Hiện nay, không ít HTX có trụ sở ở một nơi nhưng vùng nguyên liệu ở một nơi. Như tại HTX Nông nghiệp Ngọc Hoàng (Sơn La), trụ sở làm việc của HTX là tại Nà Bó, nhưng để mở rộng xuất khẩu, vùng nguyên liệu thanh long  đã phát triển ở các địa phương trong toàn tỉnh với hơn  215 ha, sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ.

Vùng trồng xa “trung tâm đầu não”

Tương tự, HTX Tân Việt Á (Cao Bằng), trụ sở làm việc ở trung tâm tỉnh Cao Bằng (cũ), nhưng vùng nguyên liệu dong riềng tập trung tại các địa phương như Phan Thanh, Thành Công, Ca Thành..

Đây chỉ là những HTX có vùng nguyên liệu nằm cùng trên địa bàn tỉnh. Nhưng bên cạnh đó, vẫn có những HTX mở rộng vùng nguyên liệu ra các tỉnh thành khác. Như HTX Tuấn Ngọc (TP HCM) đã mở rộng vùng nguyên liệu ra tại Hàm Thuận Bắc, tỉnh Lâm Đồng (Bình Thuận cũ)…

Việc nhiều HTX có vùng nguyên liệu xa trụ sở hiện nay là không hiếm trong điều kiện sản xuất hàng hóa quy mô lớn được khuyến khích như hiện nay.

Điều này đặt ra bài toán về sự ngắt quãng trong quản lý thông tin, dữ liệu. Bởi với những HTX có sự đầu tư về công nghệ, quản lý dữ liệu thì không sao, nhưng có những HTX chưa đầu tư mạnh cho chuyển đổi số, thành viên chủ yếu là người lớn tuổi thì các thông tin từ vùng sản xuất phải đi qua nhiều tầng bậc như: từ nông dân-thành viên qua tổ trưởng tổ sản xuất, ghi chép vào sổ, sau đó gửi qua zalo về bộ phận quản lý của HTX rồi nhập vào Excel…

Ông Hoàng Văn Hưng, Giám đốc HTX rau Bái Thượng (Hà Nội), cho biết điểm khó của HTX hiện nay là thành viên chủ yếu là người lớn tuổi, việc ghi chép nhật ký sản xuất chủ yếu thực hiện thủ công.

“Điều quan trọng là khi làm thủ công thì không thể tránh khỏi những sai sót”, ông Hoàng Văn Hưng nhấn mạnh.

Đó là chưa kể các khâu điều chuyển thông tin từ vùng nguyên liệu đến bộ phận quản lý của HTX nếu không thực hiện nghiêm túc sẽ có độ trễ nhất định trong một vài ngày.

Còn trong nông nghiệp, một vài ngày cũng đủ để làm cây lúa chín thêm hoặc sâu bệnh phát triển mạnh hơn. Lúc này, khi quyết định từ “cơ quan đầu não” của HTX đưa xuống đến vùng nguyên liệu, tình hình thực tế có thể đã không như báo cáo, từ đó ảnh hưởng đến kết quả sản xuất kinh doanh.

Theo các chuyên gia, rất nhiều HTX có vùng nguyên liệu ở xa trụ sở nên khâu quản lý sẽ khó khăn hơn. Khó khăn ở đây là việc nắm bắt thông tin tình hình sản xuất, phát triển vùng trồng ngoài đó đang như thế nào.

 Thông tin trao đổi phổ biến hiện nay được nhiều HTX áp dụng là sử dụng zalo, excel hoặc thông qua các cuộc họp rồi mới có quyết định.

Nếu các HTX vẫn quản lý thông tin sản xuất, thực hiện truy xuất nguồn gốc thủ công thì cũng rất khó nâng cao hiệu quả hoạt động. Thậm chí việc quản lý sản xuất ở những vùng nguyên liệu ngoài nơi đặt trụ sở rất khó có thể phát triển.

Chuẩn hóa trước giờ G

Do đó, dựa trên lộ trình thực thi truy xuất nguồn gốc theo Thông tư 11/2026/TT-BCT, các HTX cần tận dụng 3 tháng tới để hoàn thiện quy trình sản xuất kinh doanh một cách chuyên nghiệp hơn.

Để truy xuất được nguồn gốc, quản lý được vùng trồng một cách thuận lợi, việc đầu tiên là cần minh bạch các dữ liệu từ hộ thành viên đến kho phân phối. HTX cần kiểm tra hướng đi của thông tin (nhà cung cấp nguyên liệu- vùng sản xuất-kho-phân phối..), chuẩn hóa nhà cung cấp nguyên liệu đầu vào, thiết lập hệ thống mã lô thống nhất. Muốn vậy, việc đào tạo nhân sự cốt lõi để hình thành thói quen ghi chép nhật ký điện tử là cần thiết.

Ông Lê Đình Tú, Giám đốc HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn (Thanh Hoá) cho biết việc lập danh sách thành viên, vùng nguyên liệu, ký hợp đồng có điều khoản là điều quan trọng trong truy xuất nguồn gốc nhưng cũng là điều mà nhiều HTX nông nghiệp còn yếu.

Theo các chuyên gia, chỉ khi nắm rõ được các dữ liệu cần thiết, HTX mới có thể đồng bộ hoá dữ liệu bằng cách lưu trữ trên cùng một hệ thống. Khi thông tin được đồng bộ, HTX mới tra cứu dễ dàng, xuất dữ liệu linh hoạt và phân quyền một cách rõ ràng.

Ông Hoàng Văn Thám, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc HTX Rau quả sạch Chúc Sơn (Hà Nội), cho biết việc phân quyền cần đúng người, đúng việc, đúng dữ liệu sẽ thuận lợi cho khâu truy xuất nguồn gốc. Từ đó, nếu chẳng may xảy ra vấn đề gì, HTX có thể truy xuất đến cùng để giải quyết triệt để vấn đề.

“Hiện, HTX có thể truy xuất xem một bó rau sản xuất ở thửa nào, do hộ nào quản lý, thu hoạch khi nào, bón phân gì... nên đảm bảo được chất lượng khi đến tay người dùng”, ông Hoàng văn Thám dẫn chứng.

Đặc biệt, khi thành viên cập nhật được nhật ký điện tử, HTX lúc này có thể nắm bắt được các thông tin về diện tích, sản lượng qua mã QR và thậm chí có thể sử dụng hệ thống định vị để thuận lợi trong khâu quản lý. Lúc này, khách hàng dù ở nước ngoài vẫn có thể truy xuất được nguồn gốc.

HTX lúc này cũng chỉ cần tập trung vào kiểm tra dữ liệu đảm bảo chuẩn xác để sẵn sàng kết nối với hệ thống nhà nước. HTX cũng có thể áp dụng truy xuất ngược một vài lô hàng ngẫu nhiên để xem trong thời gian nhất định có thể trích xuất được các thông tin và nguồn gốc, xuất xứ hàng hoá như giống, phân bón đến ngày thu hoạch, đóng gói, thửa ruộng của ai... Đây là bước kiểm tra những khoảng trống trước khi Thông tư 11 chính thức có hiệu lực vào 1/7.

Thực tế tại khu vực kinh tế tập thể cho thấy, nhiều HTX đã minh bạch trong dữ liệu vùng trồng, từ đó đảm bảo được vấn đề truy xuất nguồn gốc.

Như HTX Xoài Mỹ Xương (Đồng Tháp) đã xây dựng mã số vùng trồng, hoàn thiện dữ liệu sản xuất, xây dựng quy trình nội bộ khi sản phẩm không an toàn: ai thông báo cho ai, trong bao lâu, mẫu báo cáo như thế nào... Từ đây, HTX xây dựng được niềm tin từ cơ quan quản lý, giúp giá bán tăng 15-20% nhờ chứng minh được quy trình canh tác sạch với đối tác.

Ông Lê Quí Hòa Bình, Quản lý Bộ phận Chứng nhận Nông nghiệp, Control Union Việt Nam, cho biết vấn đề mà ở Việt Nam hay gặp hiện nay là khi xảy ra sự cố về mất an toàn vệ sinh thực phẩm và bị đối tác phản ánh thì khâu xử lý vấn đề chưa rõ ràng vì không biết liên hệ với ai để giải quyết vấn đề.

Còn bà Cao Thị Hằng, Giám đốc HTX Thắng Thủy (Hà Nội), cho biết các HTX hiện nay rất mong muốn được tạo kiều kiện tiếp cận với các phần mềm, ứng dụng truy xuất nguồn gốc phù hợp đi liền với hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực để đồng bộ dữ liệu, ứng dụng công nghệ một cách thuận lợi.

“Khi dữ liệu về hàng hoá được chuẩn hoá, minh bạch sẽ giúp đầu ra của nông sản được mở rộng vì giúp HTX tạo được niềm tin với khách hàng”, bà Cao Thị Hằng chia sẻ.

Huyền Trang