Đáng chú ý, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt và hội nhập sâu rộng, lợi thế về tài nguyên, lao động giá rẻ không còn là “tấm vé thông hành” đủ mạnh. Thay vào đó, tri thức, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là sở hữu trí tuệ đang nổi lên như “sức mạnh mềm” nhưng có sức bật lớn, quyết định khả năng tồn tại và phát triển dài hạn của các HTX.

Thực tế cho thấy, nhiều HTX đã chuyển mình mạnh mẽ khi biết tận dụng công cụ sở hữu trí tuệ để bảo vệ thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Song, nhìn tổng thể, nhận thức về sở hữu trí tuệ trong khu vực này vẫn còn hạn chế, thiếu hệ thống và chưa trở thành một “văn hóa” vận hành thường nhật. Do đó, việc đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ, gắn với triển khai Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 và các chính sách hỗ trợ tín dụng xanh, đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Trong nhiều năm, phần lớn HTX hoạt động theo mô hình sản xuất truyền thống, tập trung vào sản lượng và đầu ra trước mắt. Sản phẩm làm ra chủ yếu bán dưới dạng thô, ít chế biến sâu, chưa có nhãn hiệu rõ ràng, càng chưa chú trọng đến đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Thực tế trên khiến không ít sản phẩm đặc sản địa phương bị “mượn danh”, bị làm giả hoặc bị ép giá do thiếu cơ sở pháp lý bảo vệ.

Tuy nhiên, cùng với làn sóng chuyển đổi số và yêu cầu minh bạch hóa nguồn gốc sản phẩm, một bộ phận HTX đã bắt đầu thay đổi tư duy. Thay vì chỉ bán sản phẩm, HTX hướng tới “bán giá trị”, trong đó giá trị cốt lõi nằm ở thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì, quy trình sản xuất độc đáo hay bí quyết kỹ thuật.

Những yếu tố trên, khi được xác lập và bảo hộ đúng cách, sẽ trở thành tài sản vô hình nhưng mang lại lợi ích hữu hình, giúp HTX gia tăng sức cạnh tranh và khả năng đàm phán trên thị trường. Sự chuyển dịch từ “làm ra cái gì bán cái đó” sang “làm ra cái gì phải có quyền với cái đó” chính là bước ngoặt quan trọng.

Câu chuyện của HTX rau, củ, quả an toàn Tân Đông tại xã Tân Đông, tỉnh Đồng Tháp là minh chứng sinh động cho sự thay đổi về tư duy sản xuất trong khu vực kinh tế hợp tác.

Từ diện tích chỉ 9.000 m² đất nông nghiệp, ông Trần Văn Bương, Giám đốc HTX, đã xây dựng thành công mô hình sản xuất “3 trong 1”, kết hợp trồng lúa, rau màu và kinh doanh nông sản, mang lại lợi nhuận gần 2 tỷ đồng mỗi năm.

Đặc biệt, HTX rau, củ, quả an toàn Tân Đông đã phát huy tốt vai trò “cầu nối thị trường” khi tổ chức thu mua, sơ chế và phân phối nông sản cho các thành viên và người dân địa phương. Mỗi ngày, từ 3–4 tấn rau củ sạch được đưa ra thị trường, với quy trình tuyển chọn, làm sạch, đóng gói bài bản. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Song song với hiệu quả kinh tế, HTX Tân Đông còn tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương, hỗ trợ hộ nghèo, đóng góp xây dựng hạ tầng và tham gia các hoạt động xã hội. Đây chính là biểu hiện rõ nét của mô hình HTX kiểu mới, phát triển kinh tế gắn với trách nhiệm xã hội.

Không chỉ ở Tân Đông, nhiều HTX tại Đồng Tháp đang từng bước nâng cấp vai trò của mình trong chuỗi giá trị nông sản. Tiêu biểu như HTX Sen Việt (phường Cao Lãnh) đã chuyển đổi thành công từ mô hình sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu. Nếu trước đây cây sen chỉ mang lại giá trị thấp, phụ thuộc mùa vụ, thì nay đã trở thành nguồn nguyên liệu cho hàng loạt sản phẩm tinh chế như trà sen, tinh dầu, bột nhụy, bánh sen…

Sự thay đổi này không chỉ giúp tăng thu nhập cho thành viên mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ, bao gồm cả xuất khẩu. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc khi HTX biết tận dụng lợi thế địa phương, kết hợp với doanh nghiệp và đầu tư vào chế biến, giá trị gia tăng của sản phẩm sẽ được nhân lên đáng kể.

Tương tự, các HTX xoài Cao Lãnh, HTX quýt Lai Vung hay HTX sầu riêng Châu Thành... cũng đang phát huy hiệu quả mô hình liên kết. Thành viên HTX không còn “tự bơi” trong thị trường, mà được hỗ trợ kỹ thuật, vốn và đầu ra ổn định. Trong khi đó, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Những mô hình trên cho thấy, HTX không chỉ là tổ chức sản xuất, mà đang trở thành “hạt nhân” trong việc tổ chức lại nền nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Không chỉ trong lĩnh vực nông nghiệp, các HTX ở lĩnh vực khác cũng đang cho thấy khả năng thích ứng mạnh mẽ. HTX Rạch Gầm là một ví dụ điển hình. Trong bối cảnh dịch Covid-19 làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đơn vị này vẫn duy trì hoạt động ổn định nhờ khả năng điều hành linh hoạt, đảm bảo an toàn cho người lao động và tận dụng tốt lợi thế vận tải thủy nội địa.

Việc triển khai Luật HTX 2023, hợp pháp hóa thành viên liên kết, tổ chức “Tổ, Đội tàu liên kết” đã giúp HTX mở rộng năng lực vận tải. Đồng thời, việc đầu tư nâng cấp phương tiện, đào tạo nhân lực theo tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng thị trường đã tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Đáng chú ý, HTX Rạch Gầm đang hướng tới mô hình “doanh nghiệp số”, với việc số hóa các khâu quản lý tài chính, vận hành, thương mại. Đây là bước đi tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, giúp HTX nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu hơn vào thị trường.

Tuy nhiên, một thực tế đặt ra là dù đã có những bước tiến đáng kể, nhiều HTX vẫn chưa thực sự quan tâm đúng mức đến yếu tố sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, đây lại là công cụ quan trọng để bảo vệ thành quả lao động, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo lợi thế cạnh tranh.

Việc xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng công nghiệp… không chỉ giúp HTX khẳng định vị thế trên thị trường mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường khó tính. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, sở hữu trí tuệ trở thành “tấm vé thông hành” để sản phẩm nông sản Việt Nam vươn xa.

Do đó, việc đẩy mạnh tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 là hết sức cần thiết. Không chỉ dừng lại ở việc phổ biến văn bản pháp luật, cần có các chương trình đào tạo, tư vấn cụ thể, giúp HTX hiểu và áp dụng SHTT vào thực tiễn sản xuất – kinh doanh.

Một trong những mục tiêu quan trọng là hình thành “văn hóa sở hữu trí tuệ” trong khu vực HTX. Điều này không chỉ là nhận thức về quyền sở hữu, mà còn là thái độ tôn trọng sáng tạo, khuyến khích đổi mới và bảo vệ giá trị tri thức.

Để làm được điều này, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, tổ chức hỗ trợ và chính bản thân các HTX. Các chương trình truyền thông cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của khu vực nông thôn, dễ hiểu, dễ tiếp cận. Đồng thời, cần lồng ghép nội dung sở hữu trí tuệ vào các chương trình đào tạo, tập huấn cho HTX.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các mô hình điểm, những HTX thành công trong việc ứng dụng sở hữu trí tuệ sẽ có tác dụng lan tỏa mạnh mẽ. Khi thấy được hiệu quả thực tế, các HTX khác sẽ chủ động học hỏi và áp dụng.

Song hành với tuyên truyền, các chính sách hỗ trợ cũng đóng vai trò quan trọng. Việc triển khai các gói tín dụng xanh, ưu đãi cho kinh tế tập thể sẽ giúp HTX có thêm nguồn lực để đầu tư vào công nghệ, chế biến, xây dựng thương hiệu.

Đặc biệt, cần có cơ chế hỗ trợ chi phí đăng ký sở hữu trí tuệ, tư vấn pháp lý, xúc tiến thương mại… để giảm bớt gánh nặng cho HTX. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp trong việc liên kết với HTX, tạo thành chuỗi giá trị bền vững.

Nhật Minh