hạn.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng nếu chỉ dựa vào các biện pháp kỹ thuật của NHNN như bơm tiền qua kênh OMO hay điều chỉnh cách tính tỷ lệ LDR thì chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề. Giải pháp căn cơ nhất lúc này nằm ở chính sách tài khóa. Chỉ khi tiến độ giải ngân đầu tư công được bứt phá mạnh mẽ, tạo ra trạng thái thâm hụt ngân sách để dòng tiền luân chuyển trở lại thị trường, áp lực thanh khoản mới có thể hạ nhiệt.

Dự báo phải đến nửa cuối năm 2026, khi các dự án trọng điểm quốc gia được đẩy mạnh thanh toán, dòng tiền mới có thể tìm đường quay lại hệ thống ngân hàng. Cho đến lúc đó, mặt bằng lãi suất huy động dự kiến vẫn sẽ neo ở mức cao, và cuộc đua giành giật từng đồng tiền gửi giữa các nhà băng sẽ còn tiếp diễn quyết liệt.

Ngoài ra, nền kinh tế cần giảm bớt sự lệ thuộc quá lớn vào vốn tín dụng ngân hàng bằng cách phát triển mạnh mẽ hơn thị trường chứng khoán và các quỹ đầu tư. Việc đa dạng hóa nguồn vốn trung và dài hạn sẽ giúp giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng.

Thanh Hoa