Việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm đang gia tăng sức ép lên tỷ giá và mặt bằng giá cả trong nước.

Chuyên gia tài chính - ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu cho biết, mỗi khi Fed nâng lãi suất, giá trị đồng USD có xu hướng tăng do dòng vốn quốc tế tìm đến các tài sản định danh bằng đồng bạc xanh. Xu hướng này trực tiếp tạo áp lực lên tỷ giá USD/VND và đặt ra thách thức không nhỏ cho công tác điều hành chính sách tiền tệ trong nước.

Khi USD mạnh lên, VND đứng trước áp lực giảm giá. Đây là biến số rất đáng chú ý bởi nhu cầu ngoại tệ phục vụ hoạt động nhập khẩu, thanh toán quốc tế và trả nợ nước ngoài của Việt Nam vẫn rất lớn.

Theo ông Hiếu, tác động của tỷ giá không dừng lại ở thị trường ngoại hối mà có thể lan sang mặt bằng giá cả nội địa. Phần lớn máy móc, nguyên vật liệu và hàng hóa nhập khẩu đều thanh toán bằng USD. Khi tỷ giá tăng, doanh nghiệp nhập khẩu phải chi nhiều tiền đồng hơn, khiến chi phí đầu vào đội lên, kéo theo giá thành sản phẩm và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng theo.

Đáng chú ý, áp lực này xuất hiện đúng thời điểm lạm phát trong nước đang áp sát trần mục tiêu. Dẫn chứng số liệu thực tế, ông Nguyễn Trí Hiếu chỉ ra: CPI bình quân hiện ở mức khoảng 4,45%, trong khi lạm phát cơ bản đạt khoảng 4,24% — rất gần mức mục tiêu 4,5%. Do đó, tỷ giá trở thành biến số then chốt trong bài toán kiểm soát lạm phát. Nếu tiền đồng mất giá mạnh, nguy cơ gia tăng áp lực lên giá cả là hiện hữu, đồng thời thu hẹp dư địa của chính sách tiền tệ trong việc hỗ trợ tăng trưởng.

Dưới góc nhìn đào tạo và nghiên cứu, TS. Nguyễn Văn Lộc, Giám đốc Chương trình đào tạo kinh doanh thương mại, Đại học Phenikaa, nhận định việc Fed tăng lãi suất không đồng nghĩa Việt Nam phải ngay lập tức nâng lãi suất điều hành.

Ông Lộc giải thích, tác động từ chính sách lãi suất của Mỹ không diễn ra trực tiếp mà truyền dẫn qua nhiều tầng nấc. Để giữ sức hấp dẫn cho VND và ổn định kỳ vọng thị trường trước sức ép tỷ giá, mặt bằng lãi suất tiền đồng trên thị trường liên ngân hàng hoặc thị trường huy động có thể cần điều chỉnh trước. Sau đó, chỉ khi chi phí vốn của hệ thống ngân hàng tăng và neo ở mức cao trong một thời gian đủ dài, lãi suất cho vay đầu ra mới chịu áp lực điều chỉnh.

“Một lần tăng lãi suất của Fed rồi dừng lại có thể chỉ tạo cú hích tâm lý và áp lực ngắn hạn. Nhưng nếu Fed duy trì xu hướng thắt chặt hoặc phát tín hiệu giữ lãi suất cao kéo dài, tác động sẽ lớn hơn nhiều”, TS. Lộc nhấn mạnh.

Trong kịch bản lãi suất USD neo cao, ông Lộc lưu ý doanh nghiệp vay vốn bằng USD sẽ chịu “tác động kép”: vừa phải gánh chi phí lãi vay ngoại tệ tăng, vừa chịu thêm nghĩa vụ nợ quy đổi sang VND lớn hơn do tỷ giá tăng. Với doanh nghiệp vay VND, rủi ro đến từ việc các ngân hàng có thể phải nâng lãi suất huy động để giữ chân dòng vốn hoặc giải tỏa áp lực thanh khoản, từ đó tạo sức ép tăng lãi suất cho vay.

Đặc biệt, TS. Nguyễn Văn Lộc khuyến nghị không nên dùng các biện pháp mệnh lệnh hành chính để hạ lãi suất cho vay: “Nếu ngân hàng bị ép cho vay lãi suất thấp trong khi chi phí huy động và rủi ro tín dụng đều tăng, biên lợi nhuận thu hẹp sẽ khiến các nhà băng thận trọng hơn trong giải ngân. Hệ quả là doanh nghiệp thấy lãi suất danh nghĩa giảm nhưng thực tế lại khó tiếp cận vốn hơn, nhất là khối doanh nghiệp nhỏ, thiếu tài sản bảo đảm hoặc dòng tiền chưa minh bạch”.

Chính sách tiền tệ vẫn chưa vơi áp lực

Dư địa chính sách tiền tệ còn rất hạn hẹp trước "vòng vây" lạm phát và tỷ giá

Theo TS. Lộc, dư địa chính sách hiện không còn rộng như trước. Việt Nam không nhất thiết phải tăng lãi suất ngay sau Fed, nhưng diễn biến của đồng USD, tỷ giá, dòng vốn và lạm phát sẽ quyết định mức độ linh hoạt của chính sách tiền tệ thời gian tới.

Đồng quan điểm về việc không phản ứng máy móc, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, khẳng định Fed tăng lãi suất không có nghĩa Việt Nam phải có động thái tương ứng. Thay vào đó, quyết sách trong nước phải căn cứ vào diễn biến lạm phát, trạng thái thanh khoản, tỷ giá và sức khỏe nội tại của nền kinh tế thực.

Về công cụ điều hành, ông Huy đề xuất Ngân hàng Nhà nước sử dụng linh hoạt nghiệp vụ thị trường mở (OMO), tái cấp vốn và các công cụ điều tiết thị trường khác nhằm đảm bảo thanh khoản hệ thống luôn ở trạng thái hợp lý.

Về phía cung ứng vốn, dòng tín dụng cần được nắn có trọng tâm, ưu tiên chảy vào các lĩnh vực động lực như sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, hạ tầng và các ngành tạo giá trị gia tăng cao; đồng thời kiểm soát chặt chẽ dòng vốn rót vào các phân khúc tiềm ẩn rủi ro.

Đối với hệ thống các ngân hàng thương mại, ông Huy khuyến nghị cần tăng cường quản trị tài sản - nguồn vốn (ALM), kiểm soát chặt chẽ tình trạng chênh lệch kỳ hạn, và đặc biệt thận trọng khi cấp tín dụng cho nhóm khách hàng có nguồn thu bằng VND nhưng nghĩa vụ nợ lại bằng ngoại tệ nhằm phòng ngừa rủi ro tỷ giá phát sinh.

Thanh Hoa