MÙA THU
MIỀN NHỚ

Thời tiết quê tôi, bốn mùa xuân, hạ, thu, đông có thể không rõ ràng, mà chỉ có hai mùa mưa nắng. Bởi thế có nhạc sĩ đã tinh tế đưa vào lời bài hát mà tôi và lũ bạn nối khố gặp nhau thường nghêu ngao “Quê em hai mùa mưa nắng. Hai thôn nghèo nối liền bờ đê…”.

Tôi cũng có cảm nhận mùa thu không qua khung cảnh của sắc vàng của lá, của nắng, của hoa, cái nhè nhẹ của gió, cái trong vắt của bầu trời, hương thơm của đồng nội, mà mùa thu đến trong tôi khi nghe qua lời của những người mẹ, người chị tảo tần trong xóm nhỏ của mình. Đó là, gần tới rằm tháng tám, tết Trung thu rồi. Lại lo cho ngày cúng trăng tươm tất rồi mua cho tụi nhỏ lồng đèn.

Nhắc tới lồng đèn, tuổi thơ của tôi tràn về một mùa thu miền nhớ. Nói là nhớ, nhưng tôi không thể nhớ chính xác là năm mình bao nhiêu tuổi và học lớp mấy mới hết chơi lồng đèn. Thiệt ra, Trung thu chỉ có đêm rằm tháng tám, nhưng đám nhỏ trong xóm đều rục rịch, nôn nao làm đèn từ lối mùng mười.

Mấy đứa con trai đi chặt tre, trúc về vót để làm khung lồng đèn. Công đoạn này cũng lắm công phu, bởi phải tính toán thật kỹ lưỡng khung lồng đèn gồm bao nhiêu thanh, thanh chính, thanh phụ rồi vót sao cho mặt thanh tròn và nhẵn. Xong còn phải mang ra phơi nắng, có như thế khi dán, giấy kiếng sẽ bám chặt vào thanh.

Khâu cắt giấy kiếng cũng cần sự tỉ mỉ, cẩn thận, nên việc này dành cho mấy đứa con gái đảm nhận. Bởi loại giấy này đắt tiền nếu cắt không cẩn thận sẽ hư là thất bại. Cả bọn góp chung tiền mới đủ mua đôi ba tờ giấy thường là màu đỏ xanh, vàng để làm lồng đèn hình ngôi sao năm cánh.

Số tre còn lại, và ít giấy vụn cũng được bọn trẻ chúng tôi ngày ấy mò mẫm cắt, ghép cố gắng để có thêm những chiếc lồng đèn hình ngôi sao năm cánh be bé xinh xinh. Những chiếc lồng đèn đã hoàn thành, cả đám háo hức chờ đến đúng đêm rằm mới cắm đèn cầy (nến) rồi đốt đèn trung thu.

Nhắc tới chuyện cắm đèn cầy, tôi lại nhớ đến chi tiết khó nhất của việc hoàn thiện chiếc lồng đèn. Đó là khâu bố trí vị trí làm đế cắm đèn cầy, quấn lò xo sao cho khi cắm đèn cầy không bị ngã. Có năm, chiếc lồng đèn to đùng thiệt đẹp của cả bọn mới được treo ngay đầu ngõ, cây đèn cầy chưa kịp cháy hết, thì bất ngờ ngọn gió luồn qua, đèn ngã va vào thành chạm vào giấy.

Lửa chạm vào giấy, chiếc lồng đèn hình ngôi sao năm cánh cháy rực ánh lên những đôi mắt xoe tròn nuối tiếc của bọn trẻ. Thế rồi bọn trẻ xoay qua chơi cùng những chiếc lồng đèn be bé, xinh xinh. Rồi xếp hàng nối đuôi nhau hát “Tết Trung thu rước đèn đi chơi, em rước đèn đi khắp phố phường”.

Những cây đèn cầy làm tôi nhớ ngày ấy, bọn con trai hay bẻ u du, rồi bắn vào đèn cầy của đám con gái để khi nến tắt, cũng là lúc rơi ra khỏi lồng đèn thế là bọn con gái khóc la léo nhéo. Đêm rằm Trung thu ngày ấy sao mà đủ âm thanh, sắc màu gợi về một mùa thu miền nhớ. Hỏi có mấy ai quên.

Khi xã hội phát triển hơn cuộc sống đầy đủ hơn xíu. Mỗi khi đến tết Trung thu, bọn tôi được cha mẹ mua cho chiếc lồng đèn với đủ loại hình thú như: bươm bướm, gà, rồng phượng, chó, mèo v.v .

Nhà nào dư giả mua lồng đèn loại to, còn nhà trung bình thì dè sẻn mua loại nhỏ. Có gia đình, anh trai dùng lon sữa bò xử lý sạch sẽ, đục làm hình quả bí, thế là có chiếc lồng đèn vừa độc vừa xinh chung vui cùng các bạn dưới ánh trăng rằm.

Riêng tôi, có một sở thích sưu tầm lồng đèn. Là con út trong gia đình có đến gần chục anh chị em, cha mẹ gồng gánh lo cho cái ăn, cái mặc đến chuyện học hành đã là quá sức. Thấu hiểu điều đó, chị tôi thương em, nên mỗi năm đều tranh thủ mua cho hai đứa em nhỏ nhất nhà hai chiếc lồng đèn xinh xinh.

Còn tôi mỗi mùa Trung thu qua tôi lại cất chiếc lồng đèn vào bọc cẩn thận, năm sau chơi tiếp. Nhưng, không năm nào chị tôi không mua cho tôi chiếc lồng đèn mới vì thế mỗi năm khi Trung thu về dàn lồng đèn của tôi lại nhiều thêm, đêm rằm khung cửa nhà tôi sáng rực bởi dàn lồng đèn đủ các loại hình thú, hình hoa…

Có ai không từng là trẻ thơ khi trở thành người lớn. Sau này khi làm ở đài truyền hình địa phương, khi ấy chưa có chương trình khéo tay hay làm. Với tâm huyết của mình, tôi và một cô giáo dạy tiểu học mày mò làm chương trình hướng dẫn các em làm lồng đèn.

Cô hướng dẫn cho các em học sinh lớp cô, còn tôi cùng một bạn quay phim, quay từng công đoạn tỉ mỉ để kịp phát trong chương trình Tuổi trẻ, trước ngày tết Trung thu với mong muốn em nhỏ nào cũng được cầm lồng đèn đi rước đèn dưới vầng trăng tròn đón chị Hằng, chú Cuội… Hay có những năm dù công viêc bận rộn, nhưng tôi cùng các bạn cùng xóm thuở nhỏ, cùng các mạnh thường quân vào tận các trường vùng xa để tận tay tặng cho các em những chiếc lồng đèn xếp cùng những quyển truyện thiếu nhi, vài cái bánh, ít viên kẹo…

Món quà quá bé nhỏ đơn sơ, nhưng được các thầy cô và các em đón nhận, nên dù có vượt qua đoạn đường dài trong chiều mưa, nhưng tôi cảm thấy ấm áp vô cùng. Tôi nhớ mãi những ánh mắt trẻ thơ vô tư, trong vắt gửi gắm biết bao ước mơ về một tương lai tươi đẹp đã tiếp thêm cho tôi nguồn năng lượng tích cực cháy hết mình cho công việc, cuộc sống luôn hướng về cộng đồng. Mùa thu miền nhớ thật giản dị, ấm áp.

Quê tôi còn có nhiều lò bánh in, bánh pía gia truyền nên mỗi bận tết Trung thu về các lò bánh chuẩn bị nguyên liệu từ rất sớm, đâu từ tháng trước. Tôi biết được các công đoạn làm bánh là vì tôi có chơi với nhỏ Trang, trước đây nhà nó cũng có lò bánh. Có lần tôi thấy bà nội Trang, lúc đó cũng lớn tuổi lắm rồi, mà cứ ra ngoài nắng phơi đậu trong một cái nia to.

Tôi hỏi phơi đậu xanh để làm gì, nó nói làm bánh in vàng. Trang kể, bà nó kỹ tính lắm, vừa qua rằm tháng bảy là bà đi chợ chọn đậu xanh loại tốt, về ngâm đãi vỏ, rồi đem phơi nắng. Bà nâng niu từng hạt đậu vàng trong nắng, tôi càng cảm nhận độ ngon của bánh in vàng mà tôi từng thưởng thức.

Nhưng các bạn ạ, khi thưởng thức bánh in vàng gia truyền ở Bạc Liêu, tôi xin mách nhỏ nhé, vì bánh làm bằng loại đậu khô, xay thật nhuyễn hòa cùng với lượng đường vừa phải. Vì thế chúng ta chỉ cần để vào miệng, không nhai mà để cho bánh từ từ tan dần, mới cảm nhận được vị béo của đậu xanh. Loại bánh này trẻ nhỏ không ưa mấy, chúng chỉ thích ăn loại bánh in trắng làm bằng bột nếp.

Tôi hỏi Trang, sao dáng bà còng thế? Trang nói: Ông mất sớm. Bà là trụ cột của gia đình. Bà cố gắng làm việc cật lực để gầy dựng cho lò bánh, có thể làm quá sức mà dáng bà ngày càng còng hơn. Tôi nghe mà thương, một mùa thu miền nhớ.

Ngày nay, các lò bánh ở quê tôi ngày càng phát triển, chủ lò đã trang bị dây chuyền công nghệ làm bánh hiện đại, bánh có thể mịn hơn, xốp hơn, loại bánh đa dạng phong phú đáp ứng nhu cầu thị hiếu của người tiêu dùng. Thế nhưng hai loại bánh in trắng và bánh in vàng cơ bản vẫn là hai loại bánh chính mà các lò vẫn duy trì in số lượng lớn trong dịp tết Trung thu.

Bánh in trắng có phần cải tiến hơn là bên trong có thêm nhân đậu xanh và nhân khoai môn. Mặc dù, việc phân phối hàng hóa ngày nay rất đa dạng, việc mua bán đã có nhiều thay đổi, nhưng tôi vẫn giữ riêng cho mình một mùa thu miền nhớ, là gần đến ngày rằm, tôi lại đến lò bánh quen thuộc để mua bằng được hai loại bánh in truyền thống mới in độ dẻo vừa phải, mùi thơm thì khó lẫn.

Tôi có một thói quen vẫn giữ đến giờ, nếu đêm Trung thu không có mưa to. Đó là sau khi bày dọn mâm cỗ cúng trăng của gia đình, tôi chở các con đi lòng vòng các khu xóm nhỏ quê mình, một hình ảnh rất đẹp, lung linh bởi nhà nào cũng bày mâm cúng trăng. Các con tôi cũng trầm trồ đếm từng mâm cỗ cho đến khi không còn đếm xuể.

Mùa thu miền nhớ của riêng tôi sẽ không bao giờ phai nhạt, chỉ có ngày càng dày thêm theo năm tháng. Đó là những tháng ngày cùng con trẻ vui Trung thu.

Đó là mỗi năm lại nghe thêm nhiều câu chuyện nhân văn ý nghĩa khi cả xã hội đều chung tay hướng về trẻ em nghèo, nhất là trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, để các em đón Tết tuổi thơ của mình thật đủ đầy. Và khi trưởng thành các em sẽ luôn giữ riêng cho mình một mùa thu miền nhớ đầy yêu thương.