Việt Nam đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh với cam kết đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới, trong lộ trình này, Việt Nam cần khoảng khoảng 68,75 tỷ USD cho đến năm 2030 và 330-370 tỷ USD cho đến 2050.

“Chỉ 1 đơn vị được tiếp cận tín dụng xanh”

Trong dòng chảy này, các HTX đầu tư cho sản xuất bền vững, kinh tế tuần hoàn ứng dụng công nghệ cao cũng cần những nguồn vốn lớn để đầu tư phù hợp cho quy trình và ứng dụng máy móc, kỹ thuật hiện đại.

Tại Hưng Yên, HTX Xuân Quan đang cần nguồn vốn khoảng 15-20 tỷ đồng để nâng cấp vùng trồng hoa công nghệ cao quy mô lớn gắn với du lịch trải nghiệm.

Hay tại HTX điều hữu cơ Truecoop (Khánh Hòa) đã phát triển theo quy trình hữu cơ và liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp chế biến tiêu thụ, xuất khẩu. HTX cũng có nhu cầu về nguồn vốn lớn để mở rộng sản xuất, bao tiêu nông sản cho thành viên, người dân khi vào vụ thu hoạch.

Vậy nhưng, theo đại diện của những HTX này, việc tiếp cận các nguồn vốn hỗ trợ tín dụng xanh vẫn rất khó. Điều này phần nào khiến HTX bị động và phải xoay nguồn vốn từ người thân hoặc những nguồn khác.

Báo cáo của Oxfam và các đơn vị liên quan cho thấy, việc tiếp cận nguồn tài chính bền vững của các tác nhân nhỏ và vừa trong chuỗi giá trị nông nghiệp như HTX, doanh nghiệp nhỏ vẫn chưa thuận lợi dù nhóm này là nhân tố chính trong chuỗi giá trị bền vững.

Mặc dù 54% HTX và doanh nghiệp trong nghiên cứu đã tham gia sản xuất theo quy trình và đạt ít nhất một chứng nhận nông nghiệp bền vững thì trong số này mới chỉ có duy nhất 1 đơn vị được tiếp cận nguồn vốn xanh.

Nguồn vốn mà các HTX, doanh nghiệp này tiếp cận được chủ yếu vẫn từ tín dụng truyền thống (57%) và vay từ người thân (55%).

Những số liệu này một lần nữa khẳng định khoảng trống không hề nhỏ giữa thực tiễn sản xuất bền vững với khả năng tiếp cận tài chính phù hợp.

Điều này cũng cho thấy, rào cản trong tiếp cận nguồn vốn tài chính không phải ở việc HTX chưa thực hành sản xuất theo hướng bền vững mà do các điều kiện tiếp cận nguồn vốn như yêu cầu tài sản bảo đảm, năng lực xây dựng phương án kinh doanh và hệ thống quản trị của HTX, doanh nghiệp.

Giám đốc HTX nông nghiệp Gò Gòn (Long An) Trương Hữu Trí, cho biết suốt  thời gian qua, HTX gần như không thể vay vốn từ các ngân hàng. Dù thực tế HTX đã thực hiện sản xuất giảm phát thải, thực hiện cánh đồng lớn và liên kết 4 nhà.

Ông Nguyễn Xuân Thiên, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Đông Tiến (Thanh Hóa), cho biết HTX thành lập với mục đích đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng phát triển, không vì mục tiêu lợi nhuận. Nhiều HTX hiện không có tài sản thế chấp, trong khi điều kiện vay vốn của các Ngân hàng thương mại đều yêu cầu HTX phải có tài sản thế chấp, nguồn vốn từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX lại rất hạn hẹp, nhu cầu vay vốn của các HTX lớn. Vì vậy, rất ít HTX có thể tiếp cận được các chính sách tín dụng.

Nhu cầu vẫn rất lớn

Các dự báo và xu hướng đều cho thấy, trong những năm tới, sản xuất xanh, bền vững, sản xuất tuần hoàn, tái  tạo là hướng đi chủ đạo và là con đường tất yếu để đưa ngành nông nghiệp phát triển và giúp người dân, HTX được hưởng lợi từ những gì mình làm ra. Điều này cũng đồng nghĩa với việc nhu cầu về nguồn vốn bền vững trong nông nghiệp cũng sẽ gia tăng.

Ông Nguyễn Tri Sáu, Giám đốc HTX Sáu Nhung (Quảng Ngãi) cho biết chỉ có sản xuất bền vững, đáp ứng các tiêu chuẩn, chứng nhận nông nghiệp mới nâng cao được thu nhập và đáp ứng được các tiêu chuẩn xuất khẩu.

Điều này đặt ra yêu cầu cần rà soát và tháo gỡ các nút thắt trong tiếp cận vốn, nhằm đảm bảo các chính sách về tín dụng bền vững, tín dụng xanh và tín dụng nông nghiệp, nông thôn được triển khai hiệu quả trong thực tế.

Và điều nhiều người mong mỏi nhất vẫn là các chính sách, điều kiện vay vốn phải phù hợp với đặc thù của HTX và doanh nghiệp nhỏ. Điều này nếu được giải quyết sẽ là  đòn bẩy quan trọng giúp việc thực hành ESG trong thực tiễn tại các địa phương sẽ thực chất hơn, hiệu quả hơn.

TS Nguyễn Minh Phong, Chuyên gia kinh tế cho rằng, các HTX chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp khi tháo gỡ được nguồn tài chính cho các HTX thì đồng nghĩa với việc ngành nông nghiệp cũng sẽ thuận lợi trong quá trình chuyển đổi xanh.

Huyền Trang