Ở xã Đơn Dương, tổ liên kết giúp phụ nữ làm nông nghiệp chuyển từ sản xuất riêng lẻ sang phối hợp canh tác, chia sẻ kinh nghiệm và tìm đầu ra chung. Đây cũng là bước đệm để các thành viên xây dựng niềm tin, thống nhất cách làm và tích lũy kinh nghiệm trước khi phát triển lên HTX.

Tổ liên kết tạo nền tảng cho bước chuyển lên HTX

Quá trình tích lũy kinh nghiệm từ tổ liên kết đã tạo nền tảng để HTX Rau an toàn Hạnh Phúc ra đời vào tháng 4/2024 tại xã Đơn Dương, đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất và cung ứng rau ổn định cho thị trường. Khởi đầu với 6 sào đất trồng rau của gia đình chị Trương Thị Hồng Hạnh, HTX hiện có 8 thành viên nòng cốt, liên kết với khoảng 25 hộ trồng rau. Mỗi ngày, HTX cung ứng 1,5-2 tấn rau, củ, quả đạt tiêu chuẩn VietGAP cho các hệ thống siêu thị trong nước.

Để duy trì đầu ra và mở rộng quy mô, HTX phát triển đa dạng các loại rau, củ như củ cải đỏ, xà lách Mỹ, rau rocket, ngò tây, quế tây, cà chua và dưa leo theo nhu cầu thị trường. Điều này đòi hỏi các hộ thống nhất quy trình canh tác, kiểm soát chất lượng và phối hợp lịch sản xuất.

Theo chị Hạnh, việc cung ứng cho hệ thống Dalat Hasfarm Greens đặt ra yêu cầu cao về chất lượng. Kỹ thuật viên của đơn vị thu mua theo dõi sát quy trình canh tác, đặc biệt là việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Nếu mỗi hộ làm theo một cách, HTX sẽ khó bảo đảm chất lượng đồng đều và duy trì nguồn cung ổn định.

Đây cũng là lúc nền tảng liên kết phát huy tác dụng. Theo đó, các hộ đã có kinh nghiệm phối hợp, quen với việc tuân thủ nguyên tắc chung và xây dựng niềm tin. Khi sản lượng cần tăng để đáp ứng đơn hàng, HTX đóng vai trò đầu mối tổ chức sản xuất, kết nối khách hàng và điều phối hoạt động giữa các hộ.

Năm 2025, HTX liên kết với 11 hộ trồng rau trên diện tích khoảng 7,5ha tại Đơn Dương và Đức Trọng thuộc tỉnh Lâm Đồng. HTX cung cấp giống rau nhập khẩu, chuyển giao kỹ thuật và cam kết thu mua toàn bộ sản lượng với mức giá thỏa thuận trước khi xuống giống. Đổi lại, các hộ phải có đất phù hợp, bố trí vốn và lao động, đồng thời tuân thủ quy trình kỹ thuật, bảo đảm an toàn thực phẩm.

Cách làm này giúp các nông hộ chủ động kế hoạch sản xuất, giảm rủi ro phải tìm đầu ra sau thu hoạch. Với HTX, việc thống nhất lịch xuống giống và quy trình canh tác tạo cơ sở tính toán sản lượng, đáp ứng đơn hàng và kiểm soát chất lượng. Liên kết được củng cố bằng cam kết rõ ràng về sản xuất, thu mua và trách nhiệm, thay vì chỉ dựa vào sự quen biết hay hỗ trợ lẫn nhau.

Quản trị chặt để giữ niềm tin của nông hộ

Khi số hộ liên kết tăng, HTX Hạnh Phúc phải đảm bảo chất lượng đồng đều trên toàn vùng trồng và hài hòa lợi ích giữa các thành viên. Do đó, tổ chức và giám sát chặt quy trình sản xuất là điều kiện để giữ khách hàng, bảo vệ uy tín chung.

Yêu cầu này thúc đẩy HTX nâng cấp quy trình từ VietGAP lên GlobalGAP, đồng thời kiểm soát chặt vật tư đầu vào. Toàn bộ quá trình từ chọn giống, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch, sơ chế đều phải được ghi nhận để truy xuất nguồn gốc.

Theo chị Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc HTX, hướng tới GlobalGAP giúp HTX thay đổi cách tổ chức sản xuất, kiểm soát chặt quy trình và chứng minh chất lượng với đối tác. Đây cũng là bước chuẩn bị để tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn, trong đó có xuất khẩu.

Bên cạnh kỹ thuật, năng lực quản lý và ứng dụng công nghệ cũng rất quan trọng. Chị Hạnh cho rằng: “Trong thời đại công nghiệp 4.0, việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ số vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với phụ nữ. Muốn khởi nghiệp thành công đòi hỏi chị em không ngừng học hỏi, nâng cao kỹ năng số và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, quản lý, tiêu thụ sản phẩm”.

Kinh nghiệm từ HTX Hạnh Phúc cho thấy, mở rộng thành viên phải đi cùng quy chế phối hợp rõ ràng. Các hộ cần tuân thủ kỹ thuật, đảm bảo chất lượng và giao hàng đúng kế hoạch. HTX phải minh bạch về tiêu chuẩn thu mua, giá cả, thanh toán và cách xử lý sản phẩm không đạt yêu cầu. Đây là cơ sở hạn chế mâu thuẫn lợi ích, duy trì sự gắn kết giữa các thành viên.

Tổ liên kết có thể bắt đầu từ sự tự nguyện, nhưng muốn phát triển bền vững, các thành viên phải nhìn thấy lợi ích kinh tế thực tế. Khi đầu ra ổn định và rủi ro sản xuất được kiểm soát, các hộ sẽ yên tâm gắn bó với HTX. Việc thực hiện minh bạch, công bằng các cam kết giữa các bên là nền tảng duy trì liên kết lâu dài.

Chính sách hỗ trợ phải gắn với năng lực tự chủ

Để đáp ứng yêu cầu sản xuất theo tiêu chuẩn cao hơn, HTX Rau an toàn Hạnh Phúc cần thêm nguồn lực đầu tư cho kỹ thuật và hạ tầng. Giai đoạn 2025-2026, chương trình liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản do Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng hỗ trợ có tổng kinh phí khoảng 2,6 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 1,1 tỷ đồng, HTX và các hộ tham gia đối ứng hơn 1,5 tỷ đồng.

Nguồn vốn được dùng để tư vấn, hoàn thiện tiêu chuẩn GlobalGAP, đầu tư nhà kính, hệ thống tưới và châm phân tự động, hỗ trợ giống. Cơ chế đối ứng vừa chia sẻ gánh nặng đầu tư, vừa đòi hỏi HTX và nông hộ chủ động tham gia, có trách nhiệm với hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Sự hỗ trợ này tiếp nối quá trình phát triển của mô hình vườn rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP do chị Trương Thị Hồng Hạnh xây dựng. Mô hình này từng đạt giải nhì cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp - Sáng tạo, kết nối” do Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Lâm Đồng tổ chức năm 2023. Muốn duy trì đầu ra và phát triển thành HTX, mô hình phải tổ chức sản xuất hiệu quả, đáp ứng yêu cầu khách hàng. Đồng thời, lợi ích giữa các hộ liên kết cần được bảo đảm để duy trì sự gắn kết lâu dài.

Theo bà Nguyễn Thị Phương Thảo, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Lâm Đồng, mô hình có tính thực tiễn, thân thiện với môi trường và phù hợp với điều kiện khởi nghiệp của phụ nữ. Sự hỗ trợ từ cơ quan chuyên môn ngành nông nghiệp đã góp phần giúp các hộ nâng cao kỹ thuật, từng bước phát triển sản xuất theo chuỗi.

Dù vậy, vốn, giống và kỹ thuật chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng năng lực quản trị và thị trường tiêu thụ. Nếu đầu ra chưa ổn định, mở rộng diện tích hay đầu tư công nghệ có thể làm tăng gánh nặng tài chính. Ngược lại, khi có đơn hàng, quy trình thống nhất và lợi ích rõ ràng, nguồn lực hỗ trợ sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh.

Kinh nghiệm ở Đơn Dương cho thấy tổ liên kết cần được xem là bước chuẩn bị cho phương thức sản xuất chung, chứ không chỉ là nơi tập hợp các hộ nhỏ lẻ. Khi các thành viên phối hợp hiệu quả, sản phẩm đáp ứng thị trường và cần đầu mối điều hành chuyên nghiệp, việc phát triển lên HTX sẽ vững chắc hơn. Thành công không nằm ở tên gọi hay số lượng thành viên, mà ở khả năng biến sự liên kết thành những cam kết kinh tế bền vững.           

Thanh Bá