Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Tổ chức đã có lời mời tham dự Hội nghị và phát biểu ý kiến đóng góp ngày hôm nay. Tôi xin góp ý đối với cả hai bản Dự thảo Báo cáo chính trị và Dự thảo Điều lệ Liên minh HTX Việt Nam.

Đối với Dự thảo Báo cáo chính trị:

Tôi đánh giá cao Dự thảo Báo cáo chính trị đã được chuẩn bị công phu, bố cục hợp lý, phản ánh khá toàn diện kết quả hoạt động của hệ thống Liên minh HTX Việt Nam giai đoạn 2021–2025, đồng thời xác định phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026–2030. Tuy nhiên, để hoàn thiện hơn, tôi xin đề nghị làm rõ và sâu sắc thêm một số nội dung sau:

Thứ nhất, về đánh giá kết quả hoạt động giai đoạn 2021–2025. Đề nghị bổ sung và làm rõ hơn kết quả mở rộng và củng cố mạng lưới HTX trong hệ thống Liên minh. Trên thực tế, số lượng HTX tham gia tổ chức thành viên Liên minh đã tăng lên rõ rệt, nhiều mô hình HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị được hình thành, việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất, kinh doanh của HTX ngày càng trở nên phổ biến. Đây là những kết quả nổi bật của giai đoạn 2021–2025, nhưng trong dự thảo Báo cáo hiện nay chưa được nhấn mạnh đầy đủ.

Thứ hai, về công tác thi đua, tôn vinh, biểu dương HTX. Báo cáo đã đề cập đến các phong trào thi đua, tuy nhiên cần làm rõ hơn ý nghĩa của các hoạt động này trong việc tôn vinh, biểu dương các HTX tiêu biểu có thành tích xuất sắc trong sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, đóng góp cho phát triển kinh tế – xã hội của địa phương và cả nước, qua đó tạo sức lan tỏa tích cực trong khu vực kinh tế tập thể.

Thứ ba, về đóng góp của hệ thống Liên minh và các HTX đối với các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021–2025. Trong giai đoạn vừa qua, cả nước triển khai 3 Chương trình mục tiêu quốc gia gồm: xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Hệ thống Liên minh và nhiều HTX đã tham gia tích cực, đặc biệt trong các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế và công tác tuyên truyền, góp phần quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi các chương trình này. Liên minh HTX Việt Nam cũng đã tổ chức tổng kết việc thực hiện 3 chương trình. Do đó, tôi đề nghị Báo cáo làm rõ hơn nội dung này, làm cơ sở để giai đoạn 2026–2030 đề xuất Nhà nước và các địa phương đặt hàng cụ thể, gắn với nguồn lực và nhiệm vụ rõ ràng.

Về dự báo tình hình và bối cảnh giai đoạn mới:

Phần dự báo bối cảnh trong dự thảo Báo cáo hiện nay được trình bày ngắn gọn, tuy đúng nhưng chưa làm rõ đầy đủ những yếu tố tác động trực tiếp đến sự phát triển của hệ thống Liên minh và khu vực HTX trong thời gian tới. Tôi đề nghị bổ sung, làm rõ một số điểm sau:

Một là, xu hướng hội nhập, phân mảnh chuỗi cung ứng toàn cầu, tăng trưởng kinh tế thế giới không đồng đều, tiềm ẩn rủi ro về tài chính, lạm phát và thị trường lao động, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của HTX, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp và dịch vụ. Điều này đòi hỏi khu vực kinh tế tập thể phải nâng cao khả năng thích ứng, liên kết và tự chủ, trong đó vai trò của Liên minh là hết sức quan trọng.

Hai là, biến đổi khí hậu, thiên tai, suy thoái tài nguyên và khủng hoảng môi trường diễn biến ngày càng nghiêm trọng. Các quốc gia đang đẩy mạnh chuyển đổi sang kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, các tiêu chuẩn về môi trường, quản trị ngày càng khắt khe. Điều này đặt ra yêu cầu các HTX phải đổi mới mô hình sản xuất theo hướng bền vững, thân thiện môi trường, và vai trò dẫn dắt, hỗ trợ của Liên minh càng trở nên cấp thiết.

Ba là, kinh tế hợp tác tiếp tục được các tổ chức quốc tế khẳng định là mô hình hiệu quả trong phát triển bao trùm, giảm nghèo và bảo đảm sinh kế. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực HTX ngày càng mở rộng, gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là bối cảnh thuận lợi mà Liên minh cần nhận diện rõ để tận dụng.

Bốn là, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể tiếp tục được hoàn thiện, với Nghị quyết số 20 và Luật HTX năm 2023, giai đoạn tới sẽ tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững, thay vì chạy theo số lượng như trước. Trong bối cảnh đa số HTX còn quy mô nhỏ, năng lực tài chính và công nghệ hạn chế, vai trò của Liên minh với tư cách là tổ chức đại diện nòng cốt, chỗ dựa tin cậy của HTX càng cần được khẳng định rõ.

Về phương hướng, mục tiêu và nhiệm vụ giai đoạn 2026–2030:

Dự thảo Báo cáo đã nêu 4 phương hướng lớn, tuy nhiên tôi đề nghị bổ sung, làm rõ thêm phương hướng chung: Liên minh HTX Việt Nam tiếp tục quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể, phát huy vai trò là tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và là đại diện nòng cốt của khu vực kinh tế tập thể, HTX.

Đồng thời, trong phương hướng về phát triển, cần bổ sung nội dung: Nâng cao vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của HTX, hỗ trợ phát triển HTX theo hướng bền vững, hiện đại, gắn với chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; mở rộng liên kết, hợp tác trong nước và quốc tế; góp phần phát triển kinh tế – xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Về các chỉ tiêu nhiệm kỳ 2026–2030. Đề nghị bổ sung chỉ tiêu về số HTX, tổ hợp tác, liên hiệp HTX là thành viên Liên minh được tiếp cận các Chương trình mục tiêu quốc gia và các chương trình phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, đặc biệt là các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, theo chuỗi giá trị.

Về nhiệm vụ, giải pháp, tôi thống nhất với các nội dung nêu trong dự thảo Báo cáo, đồng thời đề nghị bổ sung ngay trong Đại hội hai đề án lớn:

Đề án tư vấn, đào tạo, hỗ trợ phát triển HTX thực hiện Nghị quyết 20, làm cơ sở để Nhà nước đặt hàng và bố trí nguồn lực.

Đề án thu hút trí thức trẻ làm việc trong hệ thống HTX, cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Đối với Dự thảo Điều lệ:

Dự thảo Điều lệ cơ bản bám sát Nghị định 126 và Luật HTX năm 2023, thể hiện rõ vị trí, vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên. Tuy nhiên, tôi đề nghị bổ sung, chỉnh sửa một số nội dung:

Trong tôn chỉ, mục đích, cần bổ sung rõ: Tập hợp, đoàn kết, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của thành viên.

Thống nhất cách diễn đạt: Liên minh HTX Việt Nam là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật và Điều lệ Mặt trận Tổ quốc.

Làm rõ vai trò nòng cốt trên phạm vi cả nước trong tập hợp, đại diện và phát triển khu vực kinh tế tập thể.

Bổ sung nguyên tắc tổ chức, hoạt động mang tính đặc thù của Liên minh như đoàn kết, tương trợ, hợp tác và gắn kết lợi ích kinh tế với an sinh xã hội.

Về tài chính, tài sản, cần bổ sung rõ nguồn hình thành từ sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua cơ chế đặt hàng nhiệm vụ.

Th.s Tạ Hữu Nghĩa

 Phó Tổng thư ký Hội Khoa học nông nghiệp và phát triển nông thôn