Chứng khoán tháng 10/2026 khởi đầu trong bối cảnh không thực sự thuận lợi khi VN-Index vừa trải qua một tháng điều chỉnh mạnh.

Từng là “tháng thử lửa” của VN-Index

Theo VFS, VN-Index kết thúc phiên 30/9 tại 1.768,62 điểm, giảm 63,5 điểm, tương đương 3,47% so với cuối tháng 8. Đáng chú ý, thị trường quay đầu giảm ngay sau khi FTSE Russell chính thức đưa Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp ngày 21/9.

Ngay trong ngày nâng hạng có hiệu lực, VN-Index giảm 15,99 điểm xuống 1.799,67 điểm. Sang phiên 24/9, chỉ số tiếp tục mất 26,56 điểm. Tính chung tuần 21-25/9, VN-Index giảm 1,68%, trái ngược mức tăng 1,14% của tuần trước đó. VFS đánh giá đây là biểu hiện khá rõ của áp lực “sell-on-news” – nhà đầu tư chốt lời sau khi thông tin tích cực đã được phản ánh vào giá.

Diễn biến này khiến tháng 10 trở thành phép thử đối với khả năng hấp thụ lượng cung sau một giai đoạn thị trường tăng mạnh.

Thực tế, yếu tố mùa vụ cũng không đứng về phía VN-Index. Theo MBS, trong 10 năm gần đây, VN-Index giảm bình quân hơn 2% trong tháng 10. Thị trường đã giảm điểm trong 4 tháng 10 liên tiếp kể từ năm 2022.

Cụ thể, tháng 10/2021, VN-Index tăng 7,6%, nhưng sau đó là chuỗi 4 năm giảm: tháng 10/2022 giảm 9,2%; tháng 10/2023 giảm 10,9%; tháng 10/2024 giảm 1,8% và tháng 10/2025 giảm khoảng 1,3%. Dữ liệu lịch sử ghi nhận tháng 10 có thể xuất hiện những nhịp điều chỉnh đáng kể, nhưng mức độ biến động phụ thuộc chủ yếu vào bối cảnh vĩ mô và câu chuyện riêng của từng năm.

Đặc biệt, tháng 10/2023 là ví dụ về một tháng giảm sâu khi VN-Index mất hơn 10%. Trong khi đó, tháng 10/2025 thể hiện một kịch bản khác: thị trường từng tăng 6,3% trong nửa đầu tháng nhưng sau đó giảm mạnh do áp lực chốt lời và bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài, VN-Index kết thúc tháng ở 1.639,7 điểm, giảm 1,3% so với tháng 9.

Điều này cho thấy không nên xem thống kê mùa vụ như một tín hiệu dự báo độc lập. Tháng 10 có thể tăng mạnh như năm 2021 hoặc giảm sâu như 2023, tùy thuộc vào dòng tiền, kết quả kinh doanh, chính sách tiền tệ và các sự kiện lớn.

Năm nay, yếu tố đáng chú ý nhất chính là sự kiện nâng hạng. Trước khi chính thức được FTSE nâng hạng, kỳ vọng đã trở thành một trong những động lực quan trọng giúp chứng khoán Việt Nam tăng mạnh.

SSI Research từng ước tính trong kịch bản cơ sở, quá trình phân bổ vốn thụ động theo các bộ chỉ số FTSE có thể mang lại khoảng 2,28 tỷ USD, với các đợt giải ngân trải dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Ở kịch bản tích cực, dòng vốn thụ động có thể đạt khoảng 4,46 tỷ USD.

Tuy nhiên, dòng tiền này không đồng nghĩa với việc thị trường sẽ tăng ngay sau ngày nâng hạng. Chính diễn biến tháng 9 đã cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng về dòng vốn trong tương lai và dòng tiền thực tế đang giao dịch trên thị trường.

Kết quả kinh doanh và dòng tiền sẽ quyết định

Theo VFS, bước sang tháng 10, hai biến số quan trọng cần theo dõi là khả năng VN-Index tạo đáy tại vùng hỗ trợ kỹ thuật và diễn biến dòng vốn ngoại sau nâng hạng.

Sau phiên cuối tháng 9, VFS nhận định VN-Index đã mất các đường MA20 và MA200, trong khi MACD ở trạng thái âm và RSI lùi về khoảng 42,4. Vùng hỗ trợ được xác định trong khoảng 1.715-1.760 điểm.

Nếu bảo vệ được vùng này, thanh khoản cải thiện, kết quả kinh doanh quý III khả quan và áp lực bán ròng của khối ngoại giảm, thị trường có thể phục hồi về vùng 1.800-1.850 điểm.

Ngược lại, nếu áp lực bán của khối ngoại tiếp tục lớn và dòng tiền trong nước không cải thiện, VFS đưa ra kịch bản VN-Index có thể bước vào giai đoạn tích lũy dài hơn quanh vùng 1.680-1.780 điểm.

Đây là điểm cần chú ý bởi phiên cuối tháng 9 đã xuất hiện tín hiệu cầu bắt đáy, nhưng chưa đủ để xác nhận một xu hướng hồi phục mới. Thanh khoản phiên 30/9 đạt khoảng 15.230 tỷ đồng, trong khi SSI Research cũng ghi nhận VN-Index đánh mất vùng hỗ trợ 1.770-1.775 và cho rằng vùng 1.730 là hỗ trợ kế tiếp nếu chỉ số không sớm lấy lại cân bằng.

Trong khi đó, MBS nhìn thấy một điểm sáng về sự phân hóa của dòng tiền. Theo MBS, dòng tiền hiện có xu hướng co cụm vào hai nhóm chính là các cổ phiếu hàng hóa hưởng lợi từ chu kỳ tăng giá và nhóm cổ phiếu mang tính phòng thủ, có dòng cổ tức ổn định. Công ty chứng khoán này lựa chọn 6 cổ phiếu đáng chú ý trong tháng 10 gồm VHM, VCB, STB, BVH, GVR và TRC.

Trong nhóm ngân hàng, VCB được kỳ vọng hưởng lợi từ tăng trưởng tín dụng, đặc biệt ở khách hàng doanh nghiệp lớn và FDI, trong khi STB có câu chuyện riêng liên quan đến việc xử lý khoản nợ tồn đọng gắn với 32,5% cổ phần của ông Trầm Bê.

Với VHM, MBS đặt kỳ vọng vào lượng backlog lớn và đóng góp từ các dự án đang triển khai. BVH được chú ý nhờ biên lợi nhuận bảo hiểm và thu nhập tài chính, còn GVR và TRC hưởng lợi từ giá cao su cùng những câu chuyện riêng về đất đai, sản lượng và dòng tiền.

Danh sách này cho thấy một đặc điểm chính của thị trường tháng 10: dòng tiền có thể không quay trở lại đồng loạt, mà ưu tiên những cổ phiếu có câu chuyện lợi nhuận cụ thể.

Đây cũng là lúc mùa công bố kết quả kinh doanh quý III trở thành biến số quan trọng. Nếu kết quả kinh doanh tạo bất ngờ tích cực, những cổ phiếu đã điều chỉnh nhưng vẫn duy trì triển vọng lợi nhuận có thể thu hút dòng tiền trở lại. Ngược lại, với các cổ phiếu đã tăng mạnh trước đó nhưng kết quả kinh doanh không đáp ứng kỳ vọng, áp lực chốt lời có thể tiếp tục kéo dài.

SSI Research cũng duy trì quan điểm nhấn mạnh yếu tố cơ bản thay vì chỉ dựa vào diễn biến chỉ số. Trong các báo cáo chiến lược trước đó, SSI cho rằng việc nâng hạng là chất xúc tác trung hạn quan trọng, nhưng dòng vốn chủ động sẽ phụ thuộc vào chất lượng tăng trưởng, cải cách thị trường và khả năng chuyển hóa tăng trưởng kinh tế thành lợi nhuận doanh nghiệp bền vững.

Nâng hạng nhưng dòng tiền chưa bứt tốc, chứng khoán Việt Nam đang chờ gì?

Như vậy, câu chuyện tháng 10/2026 có hai chiều. Một mặt, thị trường phải đối diện với chuỗi 4 tháng 10 giảm điểm liên tiếp, áp lực “sell-on-news” sau nâng hạng, thanh khoản thấp và hoạt động bán ròng của khối ngoại. Đây là những yếu tố khiến khả năng thị trường tiếp tục rung lắc cần được tính đến.

Mặt khác, việc nâng hạng vẫn tạo ra một câu chuyện dòng vốn trung hạn. Quan trọng hơn, quá trình giải ngân của các quỹ theo chỉ số được thực hiện theo nhiều giai đoạn, thay vì toàn bộ dòng vốn xuất hiện ngay lập tức. Vì vậy, tác động của nâng hạng có thể còn kéo dài sang năm 2027.

Trong ngắn hạn, vì thế, biến số đáng quan tâm hơn việc VN-Index có lập tức quay lại vùng đỉnh hay không là thanh khoản có cải thiện và dòng tiền có mở rộng hay không.

Nếu chỉ số hồi phục nhưng thanh khoản thấp, độ rộng thị trường hẹp và khối ngoại tiếp tục bán ròng, nhịp hồi có thể chủ yếu mang tính kỹ thuật. Ngược lại, nếu VN-Index giữ được vùng hỗ trợ 1.715-1.760 điểm, thanh khoản tăng trở lại và kết quả kinh doanh quý III tạo động lực mới, thị trường có cơ sở hình thành một nhịp phục hồi với sự dẫn dắt của các nhóm có câu chuyện lợi nhuận rõ ràng.

Hải Giang