Ba tháng cuối năm, hàng hóa dồn ra thị trường nội địa khiến “sân nhà” nóng lên bởi nguồn cung, giá thấp và sức mua phân hóa. Với đồ gỗ và thép, nội địa đang mở thêm đầu ra nhưng cạnh tranh cũng gay gắt hơn khi người mua có nhiều lựa chọn. Doanh nghiệp (DN) vì thế không thể chỉ đưa hàng về rồi bán nhanh, mà phải giữ được giá trị và sức cạnh tranh.

Sân nhà nóng lên, cuộc đua giá không còn dễ

Với ngành đồ gỗ và nội thất, áp lực ấy thể hiện khá rõ ở sự khác biệt giữa cách làm hàng xuất khẩu và bán hàng trong nước. Ông Võ Quang Hà, Chủ tịch Hội Gỗ Xây dựng TP.HCM (SAWA), Chủ tịch HĐQT Tavico Group, cho rằng thị trường nội địa không thể phát triển theo cách “làm nhanh, bán gấp”. Muốn đứng được lâu dài, DN phải đầu tư vào thương hiệu, thiết kế và đổi mới sản phẩm, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.

Theo ông Hà, tiêu chuẩn trong nước cũng cần tiến gần hơn với tiêu chuẩn quốc tế. Nếu hàng xuất khẩu phải đáp ứng chuẩn cao, trong khi hàng nội địa có thể theo chuẩn thấp hơn, DN sẽ khó duy trì chất lượng đồng nhất. Điều này cũng làm giảm động lực đầu tư và nâng cao sức cạnh tranh.

Ở thị trường sân nhà, người mua còn phải đối mặt với một vấn đề khác: không dễ phân biệt sản phẩm dựa trên chất lượng và nguồn gốc. Ông Nguyễn Vĩnh Nam, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH XNK Minh Tín, cho biết bán hàng nội địa không giống xuất khẩu theo những đơn hàng lớn. DN phải tư vấn, thiết kế, đáp ứng linh hoạt từng nhu cầu và duy trì dịch vụ sau bán hàng.

Cách bán này đòi hỏi DN phải đầu tư nhiều hơn cho thương hiệu, hệ thống phân phối và dịch vụ. Tuy nhiên, hàng không rõ nguồn gốc, giá thấp vẫn hiện diện rộng trên thị trường, khiến DN làm bài bản khó chuyển các chi phí này vào giá bán và luôn chịu sức ép cạnh tranh về giá.

Trong khi đó, với ngành thép, sức ép lại đến từ quy mô nguồn cung. Theo cập nhật của Công ty Chứng khoán PSI cuối tháng 9/2026, dù các biện pháp phòng vệ thương mại đã làm thay đổi cơ cấu nguồn nhập, lượng thép từ bên ngoài vẫn tạo áp lực đáng kể lên thị trường. Chỉ tính 7 tháng đầu năm, Việt Nam đã nhập khoảng 9,06 triệu tấn thép, tăng 4% so với cùng kỳ.

Điều đáng nói, nội địa đang là đầu ra chính của ngành thép, chiếm tới 85,8% tổng lượng tiêu thụ, tương đương khoảng 18,2 triệu tấn trong 7 tháng đầu năm. Nhu cầu xây dựng được hỗ trợ bởi đầu tư công, song sức mua giữa các phân khúc vẫn phân hóa.

Đây là sức ép DN thép phải tính đến khi bước vào 3 tháng cuối năm. Nguồn cung tăng trong khi sức mua giữa các phân khúc không đồng đều khiến hàng nhập khẩu, công suất trong nước và nhu cầu từng nhóm sản phẩm cùng tác động đến mặt bằng giá.

Nếu không kiểm soát tốt cơ cấu sản phẩm và chi phí, DN rất dễ phải dùng giá bán để giành thị phần. Khi đó, dư địa dành cho đầu tư công nghệ, nâng chất lượng và dịch vụ cũng bị thu hẹp.

Đồ gỗ và thép khác nhau về sản phẩm, nhưng cùng gặp một thực tế: nội địa có sức chứa lớn, song không phải cứ có hàng là có thể bán được giá tốt.

Thoát cuộc đua giá, dựng lại sức cạnh tranh

Muốn biến dư địa trên sân nhà thành sức mua thực, DN phải thay đổi cách cạnh tranh, thay vì chỉ trông vào giá. Với ngành đồ gỗ, dư địa thị trường là điều khó phủ nhận. Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), cho biết thị trường gỗ nội địa chính thức khoảng 5 tỷ USD, còn quy mô thực tế có thể gần 7 tỷ USD. Mức chi tiêu khoảng 50 USD/người/năm cho sản phẩm gỗ vẫn thấp so với tiềm năng.

Vấn đề nằm ở chỗ thị trường chưa có đủ những “luật chơi” giúp sản phẩm tốt được nhận diện và cạnh tranh công bằng. Theo ông Hoài, tiêu chuẩn chưa thống nhất, dữ liệu phân tán, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chưa đồng bộ đang khiến người mua khó phân biệt sản phẩm hợp pháp, an toàn. Đây cũng là kẽ hở để hàng giá thấp, không rõ nguồn gốc gây sức ép lên DN làm ăn bài bản.

Từ thực tế này, cần tiến tới một chuẩn tối thiểu thống nhất đối với gỗ hợp pháp, không phân biệt hàng bán trong nước hay xuất khẩu. Khi tiêu chuẩn được đặt trên cùng một mặt bằng, DN sẽ có thêm động lực đầu tư vào chất lượng, thay vì sản xuất theo hai chuẩn khác nhau.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Vĩnh Nam đề xuất quy định rõ về nguồn gốc và tiêu chuẩn sản phẩm gỗ bán trong nước. Theo ông, đây là điều kiện để DN đầu tư vào thương hiệu và chất lượng mà không bị đặt vào thế bất lợi ngay trên sân nhà.

Tuy nhiên, chuẩn hóa sản phẩm chỉ là một vế của câu chuyện. Muốn cạnh tranh tốt hơn trên sân nhà, DN cũng phải giảm được chi phí đầu vào. Ông Võ Quang Hà cho rằng ngành đồ gỗ cần phát triển công nghiệp hỗ trợ, giảm phụ thuộc vào vật liệu bề mặt, phụ kiện nhập khẩu và từng bước hình thành chuỗi cung ứng chủ động hơn.

Cùng với giảm chi phí, thị trường sân nhà cũng cần những nguồn cầu đủ ổn định để DN mạnh dạn đầu tư dài hạn. Theo ông Ngô Sỹ Hoài, các công trình trường học, bệnh viện, nhà ở xã hội và công trình công cộng có thể ưu tiên sử dụng gỗ hợp pháp, sản phẩm phát thải thấp. Nếu được triển khai đồng bộ, mua sắm công xanh vừa tạo đầu ra, vừa khuyến khích DN nâng chuẩn sản phẩm.

Với ngành thép, câu chuyện tạo cầu phải đi cùng kiểm soát nguồn cung. Khi 85,8% lượng thép tiêu thụ đến từ thị trường trong nước, biến động sức mua nội địa tác động trực tiếp đến DN. Thay vì chỉ tăng sản lượng để chạy theo doanh số, DN cần bám sát từng phân khúc, điều chỉnh cơ cấu sản phẩm và kiểm soát chi phí.

Các công cụ phòng vệ thương mại, khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý, có thể góp phần xử lý cạnh tranh không lành mạnh và tạo môi trường cạnh tranh phù hợp hơn. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần của bài toán; sức cạnh tranh cuối cùng vẫn phải đến từ năng lực sản xuất, chất lượng và khả năng kiểm soát chi phí của DN.

Nhìn rộng ra, một thị trường nội địa khỏe không thể được xây bằng giá thấp. Gỗ cần chuẩn hóa và minh bạch nguồn gốc. Thép cần kiểm soát nguồn cung và sản xuất sát nhu cầu. Cả hai đều cần một môi trường thực thi chính sách công bằng để DN làm đúng không bị đặt vào thế bất lợi.

Ba tháng cuối năm vì thế không chỉ là cuộc chạy nước rút về doanh số. Đây còn là phép thử sức cạnh tranh trên sân nhà khi hàng hóa dồi dào nhưng sức mua phân hóa.

Đưa thêm hàng vào thị trường trong nước có thể giải quyết đầu ra trước mắt. Nhưng muốn biến “sân nhà” thành lực đỡ dài hạn, các DN phải nâng chuẩn, minh bạch nguồn gốc, kiểm soát nguồn cung và thoát khỏi cuộc đua chỉ bằng giá. Sân nhà còn nhiều dư địa, nhưng sẽ ngày càng ít chỗ cho cách “làm nhanh, bán gấp”.

Thế Vinh