Thị trường chứng khoán đang đứng trước một nghịch lý khá rõ: sau nhịp điều chỉnh mạnh, mặt bằng giá của nhiều cổ phiếu đã trở nên dễ chịu hơn, nhưng dòng tiền vẫn chưa thực sự nhập cuộc.

Định giá hấp dẫn chưa đồng nghĩa thị trường đã tạo đáy

Phiên 18/8, VN-Index tăng 4,56 điểm lên 1.732,02 điểm, song sắc xanh không đủ lan tỏa. Trên HoSE có 129 mã tăng trong khi 167 mã giảm; giá trị giao dịch đạt khoảng 14.872 tỷ đồng. Sang phiên sáng 19/8, chỉ số tiếp tục cho thấy sự giằng co khi nhanh chóng đảo chiều giảm sau những phút đầu tăng điểm, trong bối cảnh lực cầu tại nhóm vốn hóa lớn vẫn dè dặt.

Những diễn biến này cho thấy thị trường chưa phát đi tín hiệu đủ mạnh để khẳng định một xu hướng hồi phục mới. Một phiên tăng điểm, vì vậy, chưa thể được xem là dấu hiệu thị trường đã tạo đáy.

Theo đó, khái niệm “định giá hấp dẫn” cần được nhìn nhận thận trọng hơn. Sau một nhịp giảm, P/E hay P/B của nhiều cổ phiếu đương nhiên trở nên thấp hơn so với trước. Dữ liệu thị trường hiện cho thấy P/E của VN-Index khoảng 13,84 lần, thấp hơn mức 15,01 lần của năm 2025. Tuy nhiên, định giá thấp chỉ cho biết giá cổ phiếu đã giảm tương đối so với lợi nhuận hoặc giá trị sổ sách, nó không tự động trả lời câu hỏi liệu cổ phiếu đã chạm đáy hay chưa.

Một cổ phiếu từ 100.000 đồng xuống 70.000 đồng có thể được coi là rẻ hơn trước. Nhưng nếu triển vọng lợi nhuận tiếp tục suy giảm hoặc dòng tiền chưa quay lại, mức 70.000 đồng vẫn có thể chưa phải vùng giá cuối cùng.

Đây là điểm dễ khiến nhà đầu tư mắc kẹt trong tâm lý “cổ phiếu đã giảm nhiều rồi, không thể giảm nữa”.

Thực tế, giá giảm sâu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với cơ hội. Có những trường hợp thị trường đang định giá lại doanh nghiệp vì triển vọng tăng trưởng thay đổi, cũng có những trường hợp cổ phiếu giảm đơn thuần do tâm lý và thanh khoản, tạo ra cơ hội khi dòng tiền quay lại. Hai trường hợp này nhìn trên bảng điện có thể khá giống nhau, nhưng chiến lược xử lý hoàn toàn khác biệt.

Vì vậy, điều cần xác định không phải chỉ là cổ phiếu đã giảm bao nhiêu phần trăm, mà là lý do khiến cổ phiếu giảm và điều gì có thể khiến dòng tiền quay trở lại.

Trong bối cảnh hiện tại, sự thận trọng của dòng tiền là yếu tố không thể bỏ qua. Thanh khoản HoSE đã xuống mức thấp nhất kể từ giữa tháng 7.

Một thị trường có định giá hấp dẫn nhưng thiếu dòng tiền chưa chắc đã là thị trường xấu. Tuy nhiên, đó cũng chưa phải môi trường thuận lợi để nhà đầu tư đặt cược lớn vào một kịch bản duy nhất.

Đặc biệt, việc bình quân giá trong giai đoạn này cần được cân nhắc kỹ. Khi cổ phiếu giảm, việc mua thêm để kéo giá vốn xuống tạo cảm giác rằng nhà đầu tư đang “tận dụng giá rẻ”. Nhưng nếu xu hướng giảm chưa kết thúc, hành động này chỉ làm tỷ trọng tài sản đang mất giá trong danh mục ngày càng lớn.

Do đó, trong một thị trường nhiều biến số, việc cố tìm chính xác “đáy” có thể không phải chiến lược hiệu quả nhất.

Không cần đoán đúng lên xuống, cần đúng chiến lược

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, CTCP Chứng khoán An Bình (ABS), điều quan trọng trong giai đoạn hiện tại không phải cố gắng dự đoán chính xác thị trường sẽ đi về đâu, mà là khả năng thích nghi với từng trạng thái của thị trường. Khi định giá đã trở nên hấp dẫn nhưng dòng tiền vẫn thận trọng, nhà đầu tư cần thay đổi chiến lược thay vì cố chấp với một kịch bản duy nhất.

“ Từ năm ngoái cho đến nay, tôi thích nhất một từ là thích nghi. Khi thị trường có quá nhiều biến số, yếu tố thích nghi là quan trọng nhất ”, ông Minh nhấn mạnh.

Đây có thể xem là cách tiếp cận phù hợp với trạng thái hiện tại của thị trường. Thay vì chia thị trường đơn giản thành hai trạng thái “tăng” và “giảm”, nhà đầu tư có thể quan sát ba trạng thái khác nhau.

Thứ nhất, thị trường hồi phục nhưng chưa được xác nhận. Đây là trạng thái mà VN-Index có thể tăng trở lại sau một nhịp giảm, nhưng thanh khoản chưa cải thiện rõ rệt, độ rộng còn yếu và dòng tiền chỉ tập trung ở một số nhóm cổ phiếu.

Trong trường hợp này, việc giải ngân toàn bộ danh mục ngay khi chỉ số hồi phục là hành động có mức rủi ro cao. Nhà đầu tư có thể duy trì tỷ trọng vừa phải, ưu tiên các cổ phiếu khỏe hơn mặt bằng chung và chờ thêm tín hiệu xác nhận.

Các công ty chứng khoán cũng đang thiên về sự thận trọng khi cho rằng nhịp hồi hiện tại chưa đủ lực và dòng tiền chưa sẵn sàng mở rộng.

Thứ hai, thị trường xác nhận xu hướng hồi phục. Kịch bản này chỉ thực sự rõ hơn khi chỉ số tăng cùng thanh khoản cải thiện, độ rộng thị trường mở rộng và dòng tiền không còn phụ thuộc vào một vài cổ phiếu vốn hóa lớn. Khi đó, chiến lược có thể chuyển từ phòng thủ sang chủ động hơn.

Điểm đáng chú ý là nhà đầu tư không nhất thiết phải mua được mức giá thấp nhất. Việc bỏ lỡ vài phần trăm đầu tiên của một xu hướng tăng đôi khi là cái giá hợp lý để đổi lấy xác suất cao hơn rằng dòng tiền thực sự đã quay trở lại.

Nói cách khác, thay vì bình quân giá, nhà đầu tư có thể bình quân theo xác suất: giải ngân nhỏ khi cơ hội mới hình thành và chỉ tăng tỷ trọng khi những tín hiệu tích cực được xác nhận.

Thứ ba, nhịp hồi phục thất bại. Nếu VN-Index không thể duy trì vùng hồi phục, thanh khoản tiếp tục suy yếu, áp lực bán lan rộng và dòng tiền không quay trở lại, chiến lược cần chuyển sang phòng thủ.

Đây là lúc nhà đầu tư phải chấp nhận rằng một luận điểm đầu tư có thể đã không còn phù hợp, thay vì tiếp tục bảo vệ nó bằng cách mua thêm.

Sự linh hoạt này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường đang đứng trước nhiều biến số. Dòng tiền ngoại vẫn chưa thực sự ổn định, trong khi câu chuyện nâng hạng tiếp tục là một yếu tố được kỳ vọng có thể tạo thêm dòng vốn mới. Điều đó đồng nghĩa với việc nhà đầu tư không nên đặt cược toàn bộ vào một “ngày dòng tiền lớn trở lại”.

Thị trường có thể không tạo ra một tín hiệu rõ ràng trong một phiên. Xu hướng thường được xác nhận thông qua sự thay đổi đồng thời của nhiều yếu tố: giá, thanh khoản, độ rộng và sức mạnh của từng nhóm cổ phiếu.

P/E về vùng hấp dẫn, thị trường chứng khoán vẫn đứng trước một bài test lớn

Trong môi trường như vậy, thích nghi không có nghĩa là giao dịch liên tục. Ngược lại, thích nghi có thể đồng nghĩa với việc giao dịch ít hơn khi xác suất chưa rõ, giữ tiền mặt nhiều hơn khi rủi ro tăng và chỉ chủ động gia tăng vị thế khi thị trường phát đi tín hiệu đáng tin cậy.

Với từng trạng thái, tỷ trọng danh mục cũng cần thay đổi. Khi xu hướng chưa rõ, ưu tiên bảo toàn vốn. Khi dòng tiền xác nhận, tăng dần tỷ trọng. Khi luận điểm đầu tư bị phá vỡ, giảm vị thế thay vì cố chứng minh rằng thị trường đã sai.

Đây là sự khác biệt giữa việc đoán thị trường và quản trị xác suất. Nhà đầu tư không thể biết chắc VN-Index sẽ tạo đáy ở 1.700, 1.730 hay một vùng điểm nào khác. Các dự báo hiện cũng đang đưa ra những vùng cân bằng khác nhau, từ khả năng lùi về quanh 1.700-1.710 điểm đến kịch bản tìm lại vùng 1.730 điểm.

Tuy nhiên nhà đầu tư hoàn toàn có thể xác định trước mình sẽ làm gì nếu thị trường tăng, giảm hoặc đi ngang. Trong một thị trường nhiều biến số, đó có thể mới là lợi thế thực sự.

Hải Giang