Tối 24/10, tại Nhà văn hóa Vân Kiều - Pa Kô, xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị diễn ra lễ khai mạc chuỗi hoạt động “Theo dấu chân 100 năm Cà phê Khe Sanh” cùng chương trình chính luận nghệ thuật “Cà phê Khe Sanh - Hương vị hòa bình”. Đây là điểm nhấn trong khuôn khổ Lễ hội Vì Hòa bình năm 2026 của tỉnh.

Tham dự buổi lễ, về phía Trung ương có ông Võ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường; bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.

Về phía tỉnh Quảng Trị có ông Vương Quốc Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; ông Bùi Hoàng Phương, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; ông Nguyễn Đăng Quang, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; ông Nguyễn Chiến Thắng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, cùng đại diện các sở, ngành, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và đông đảo người dân.

Một thế kỷ từ đồn điền cà phê đến thương hiệu chỉ dẫn địa lý

Năm 1926, những cây cà phê đầu tiên theo chân các đồn điền miền xuôi bén rễ trên đất bazan Khe Sanh. Trải qua một thế kỷ, cây cà phê không chỉ thích nghi với khí hậu vùng cao Trường Sơn mà còn gắn liền với những thăng trầm lịch sử và quá trình phát triển của vùng đất này.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Bùi Hoàng Phương nhắc lại Khe Sanh từng là vùng đất nổi tiếng thế giới bởi những trận chiến khốc liệt, được truyền thông quốc tế so sánh với trận Điện Biên Phủ.

Sau chiến tranh, các thế hệ công nhân nông trường, đồng bào Vân Kiều, Pa Kô và người dân địa phương đã từng bước hồi sinh những vùng đất bị bom đạn cày xới. Những vạt đồi khô cằn ngày nào nay trở thành vùng trồng cà phê Arabica trĩu quả.

Đến nay, cà phê Khe Sanh đã trở thành sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và là nguồn sinh kế quan trọng của hàng nghìn hộ dân tại các xã Hướng Phùng, Tân Lập, A Dơi. Nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP cao, giành giải thưởng tại các cuộc thi cà phê đặc sản và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

Chính hành trình từ chiến trường đến vùng chuyên canh cà phê đã tạo nên ý nghĩa đặc biệt cho thông điệp mà Quảng Trị lựa chọn tại lễ hội lần này.

“Khẩu hiệu Make Coffee, Not War, hãy làm cà phê, đừng gây chiến tranh, vang lên từ vùng đất Khe Sanh mang một thông điệp đặc biệt sâu sắc. Chúng ta mong muốn bạn bè biết đến Khe Sanh không chỉ qua những trang sử chiến tranh mà bằng một hình ảnh mới, một cao nguyên xanh mát mang vẻ đẹp của châu Âu giữa miền Trung nắng gió, một vùng đất ngát hương cà phê, giàu bản sắc, giàu lòng hiếu khách và trên hết là biểu tượng của hòa bình và thịnh vượng”, ông Bùi Hoàng Phương nói.

Bên cạnh giá trị lịch sử và thương hiệu cà phê, Khe Sanh còn có lợi thế về vị trí địa lý. Nằm trên Quốc lộ 9, gần Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, khu vực này là cửa ngõ giao thương trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, kết nối với Lào, Thái Lan và Myanmar.

Khí hậu cao nguyên mát mẻ cùng cảnh quan thung lũng, đồi núi cũng tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch nghỉ dưỡng và các sản phẩm trải nghiệm gắn với nông nghiệp.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, nhiệm vụ đặt ra là phát huy những lợi thế đó, chuyển hóa giá trị lịch sử thành động lực phát triển, đưa Khe Sanh từ một chiến trường nổi tiếng thế giới trở thành điểm đến của hòa bình, giao thương và thịnh vượng.

Không chỉ tăng sản lượng, phải nâng thu nhập cho người trồng cà phê

Trong định hướng phát triển thời gian tới, Quảng Trị xác định  nhiệm vụ trọng tâm đối với ngành hàng cà phê Khe Sanh.

Trước hết, tỉnh lấy chất lượng làm nền tảng, bản sắc làm yếu tố khác biệt và lợi thế cạnh tranh, từng bước xây dựng thương hiệu cà phê Khe Sanh có vị thế trên thị trường quốc tế.

Thứ hai, đặt người trồng và người chế biến cà phê ở vị trí trung tâm của chuỗi giá trị. Theo đó, tỉnh định hướng thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc để nâng cao giá trị sản phẩm.

Thứ ba, gắn phát triển cà phê với văn hóa, lịch sử và du lịch. Những đồi cà phê, cánh đồng điện gió, bản làng Vân Kiều, Pa Kô cùng các di tích trên tuyến Quốc lộ 9 được định hướng kết nối thành những hành trình trải nghiệm, thu hút du khách trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, Quảng Trị không chỉ đặt mục tiêu mở rộng sản xuất mà còn nhấn mạnh hiệu quả phát triển đối với người dân.

Theo ông Bùi Hoàng Phương, tư duy chiến lược của tỉnh không dừng lại ở các chỉ tiêu diện tích hay sản lượng. Thước đo sâu xa nhất của thành công phải là thu nhập thực tế của nông dân, chất lượng sống của đồng bào vùng cao và khả năng gìn giữ môi trường bền vững cho các thế hệ mai sau.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu phát triển ngành cà phê theo chiều sâu, trong đó giá trị sản phẩm và lợi ích của người sản xuất cần được quan tâm song song với quy mô vùng trồng.

Tỉnh Quảng Trị cam kết tiếp tục đồng hành, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, tạo điều kiện để doanh nghiệp, nhà khoa học và các đối tác quốc tế cùng tham gia phát triển vùng đất này.

Chủ tịch UBND tỉnh cũng bày tỏ mong muốn thế hệ trẻ Khe Sanh tiếp nối thành quả của các thế hệ đi trước, đổi mới cách làm và đưa thương hiệu cà phê quê hương vươn xa trên bản đồ thế giới.

Từ góc nhìn người trực tiếp sản xuất, ông Hồ Văn Cường, hộ kinh doanh cà phê Father ở thôn Cợp, xã Hướng Phùng, cho rằng lễ hội là dịp để quảng bá sản phẩm và giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn giá trị của cà phê địa phương.

“Từ nguồn gốc cây cà phê cho tới hôm nay, miền tây Quảng Trị đã có vùng đất khá nổi tiếng về sản phẩm cà phê. Trong lễ hội này, tổ chức sắp xếp các gian hàng triển lãm, trưng bày cho người dân trong và ngoài tỉnh, kể cả quốc tế tham quan, nhìn nhận thấy được giá trị đích thực của hạt cà phê Quảng Trị”, ông nói.

Ngay sau lễ khai mạc, chương trình chính luận nghệ thuật “Cà phê Khe Sanh - Hương vị hòa bình” đã tái hiện hành trình một thế kỷ của cây cà phê trên vùng đất Khe Sanh bằng sự kết hợp giữa chính luận, âm nhạc, hình ảnh và phim tư liệu.

Từ dấu mốc năm 1926, qua những năm tháng chiến tranh đến quá trình hồi sinh vùng chuyên canh Arabica, chương trình khắc họa sự thay đổi của Khe Sanh qua từng giai đoạn lịch sử. Bên cạnh đó là clip giới thiệu hành trình những người trẻ Quảng Trị đổi mới phương thức sản xuất, chú trọng chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu cà phê.

Chuỗi hoạt động “Theo dấu chân 100 năm Cà phê Khe Sanh” diễn ra từ ngày 24 đến 26/10, gồm trưng bày sản phẩm cà phê và nông sản, triển lãm tranh, chiếu phim tư liệu “100 năm cà phê Khe Sanh”, hội thi “Nhà nông đua tài” và tour trải nghiệm Khe Sanh coffee tour mang tên “Make coffee not war”.

Trước lễ khai mạc, lãnh đạo tỉnh đã trao 30 suất quà cho 30 hộ nghèo và gia đình chính sách; trao bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh cho 3 tập thể và 5 cá nhân có đóng góp vào phát triển ngành hàng cà phê đặc sản; đồng thời tặng hoa cảm ơn 22 nhà tài trợ đồng hành với lễ hội.

Ngọc Thu