Làn sóng AI, công nghệ lõi và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao đang mở ra cơ hội để Việt Nam chuyển từ tăng trưởng quy mô sang tạo giá trị thực. Kinh tế giá trị cao không còn là khái niệm lý thuyết, mà trở thành nền tảng sống còn để dẫn dắt tăng trưởng dài hạn.

Tăng trưởng mới trong kỷ nguyên AI

Minh chứng rõ nét là Tp.HCM, nơi số liệu mới nhất cho thấy 5 tháng đầu năm 2026 đã thu hút hơn 3,8 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài, tăng 20,3% so với cùng kỳ năm trước. 

Đặc biệt, Thành phố đã cấp giấy chứng nhận đầu tư cho 4 dự án công nghệ cao chiến lược với tổng vốn hơn 1,23 tỷ USD, bao gồm: Trung tâm dữ liệu Evolution DC VN HCMC, tổ hợp trung tâm dữ liệu siêu lớn STARMASON, Trung tâm Công nghệ cao Tâm Anh và Nhà máy Techtronic Tools Việt Nam (TTI). 

Những dự án này không chỉ gia tăng năng lực công nghệ mà còn khẳng định Tp.HCM là điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn và công nghệ chất lượng cao.

Tại một hội thảo mới đây ở Tp.HCM bàn về làn sóng tăng trưởng mới và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên AI, ông Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Tp.HCM, nhấn mạnh vai trò chiến lược của đổi mới sáng tạo. Ông chỉ rõ khi AI và công nghệ lõi tái định hình kinh tế toàn cầu, Tp.HCM xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng then chốt để bứt phá.

Ông Minh cho biết, Tp.HCM đang hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, tri thức và đổi mới, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Các trung tâm đổi mới sáng tạo, AI Factory (nhà máy trí tuệ nhân tạo) và tổ hợp công nghệ cao được coi là cầu nối giúp doanh nghiệp (DN) nội, startup và FDI hợp lực trong mạng lưới toàn cầu.

Không chỉ là định hướng riêng của Tp.HCM, đây cũng là xu hướng nhiều trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu đang theo đuổi. Ông Jose Avelino “Jojo” Flores, Nhà đồng sáng lập Plug and Play và Giám đốc khu vực châu Á, cho rằng các mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc tế đang hợp tác với Chính phủ để xây dựng nền kinh tế tri thức, thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và thu hút dòng vốn công nghệ chất lượng cao. 

Tại Việt Nam, ông Flores lưu ý, hệ sinh thái startup đang được kết nối với thị trường, khách hàng DN lớn và nhà đầu tư quốc tế. Điều đó giúp các startup nâng chuẩn quản trị và mở rộng tầm ảnh hưởng trong mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Sự kết nối này không chỉ mở rộng cơ hội cho startup mà còn thúc đẩy DN trong nước đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công nghệ. Nhiều DN lớn đang chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh dựa trên AI, dữ liệu và đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ dựa vào lợi thế chi phí hay quy mô thị trường.

CTCP FPT là một ví dụ điển hình với chiến lược AI-First, tập trung làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị AI, từ mô hình, dữ liệu, hạ tầng đến ứng dụng và nhân lực. Trong mục tiêu doanh thu 58.580 tỷ đồng (tăng 15,8% so với cùng kỳ năm trước) thì mảng dịch vụ công nghệ tiếp tục là động lực chính của công ty.

Không dừng ở việc ứng dụng AI, công ty này đang hướng tới khai thác AI như một nền tảng tạo ra giá trị kinh tế mới. FPT đặt mục tiêu có 1.000 DN sử dụng AI Factory vào năm 2027, nhất là khi dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực đầu vào quan trọng của tăng trưởng.

Cùng xu hướng chuyển dịch sang kinh tế giá trị cao, nhiều chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần xác lập lại cấu trúc tăng trưởng theo hướng dựa trên công nghệ và năng suất. Như với Tp.HCM, ông Bùi Đào Thái Trường, Tổng giám đốc Roland Berger tại Việt Nam, đề xuất phải coi công nghiệp công nghệ cao và sản xuất tiên tiến phải trở thành trụ cột tăng trưởng mới.

Nền tảng năng suất và đổi mới sáng tạo

“Thay vì dựa vào khai thác đất đai và thâm dụng lao động, chúng ta nên ưu tiên các ngành như bán dẫn, công nghệ sinh học, dược phẩm, tự động hóa, robotics và cơ khí chính xác”, ông Trường nói.

Theo ông Trường, các ngành này nâng cao năng suất, thu hút DN đầu chuỗi và tạo hệ sinh thái sản xuất, nghiên cứu, thiết kế và thương mại hóa ngay tại Việt Nam.

Trên nền tảng đó, động lực tăng trưởng giá trị cao tiếp tục được mở rộng sang lĩnh vực logistics quốc tế và kinh tế biển. Như chia sẻ của vị Tổng giám đốc Roland Berger tại Việt Nam, sự kết hợp giữa Cái Mép – Thị Vải, Cần Giờ, các khu logistics, khu thương mại tự do, hệ thống vành đai, cao tốc, đường sắt hàng hóa và sân bay Long Thành có thể hình thành một hành lang giao thương chiến lược của miền Nam Việt Nam.

Vấn đề then chốt là tăng giá trị kinh tế trên mỗi container thông qua các dịch vụ logistics, phân phối, tài chính thương mại, bảo hiểm, sửa chữa, cung ứng hàng hải, kho lạnh, thương mại điện tử và các dịch vụ hậu cần giá trị cao.

Ông Bùi Đào Thái Trường, Tổng giám đốc Roland Berger tại Việt Nam

Thực tế, mô hình tăng trưởng mới dựa trên sự kết hợp công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ giá trị cao, kinh tế số, logistics và kinh tế biển. Các lĩnh vực này bổ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng để Việt Nam chuyển từ tăng trưởng theo quy mô sang dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo.

Và như đề xuất của Ts. Santiago Velasquez, chuyên gia kinh tế quốc tế tại RMIT, cần vun đắp nhóm DN Việt có năng lực cạnh tranh toàn cầu, thể hiện chất lượng, độ tin cậy, đổi mới sáng tạo và bền vững. 

Ông khuyến nghị dành một phần nguồn lực xây dựng thương hiệu quốc gia để hỗ trợ các DN vừa và nhỏ đạt chuẩn quốc tế và quảng bá thành tựu. Giải pháp này giúp DN nội tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái toàn cầu, đồng thời nâng giá trị sản phẩm và dịch vụ. 

Từ những bước đi này, kinh tế giá trị cao có thể trở thành động lực tăng trưởng bền vững của Việt Nam. Điều kiện then chốt là hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và thu hút dòng vốn công nghệ. Song song, cần thúc đẩy đầu tư vào AI, dữ liệu và các công nghệ lõi, đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng số và logistics để giảm chi phí, nâng hiệu quả và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết nối chặt chẽ công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ giá trị cao, kinh tế số, logistics và kinh tế biển, hình thành một hệ sinh thái tăng trưởng tích hợp. Trong hệ sinh thái này, mỗi ngành bổ trợ lẫn nhau, nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gia tăng giá trị trên toàn bộ chuỗi kinh tế.

Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, kinh tế giá trị cao sẽ trở thành động lực chủ đạo, giúp DN nội nâng tầm cạnh tranh và startup vươn ra thị trường quốc tế. Việt Nam sẽ chuyển từ tăng trưởng dựa trên quy mô sang tăng trưởng thực chất, bền vững, đồng thời khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

                                                                                 Thế Vinh