Tiêu dùng trong nước đang nổi lên như một điểm sáng của kinh tế 5 tháng đầu năm 2026, khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng hơn 11%. Tuy nhiên, trong bối cảnh áp lực lạm phát hiện hữu, bài toán đặt ra không chỉ là kích cầu, mà còn phải giữ ổn định giá cả, bảo vệ sức mua thực tế của người dân.

Tiêu dùng phục hồi nhưng áp lực giá không nhỏ

Một trong những điểm sáng đáng chú ý trong bức tranh kinh tế Việt Nam từ đầu năm đến nay là sự tăng trưởng của tiêu dùng trong nước. Theo số liệu  được công bố sáng 3/6, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 5 tháng đầu năm 2026 đạt 3.185 nghìn tỷ đồng, tăng 11,2% so với cùng kỳ năm trước.

Không chỉ phản ánh sức mua của người dân, con số này còn cho thấy sự phục hồi của các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, du lịch, lưu trú, ăn uống, vận tải và nhiều ngành sản xuất liên quan. Khi tiêu dùng cải thiện, hàng hóa lưu thông tốt hơn, doanh nghiệp có thêm đơn hàng, việc làm và thu nhập của người lao động cũng có cơ hội tăng lên.

Tuy nhiên, kích cầu tiêu dùng đang diễn ra trong bối cảnh không dễ dàng. CPI 5 tháng đầu năm tăng 4,31% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng cao nhất với 6,64%. Lạm phát cơ bản tăng 4,04%.

Thực tế, tốc độ tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 5 tháng đầu năm 2026 cao hơn cùng kỳ năm 2025 và 2024 (9,4% và 8,9%), nhưng vẫn thấp hơn mức đỉnh 2023 là 13,8%. Nếu loại trừ yếu tố giá thì tăng trưởng chỉ ở mức 6,1%, trong khi cùng kỳ năm ngoái tăng trưởng 7,2%.

Nếu thúc đẩy tiêu dùng nhưng không kiểm soát tốt giá cả, phần tăng trưởng về doanh thu bán lẻ có thể bị triệt tiêu bởi lạm phát.

Tại cuộc họp về giải pháp phát triển thị trường trong nước diễn ra vừa qua, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cũng đã khẳng định, thị trường trong nước có vai trò, động lực quan trọng, là “điểm tựa quan trọng cho tăng trưởng”, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Yêu cầu phát triển thị trường trong nước thời gian tới là rất lớn với mục tiêu tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng giai đoạn 2026 - 2030 đạt 14 - 15%; tăng trưởng thương mại điện tử bình quân đạt 23 - 25%; giảm chi phí logistics xuống còn khoảng 12 - 15% GDP…

Trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn khó lường, vai trò của thị trường nội địa đặc biệt trở nên rõ nét. Trong bài chia sẻ mới về xu hướng phát triển của ASEAN, ông Tim Evans, Tổng Giám đốc HSBC Việt Nam cũng đã đề cập đến khía cạnh này của kinh tế Việt Nam. 

“Tỷ lệ tiết kiệm của Việt Nam là khoảng 35% GDP - cao hơn mức trung bình khu vực (32%), phản ánh mô hình tăng trưởng đầu tư cao và định hướng xuất khẩu tạo động lực tăng trưởng mạnh mẽ nhưng cũng hạn chế tiêu dùng nội địa”, theo ông Tim Evans.

Chuyên gia phân tích, định hướng tăng trưởng bằng cách bán hàng cho người tiêu dùng ở những nước giàu đang bộc lộ rủi ro. Đối với các quốc gia ASEAN cũng như Việt Nam, đây không phải câu chuyện lựa chọn giữa nhu cầu nội địa hay xuất khẩu, đích đến là xây dựng thêm một động cơ tăng trưởng.

“Khi nhu cầu bên ngoài suy giảm hoặc các tuyến thương mại lung lay, nhu cầu nội địa mạnh hơn sẽ giúp các nhà máy duy trì hoạt động, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tồn tại và không làm gián đoạn các kế hoạch đầu tư”, chuyên gia nhìn nhận.

Khoan sức dân, hỗ trợ doanh nghiệp

Thực tế, dù số liệu cho thấy sự tăng trưởng, một số doanh nghiệp bán lẻ cho biết sức mua vẫn chưa phục hồi đồng đều. Người tiêu dùng có xu hướng cân nhắc kỹ hơn trước khi chi tiêu, ưu tiên các sản phẩm thiết yếu và săn tìm các chương trình ưu đãi. Dù cũng đối mặt với áp lực chi phí nhưng để kích thích tiêu dùng trong mùa cao điểm hè, nhiều doanh nghiệp đã phải triển khai đồng thời nhiều giải pháp

Ông Lê Minh Tuấn, Tổng giám đốc CTCP Việt Nam kỹ nghệ súc sản, cho biết mặc dù giá lợn hơi và nhiều chi phí đầu vào tăng lên, doanh nghiệp vẫn quyết định không tăng giá bán sản phẩm. 

“Khi sức mua thị trường còn thấp do ảnh hưởng từ thu nhập của người lao động, việc tăng giá bán có thể khiến người tiêu dùng càng thắt chặt chi tiêu hơn. Vì vậy, doanh nghiệp tập trung rà soát toàn bộ chi phí vận hành, cắt giảm các khoản chưa thực sự cần thiết và đẩy mạnh nâng cao năng suất lao động để giảm áp lực lên giá thành sản phẩm”, ông Tuấn chia sẻ.

Còn ông Lê Lai, Giám đốc Siêu thị Lotte Mart Nam Sài Gòn cho biết trước áp lực một số nhà cung cấp đã điều chỉnh tăng khoảng 10% chi phí vận chuyển, hệ thống phải tối ưu kế hoạch đặt hàng để có được mức giá tốt nhất.

Đó là giải pháp từ phía doanh nghiệp. Ở góc nhìn vĩ mô, theo ông Tim Evans, để tái cân bằng mô hình tăng trưởng của nền kinh tế, “bí quyết” không mới: tiền lương cao hơn, đồng nội tệ mạnh hơn, mạng lưới an sinh đáng tin cậy và hệ thống tài chính có khả năng nâng cao tín dụng tiêu dùng. 

Nói cách khác, tiêu dùng nội địa không thể tăng bền vững nếu chỉ dựa vào khuyến mại hoặc các chiến dịch kích cầu ngắn hạn. Điều quan trọng hơn là người dân phải có thu nhập ổn định, có niềm tin vào tương lai và cảm thấy an toàn khi chi tiêu.

Tại phiên họp Chính phủ sáng 3/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu Bộ Tài chính điều hành chính sách tài khóa theo hướng mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm; tiếp tục áp dụng các biện pháp miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí như thuế VAT, thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân, tiền thuê đất… để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp có thêm dòng tiền cho sản xuất, kinh doanh.

"Trong bối cảnh khó khăn, bên cạnh việc đánh giá kỹ tác động với thu ngân sách thì việc khoan sức dân, hỗ trợ doanh nghiệp cũng rất quan trọng; còn trong điều kiện bình thường thì chúng ta áp dụng trở lại", Thủ tướng nêu rõ. 

Cùng với đó, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát, tính toán rất kỹ, bảo đảm kiểm soát chặt lộ trình tăng giá các mặt hàng, dịch vụ trong bối cảnh áp lực lạm phát, nhất là giá dịch vụ y tế, giáo dục; nếu cần thiết thì tạm thời giữ ổn định. 

Trước đó, đại diện Bộ Tài chính cũng kiến nghị Bộ Công Thương bảo đảm nguồn cung xăng dầu, điện cho tăng trưởng; thúc đẩy tiêu dùng gắn với nâng cao hiệu quả đóng góp của thị trường trong nước vào tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng xanh, bền vững, tạo thị trường hàng hóa cho các doanh nghiệp trong nước.

Đối với việc điều hành giá cả, làm tốt công tác quản lý giá, thị trường, điều tiết cung - cầu; xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, trục lợi, tăng giá bất thường, bảo đảm kiểm soát theo kịch bản đề ra. Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương đánh giá kỹ lộ trình tăng giá dịch vụ y tế, giáo dục, giá điện gắn với kịch bản lạm phát.

Thông điệp điều hành khá rõ: thúc đẩy sức mua nhưng không lơi lỏng kiểm soát giá; hỗ trợ doanh nghiệp nhưng phải gắn với ổn định thị trường; kiên định mục tiêu tăng trưởng cao đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Nhiều ý kiến chuyên gia chung quan điểm, kích cầu tiêu dùng trong bối cảnh hiện nay cần tập trung không chỉ là thúc đẩy mà là có giải pháp nuôi dưỡng sức mua trên nền tảng ổn định.

Chỉ số giá tiêu dùng tháng 5 tăng 0,3% so với tháng trước, thấp nhất trong 3 tháng gần đây. Tuy nhiên, tháng 5 tăng 5,6% so với cùng kỳ, bình quân 5 tháng tăng 4,31%. Bên cạnh đó, giá xăng dầu trong nước được điều hành ở mức thấp so với khu vực, giúp ổn định giá cả. Nguồn cung xăng dầu đến hết tháng 5 cơ bản đáp ứng nhu cầu. Song, Bộ Tài chính khuyến nghị việc điều chỉnh giá điện, giáo dục, y tế trong năm 2026 cần tính toán kỹ lưỡng để tránh tác động cộng hưởng lên mặt bằng giá. Đồng thời, cần tăng cường quản lý giá cả, không để tăng giá đột biến trong mùa cao điểm, mưa bão.

Ông Ngô Văn Tuấn Bộ trưởng Bộ Tài chính 

Đối với mục tiêu kích cầu tiêu dùng trong những tháng cuối năm, các cơ quan quản lý nghiên cứu giảm thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa nhu yếu phẩm xuống 0% nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng, qua đó giảm áp lực lạm phát. Bên cạnh đó, cần rà soát các loại phí, lệ phí để xem xét miễn, giảm phù hợp, tạo điều kiện cho thị trường bán lẻ tiếp tục phục hồi.

TS Phạm Viết Thuận Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường

Cần tính đến phương án để phân bổ, tạo luồng vốn đến với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) theo cơ chế ưu tiên tiếp cận lẫn ưu tiên chi phí. Một chương trình tín dụng ưu đãi đi cùng các quy định giải ngân tín chấp, phạm vi mở rộng cho SME chỉ khoảng vài chục nghìn tỷ đồng, thấp hơn 1 dự án hạ tầng giao thông là gói rất xứng đáng để đầu tư cho SME. Các doanh nghiệp này vẫn là nhóm quan trọng nhất của kinh tế nội địa và tiêu dùng nội địa. Do đó, muốn thúc đẩy tiêu dùng nội địa, phải thúc đẩy sức mạnh của khu vực SME một cách thiết thực.

TS Đinh Thế Hiển Chuyên gia kinh tế

Đỗ Kiều