Theo số liệu Cục Thống kê công bố sáng ngày 3/10, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng đầu năm đã tăng khoảng 4,52% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 3,27% của cùng kỳ năm 2025. Lạm phát cơ bản bình quân 9 tháng ở mức 4,26%.

Như vậy, sau 9 tháng, tốc độ tăng CPI bình quân đã vượt mục tiêu 4,5% cho cả năm 2026 mà Quốc hội đã thông qua tại Nghị quyết số 244/2025/QH15 ngày 13/11/2025.

Phân tích về vấn đề này, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê cho biết, áp lực mặt bằng giá trong 9 tháng qua tập trung ở 3 nhóm chính.

Thứ nhất là "nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống". Nhóm này ghi nhận chỉ số giá tăng bình quân 9 tháng là 4,72%, tác động làm cho CPI chung tăng 1,69 điểm phần trăm. 

“Điều này phản ánh tác động của chi phí nhiên liệu, chi phí nhân công và nhu cầu tiêu dùng trong thời gian vừa qua”, bà Oanh nói.

Thứ hai là "nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng" với mức tăng 6,68% và tác động làm CPI chung tăng 1,52 điểm phần trăm. Và thứ ba là "nhóm giao thông" với mức tăng 6,06% và tác động làm CPI chung tăng 0,6 điểm%.

Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá cũng nêu rõ, ngoài ba nhóm chính nêu trên, các nhóm dịch vụ như y tế, giáo dục và dịch vụ khác… cũng góp phần làm tăng CPI chung. 

Riêng tháng 9, CPI đã tăng 0,62% so với tháng trước, tăng 4,2% so với tháng 12/2025 và tăng 5,08% so với cùng kỳ năm. Bà Oanh cho biết yếu tố chủ yếu là do  việc điều chỉnh giá xăng dầu theo diễn biến giá nhiên liệu thế giới trong tháng vừa qua. Đồng thời, tháng 9 là tháng bắt đầu năm học mới, một số trường đại học và phổ thông dân lập, tư thục cũng điều chỉnh tăng học phí nên đã tác động vào chỉ số giá của tháng.

Đánh giá về diễn biến chung, đại diện từ Cục Thống kê cho biết áp lực tăng giá đã có sự lan tỏa nhất định đến nhiều nhóm hàng, không chỉ dừng ở một vài nhóm hàng có sự biến động mạnh.

“Tuy nhiên mức tăng CPI hiện nay vẫn chịu tác động đáng kể từ một số nhóm đặc thù như năng lượng, thực phẩm. Điều này thể hiện qua việc lạm phát cơ bản (CPI sau khi loại trừ lương thực, thực phẩm tươi sống, năng lượng và mặt hàng do Nhà nước quản lý bao gồm dịch vụ y tế và giáo dục) vẫn thấp hơn so với mức CPI chung”, bà Oanh cho nói.

Nhìn sang những tháng cuối năm 2026 và năm 2027, bà Oanh cho rằng áp lực lạm phát đã khá rõ. 

Trước hết là rủi ro từ giá năng lượng và giá nguyên, nhiên, vật liệu trên thế giới trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, các tuyến vận tải gián đoạn và chi phí logistics cao. 

Thứ hai, nhu cầu tiêu dùng, sản xuất và dịch vụ thường sẽ tăng vào dịp cuối năm có thể tạo sức ép đối với giá một số nhóm hàng hóa và dịch vụ.

“Trong quý IV, yếu tố mùa vụ có thể tạo áp lực từ nhu cầu tiêu dùng, đi lại và các dịch vụ khác. Vì vậy, diễn biến giá của quý IV sẽ phụ thuộc đồng thời vào nhu cầu, nguồn cung thực phẩm, giá năng lượng và các yếu tố về chính sách tác động đến giá”, chuyên gia phân tích.

Rủi ro cuối cùng bà Oanh nhắc đến là biến động giá nguyên liệu nhập khẩu, chi phí vận chuyển từ thế giới có thể tiếp tục tác động truyền dẫn vào giá thành trong nước, từ đó tạo nên áp lực đối với giá tiêu dùng. 

Một vấn đề đáng chú ý khác là sức ép từ phía cầu lên lạm phát đã rõ hơn trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế cao, tín dụng đầu tư và tiêu dùng cùng mở rộng. Tuy nhiên, theo bà Oanh, chưa thể nhận định áp lực lạm phát hiện nay chủ yếu xuất phát từ tổng cầu, bởi diễn biến CPI và lạm phát cơ bản cho thấy sự kết hợp của cả yếu tố cầu kéo và chi phí đẩy.

Đáng lưu ý, tín dụng đầu tư thường có độ trễ nhất định đối với giá cả. Khi dòng vốn tiếp tục chuyển hóa thành hoạt động sản xuất, đầu tư và tiêu dùng, tác động đến mặt bằng giá có thể thể hiện rõ hơn trong những tháng cuối năm, thậm chí kéo dài sang năm 2027, nhất là ở các lĩnh vực có nguồn cung hạn chế như vật liệu xây dựng, năng lượng, vận tải và một số dịch vụ.

Dù vậy, mức độ truyền dẫn của dòng vốn và sức ép tổng cầu vào lạm phát  sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng đáp ứng nguồn cung và hiệu quả sử dụng vốn. Vì thế, việc theo dõi đồng thời diễn biến tổng cầu và năng lực cung ứng có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá xu hướng giá cả thời gian tới.

“Chúng tôi cho rằng mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% vẫn là nhiệm vụ trọng tâm nhưng dư địa để thực hiện được trong bối cảnh áp lực tăng giá những tháng cuối năm này không còn nhiều. Rõ ràng đó là một thách thức đối với việc đạt được mục tiêu kiểm soát lạm phát của cuối năm nay", bà Oanh thẳng thắn.

Để hạn chế sức ép lên mặt bằng giá những tháng cuối năm, chuyên gia đến từ Cục Thống kê cho rằng cần tiếp tục theo dõi sát các diễn biến về giá xăng dầu, giá năng lượng, lương thực, thực phẩm, vật liệu xây dựng, dịch vụ y tế. Đồng thời, tập trung đảm bảo nguồn cung hàng hóa thiết yếu và điều hành giá phù hợp, hạn chế các tác động lan tỏa đến mặt giá chung.

Tăng trưởng GDP của Việt Nam quý III đã đạt 9,95%, 9 tháng đạt 9,01% - mức cao nhất từ năm 2011. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 cũng diễn ra trong sáng 3/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nêu rõ, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong cả năm thì tăng trưởng GDP quý IV phải ở mức trên 12,5%. Đây là áp lực rất lớn, nhiệm vụ rất nặng nề đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải quyết tâm và nỗ lực cao nhất.

Trong bối cảnh áp lực lạm phát rất lớn, phân công nhiệm vụ chung cho các Bộ, địa phương, Thủ tướng đã nêu rõ yêu cầu kiểm soát chặt chẽ giá cả, quyết tâm phấn đấu giữ mục tiêu lạm phát năm 2026 đã được Quốc hội thông qua.

Trong đó, bảo đảm nguồn cung các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, điện, lương thực, thực phẩm, vật liệu xây dựng, thuốc… Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm việc găm hàng, đầu cơ, buôn lậu. Không tăng giá điện và tiếp tục nghiên cứu các giải pháp điều tiết phù hợp giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, xăng dầu. Bên cạnh đó, Chủ tịch UBND các địa phương chỉ đạo quản lý giá các mặt hàng trên địa bàn. 

Đỗ Kiều