Từ nhà xưởng đến thị trường lớn: Dấu ấn "nữ thuyền trưởng" HTX

Tám năm sau khi thành lập, HTX đạt doanh thu gần 20 tỷ đồng mỗi năm, có sản phẩm OCOP 3 sao và từng bước đưa hải sản địa phương ra thị trường quốc tế. Đằng sau kết quả ấy không chỉ là sự cần cù của người phụ nữ làm kinh tế, mà còn là năng lực quản trị, lựa chọn đầu tư và tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường.

Khi thành lập HTX Vương Đoàn, chị Nguyễn Thị Đoàn xuất phát từ thực tế hải sản của ngư dân địa phương thường khó tiêu thụ với mức giá hợp lý. Nếu chỉ thu mua rồi bán lại nguyên liệu, giá trị gia tăng thấp, đầu ra phụ thuộc vào thương lái và thời điểm tiêu thụ. Muốn thay đổi tình thế, HTX phải chủ động hơn trong khâu bảo quản, chế biến và xây dựng thị trường.

Từ định hướng đó, HTX từng bước mở rộng quy mô, đầu tư nhà xưởng, hệ thống hầm đông gió, kho bảo quản lạnh, lò hấp cá và máy hút chân không.

Những khoản đầu tư không đơn thuần nhằm tăng công suất, mà còn tạo điều kiện kiểm soát chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản và đa dạng hóa sản phẩm. Từ nguồn nguyên liệu thủy sản, HTX phát triển các mặt hàng như mực, cá bờm, cá khô, nước mắm, ruốc khô, tôm khô và mực khô xé sợi.

Từ góc độ quản trị, vai trò của nữ giám đốc còn thể hiện ở khả năng kết nối lợi ích của các thành viên. Khi HTX tổ chức được hoạt động thu mua và chế biến, ngư dân có thêm đầu ra cho sản phẩm, còn HTX chủ động hơn về nguyên liệu. Mối liên kết ấy tạo cơ sở để các bên cùng hưởng lợi, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu ngay sau mỗi chuyến biển.

Ở một lĩnh vực khác, bà Phan Thị Thủy, người gắn bó với HTX Sản xuất dịch vụ mây xiên Quảng Phương, cũng lựa chọn cách tổ chức lại sản xuất để nâng giá trị nghề đan lát truyền thống.

Thay vì chỉ duy trì những sản phẩm quen thuộc, HTX từng bước đa dạng mẫu mã mây tre đan, hướng tới nhu cầu thị trường trong nước và mục tiêu xuất khẩu. Quyết định đổi mới sản phẩm giúp nghề truyền thống có thêm cơ hội phát triển, đồng thời mở rộng việc làm cho lao động nữ tại địa phương.

Thành công từ thực tế cho thấy quản trị HTX do phụ nữ điều hành không nhất thiết bắt đầu từ những kế hoạch lớn. Đó có thể là việc xác định đúng điểm nghẽn trong chuỗi sản xuất, lựa chọn công nghệ phù hợp, thay đổi mẫu mã hoặc tổ chức lại cách làm việc.

Nếu tổ chức sản xuất quyết định năng lực tạo ra sản phẩm, quản trị tài chính quyết định khả năng duy trì và mở rộng hoạt động. Quản trị tài chính hiệu quả cũng gắn với tính minh bạch trong hoạt động HTX. Nguồn lực được hình thành từ vốn góp, hoạt động kinh doanh và sự đóng góp của thành viên cần được quản lý rõ ràng, để các quyết định phân bổ lợi ích, tái đầu tư và mở rộng sản xuất có cơ sở.

Cùng với tổ chức sản xuất, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, người quản lý HTX còn phải đưa ra những quyết định về lựa chọn phân khúc khách hàng, hoàn thiện chất lượng, xây dựng thương hiệu, phát triển kênh phân phối và tìm kiếm đối tác.

HTX Vương Đoàn chú trọng xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu và nâng cao uy tín sản phẩm. Đến nay, một số mặt hàng như ruốc khô, tôm khô và mực khô xé sợi đã được công nhận OCOP 3 sao. Một số sản phẩm được xuất bán sang Lào, Trung Quốc và Thái Lan.

Với HTX mây xiên Quảng Phương, phát triển mẫu mã là một quyết định có ý nghĩa tương tự. Sản phẩm thủ công muốn tiếp cận người tiêu dùng hiện đại cần đáp ứng yêu cầu về tính thẩm mỹ, công năng và thị hiếu.

Bà Phan Thị Thủy đã dành tâm huyết gây dựng thương hiệu mây xiên địa phương, từng bước đưa hoạt động sản xuất truyền thống thích ứng với nhu cầu mới.

Một phương diện quan trọng khác trong vai trò của phụ nữ là tổ chức và quản lý lao động. Với HTX, hiệu quả kinh doanh không chỉ được đo bằng doanh thu hay số lượng sản phẩm, mà còn ở khả năng tạo việc làm, cải thiện thu nhập và duy trì sinh kế cho thành viên, người lao động tại địa phương.

HTX Vương Đoàn hiện có 11 lao động thường xuyên, thu nhập từ 6-8 triệu đồng/người/tháng, đồng thời tạo việc làm cho 10-15 lao động thời vụ. Trong khi đó, HTX Sản xuất dịch vụ mây xiên Quảng Phương có 30 thành viên, trong đó 28 phụ nữ, cùng 45 lao động thường xuyên, chủ yếu là lao động nữ. Thu nhập bình quân đạt khoảng 5 triệu đồng/người/tháng.

Những con số này cho thấy HTX có thể trở thành điểm tựa việc làm tại địa phương, nhất là với phụ nữ có ít cơ hội tiếp cận việc làm công nghiệp hoặc dịch chuyển khỏi nơi cư trú.

Với nghề mây tre đan, tổ chức sản xuất thông qua HTX còn tạo điều kiện để lao động tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống, kết hợp kinh nghiệm thủ công với yêu cầu mới về mẫu mã và chất lượng.

Theo số liệu toàn tỉnh Quảng Trị, hiện có 924 HTX, trong đó 554 HTX có phụ nữ là thành viên, chiếm 60%. Có 142 HTX có phụ nữ tham gia hội đồng quản trị, ban kiểm soát hoặc giữ vị trí kiểm soát viên; 150 HTX do phụ nữ làm chủ tịch hội đồng quản trị, giám đốc hoặc tổng giám đốc, chiếm 16,2%.

Các con số cho thấy phụ nữ đã tham gia khá rộng vào khu vực kinh tế tập thể, nhưng tỷ lệ trực tiếp đứng đầu HTX vẫn còn khoảng cách so với tỷ lệ có mặt trong đội ngũ thành viên.

Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ mở rộng sự tham gia sang tăng cơ hội để phụ nữ thực sự góp mặt trong quá trình hoạch định chiến lược và quyết định hoạt động kinh doanh.

Lãnh đạo Liên minh HTX tỉnh nhận định, ngày càng nhiều phụ nữ mạnh dạn vận động thành lập HTX kiểu mới, thu hút thành viên và tổ chức sản xuất gắn với chuỗi giá trị địa phương.