Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng, đến hết tháng 8/2025, toàn thành phố có hơn 704 HTX, trong đó 556 HTX nông nghiệp đang hoạt động. Nhiều HTX đã có đóng góp tích cực trong chương trình xây dựng nông thôn mới, xây dựng sản phẩm OCOP (có 80 HTX và 8 tổ hợp tác có sản phẩm OCOP tiêu biểu được xếp hạng 3 sao trở lên).

Bên cạnh đó, còn có trên 300 hộ dân và thành viên HTX đã tập trung, tích tụ hơn 3.000 ha đất, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, chủ yếu là lúa, cây ăn quả tập trung tại các xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, Vĩnh Thịnh, Vĩnh Hòa, Vĩnh Hải, Vĩnh Bảo, Chấn Hưng, Tân Minh... Đây là cơ sở để nông nghiệp Hải Phòng phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao năng lực cạnh tranh.

HTX Tân Minh Đức – điển hình chuyển đổi công nghệ cao

Một trong những mô hình thành công là HTX Tân Minh Đức xã Trường Tân (thành lập năm 2014). Ban đầu, HTX sản xuất theo phương thức truyền thống, quy mô nhỏ. Đến năm 2017, HTX mạnh dạn chuyển sang nông nghiệp công nghệ cao, khởi đầu với diện tích chỉ 5.000 m².

Sau gần 10 năm đổi mới, HTX đã tích tụ và canh tác 65 ha, trong đó 50 ha đầu tư nhà màng, nhà lưới và 15 ha chuyên canh rau màu. Sản phẩm chủ lực gồm dưa lưới ruột xanh, ruột vàng và dưa chuột, canh tác theo quy trình khép kín, đảm bảo nghiêm ngặt các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm.

Ông Hoàng Anh Thư – Phó Giám đốc HTX Tân Minh Đức chia sẻ: Ứng dụng công nghệ không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng nông sản mà còn thay đổi tư duy sản xuất của nông dân. Nhiều hộ trong xã đã học tập và áp dụng mô hình này vào sản xuất tại gia đình...

Theo tính toán, chi phí đầu tư mỗi m² nhà màng khoảng 330.000 đồng, tương đương 120 triệu đồng/sào. Tuy vốn đầu tư lớn nhưng hiệu quả mang lại rõ rệt: Nhà màng kiểm soát khí hậu, sâu bệnh, dinh dưỡng, giúp cây sinh trưởng tốt, tăng năng suất và chất lượng. Dưa lưới trồng trong nhà màng đạt độ đồng đều cao, mẫu mã đẹp, tỷ lệ hao hụt thấp. Trung bình, mỗi sào dưa lưới cho 1,2 – 1,5 tấn/vụ, bán với giá 30.000 – 35.000 đồng/kg, mang lại lợi nhuận gấp 3 – 4 lần trồng ngoài trời. 

Nhờ kiên trì đổi mới, HTX Tân Minh Đức đã xây dựng được thương hiệu uy tín. Sản phẩm tiêu thụ ổn định qua hệ thống siêu thị, chuỗi thực phẩm sạch..., góp phần nâng cao vị thế nông sản Hải Phòng. Qúa trình hoạt động sản xuất, HTX là "hạt nhân" quan trọng cùng địa phương chuyển dịch cơ cấu cây trồng, tạo sinh kế ổn định cho bà con nhân dân trong xã, giúp nhiều hộ phát triển kinh tế, thoát khỏi hộ nghèo, cận nghèo. 

Không dừng ở cây trồng truyền thống, nhiều HTX đã mạnh dạn tìm hướng đi mới. HTX Phúc Hoàng (phường An Dương) tích tụ hơn 3 ha đất để trồng hoa anh đào và cây cảnh giá trị cao, kết hợp phát triển du lịch sinh thái, dịch vụ trải nghiệm. Dù chịu thiệt hại nặng sau bão số 3 năm 2024, mô hình này vẫn cho thấy tiềm năng nông nghiệp đa giá trị. HTX đang khảo sát thêm quỹ đất phù hợp để mở rộng diện tích trồng hoa anh đào, đồng thời kiến nghị được hỗ trợ cơ chế, thủ tục để có quỹ đất dài hạn, yên tâm sản xuất…

Tháo gỡ khó khăn trong quá trình tích tụ đất nông nghiệp

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình tích tụ đất vẫn còn nhiều khó khăn. Anh Phạm Văn Quyên – Giám đốc HTX Nông, lâm, thủy hải sản Nam Việt, TP Hải Phòng cho biết: Luật Đất đai 2024 và Nghị định 102 đã bổ sung cơ chế chuyển nhượng, góp vốn, cho thuê đất để phát triển sản xuất lớn, nhưng thủ tục còn phức tạp. Thời hạn thuê đất phổ chưa phù hợp cho đầu tư dài hạn. Ngoài ra, đất manh mún, tâm lý giữ đất của người dân khiến chi phí thỏa thuận cao, mất nhiều thời gian. Nhiều HTX dù tích tụ được diện tích nhưng không liền thửa, khó xây dựng hạ tầng đồng bộ, chưa phát huy hiệu quả chuỗi giá trị. Biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh… cũng là thách thức thường trực.

Ông Phạm Trung Kiên – Giám đốc HTX Đông Sơn (Thủy Nguyên) chia sẻ: "Việc vận động người dân cho thuê lại ruộng để tích tụ đất gặp nhiều khó khăn. Chúng tôi mong Nhà nước có cơ chế riêng, khuyến khích người sản xuất quy mô lớn được tiếp cận đất canh tác, từ đó tạo ra hiệu quả rõ rệt".

Trước thực trạng này, các Sở, ngành, địa phương của TP Hải Phòng, Liên minh HTX thành phố đã tổ chức nhiều hội nghị, tập huấn, phổ biến Luật Đất đai 2024, Luật HTX 2023, các cơ chế chính sách hỗ trợ của thành phố trong sản xuất nông nghiệp... đồng thời hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị, xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ sản phẩm cho các HTX.

Để tích tụ đất đai đạt hiệu quả, theo các chuyên gia, TP Hải Phòng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: Đa dạng hình thức tích tụ đất: góp vốn, hợp tác sản xuất, thuê – cho thuê lại, phát huy tối đa quy định mới của Luật Đất đai 2024. Xây dựng quỹ đất nông nghiệp do HTX hoặc chính quyền quản lý; xem xét gia hạn hoặc cho thuê dài hạn với dự án có chu kỳ sản xuất lâu dài, cam kết bảo vệ môi trường. Đồng thời, đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất lớn: thủy lợi, điện, giao thông nội đồng, khu sơ chế, kho lạnh. Chú trọng các biện pháp phát triển nuôi trồng thủy sản an toàn: tăng cường quan trắc môi trường nước, hỗ trợ công nghệ xử lý để giảm rủi ro thiên tai, dịch bệnh. Đặc biệt, khuyến khích các HTX, nông dân tham gia bảo hiểm nông nghiệp, áp dụng quy trình sản xuất VietGAP, OCOP, thúc đẩy chuyển đổi số, quản lý và truy xuất nguồn gốc. Thành phố xem xét triển khai các chính sách hỗ trợ cụ thể đối với các mô hình nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái, dịch vụ trải nghiệm, sự kiện mùa vụ, nhằm gia tăng giá trị, nâng cao sức hút cho sản phẩm địa phương...

Kinh tế tập thể Hải Phòng đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Nếu giải quyết được bài toán tích tụ ruộng đất, các HTX sẽ có điều kiện đầu tư sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại, đảm bảo an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Điều này không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn giúp hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, xây dựng thương hiệu nông sản Hải Phòng, khẳng định vị thế trên thị trường. 

Nâng "chất" sau sáp nhập

Cũng theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng, trong giai đoạn 2021–2025, tổng nguồn lực thực hiện Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững đạt hàng nghìn tỷ đồng. Ngân sách địa phương bố trí 14,185 tỷ cho các dự án phát triển sản xuất, cải thiện dinh dưỡng, truyền thông, nâng cao năng lực và giám sát Chương trình... Bên cạnh đó, Hải Phòng và Hải Dương (cũ) đã ban hành chính sách đặc thù hỗ trợ trực tiếp hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo, với tổng kinh phí hơn 408 tỷ đồng. Tiêu biểu, Hải Phòng hỗ trợ bình quân 16.000 đối tượng/năm, kinh phí trên 380 tỷ; Hải Dương hỗ trợ 5.949 thành viên hộ nghèo với hơn 28 tỷ. Về vốn tín dụng, Ngân hàng Chính sách xã hội huy động 4.447 tỷ từ ngân sách địa phương và 320,29 tỷ từ các tổ chức tín dụng; cùng nguồn vốn hợp pháp khác khoảng 160 tỷ đồng.

Nhờ những nguồn lực trên, kết quả rà soát hộ nghèo gần đây nhất cho thấy còn 6.287 hộ, chiếm tỷ lệ 0,48% (trong đó có 4.707 hộ không có khả năng lao động); số hộ cận nghèo là 14.465 hộ, chiếm tỷ lệ 1,12% (trong đó có 7.862 hộ không có khả năng lao động). Thành phố Hải Phòng (cũ)  - Đông Hải Phòng) đã hoàn thành việc xóa nghèo từ cuối năm 2024, năm 2025 không có hộ nghèo. Đối với phía Tây Hải Phòng (tỉnh Hải Dương cũ) đến cuối năm 2025, ước tỷ lệ hộ nghèo còn khoảng 0,25% (vượt mục tiêu tại kế hoạch số 3071/KH-UBND ngày 26/10/2022 của UBND tỉnh thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2021-2025). 

Nhiều dự án giảm nghèo hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, du lịch, khởi nghiệp, khởi sự kinh doanh đã được thực hiện bài bản, nghiêm túc và mang lại hiệu quả rõ rệt: Ngân sách tỉnh Hải Dương bố trí 192 triệu đồng triển khai xây dựng 02 mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế cho 10 hộ nghèo, hộ cận nghèo. Tại địa phương đã xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp, tạo việc làm cho người nghèo (như mô hình chuyển đổi diện tích cấy lúa sang trồng cây vải, cây ngắn ngày) với sự tham gia của 52 hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và 04 dự án “Hỗ trợ trồng cây hành nhằm nhân rộng mô hình giảm nghèo”, “Nuôi chim cút, gà đẻ trứng”, “Hỗ trợ nuôi trồng thủy sản nhằm nhân rộng mô hình giảm nghèo”, “Trồng cây Sắn dây”...

Các hội đoàn thể đã thành lập 66 mô hình liên kết phát triển kinh tế ở các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, gia công, tiểu thủ công nghiệp tại địa phương. Một số HTX, tổ hợp tác đã được thành lập cùng nông dân sản xuất, bao tiêu sản phẩm, làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Tích tụ ruộng đất đang mở ra dư địa lớn để HTX và các đơn vị sản xuất nông nghiệp tại TP Hải Phòng đầu tư sản xuất quy mô, ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng nông sản và xây dựng thương hiệu. Khi gắn với chương trình giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới, đây sẽ là động lực quan trọng giúp nông nghiệp Hải Phòng bứt phá, nâng cao thu nhập cho nông dân và hướng tới xuất khẩu bền vững.

Ngọc Huyền