Ngoài mô hình tổ chức sản xuất “cốt lõi” là tổ hợp tác (THT), HTX và tiến tới Liên hiệp HTX, đề án tổng thể “xây dựng mô hình HTX kiểu mới gắn với phát triển chuỗi giá trị sản phẩm bền vững” của Liên minh HTX Việt Nam đặc biệt coi trọng DN trong mối liên kết với HTX. Mục tiêu đề án xác định rõ DN như một chủ thể đề án và là một tác nhân tham gia vào quá trình xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm bền vững.

Cần thiết hợp tác và liên kết

Đến nay, toàn tỉnh Đăk Lăk có 5.000 THT và 354 HTX, trong đó 172 HTX nông nghiệp, 64 HTX công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, 32 HTX vận tải, 39 HTX thương mại, 36 HTX xây dựng và 11 quỹ TDND.

Trên một diễn đàn HTX toàn quốc mới đây, ông Nguyễn Thiên Văn - Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Đăk Lăk, cho biết trong nền kinh tế thị trường, việc sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết làm tăng giá thành sản xuất, giảm lợi nhuận và giảm sức cạnh tranh. Đắk Lắk với nhiều thuận lợi phát triển nông nghiệp, đặc biệt là các cây chủ lực như cà phê, tiêu, cacao…, nhu cầu liên kết giữa các HTX với nhau, giữa HTX với DN là vấn đề hết sức cần thiết.

Hiện nay, tỉnh đang định hướng cho các cấp ngành xây dựng mô hình sản xuất theo liên kết ngang giữa các nông hộ với nhau, tạo thành các tổ chức quy mô lớn, làm ra sản phẩm đồng nhất, an toàn. Ví du, trong sản xuất cà phê, đang có xu thế tất yếu các hộ dân cùng hợp tác với nhau thành THT, HTX để được cấp chứng chỉ tiêu chuẩn UTZ Certified, 4C, Rain Forest Alliance hay Fairtrade.

Ở các ngành rau củ quả, nông dân Đăk Lăk đang hợp tác với nhau thực hiện sản xuất theo hướng thực hành nông nghiệp tốt (GAP). Các chứng chỉ này đang trở thành những công cụ giúp quá trình sản xuất bền vững hơn, vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường, bảo đảm quyền lợi người sản xuất, vừa minh chứng rõ trách nhiệm người sản xuất với người tiêu dùng, qua đó, tạo cơ hội tiếp cận thị trường tốt hơn.

Không chỉ liên kết ngang trên đây, tỉnh đồng thời chỉ đạo xây dựng liên kết dọc, từ các nông hộ đến THT, HTX và DN sản xuất, chế biến, làm gia tăng giá trị sản phẩm, góp phần giải quyết việc làm và thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghiệp - nông thôn. Đây cũng là các tiêu chí trong công cuộc xây dựng nông thôn mới mà Đăk Lăk và cả nước đang nỗ lực triển khai.

Lãnh đạo Liên minh HTXtỉnh Đăk Lăk triển khai công tác phát triển HTX

Điều kiện cần và đủ

Ở Đắk Lắk, trước đòi hỏi ngày càng khắt khe của thị trường, tỉnh đã định hướng tạo môi trường thuận lợi thu hút đầu tư của DN trong và ngoài nước, xây dựng các mối liên kết DN với nông dân, với HTX từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Tiêu biểu như công ty cà phê Dakman, thành lập năm 1995, là DN nước ngoài đầu tiên được cấp phép chế biến xuất khẩu cà phê robusta của Việt Nam.

Hiện nay, công ty này liên kết sản xuất cà phê bền vững với khoảng 12 HTX và hơn 10 THT với vùng nguyên liệu rộng trên 5.000ha. Công ty hỗ trợ HTX tập huấn công nghệ, hướng dẫn thành viên HTX cách chăm sóc vườn cây và hàng năm tìm kiếm đối tác tiêu thụ số lượng lớn cà phê cho HTX.

Nhờ mối liên kết HTX với DN, đời sống thành viên HTX nâng lên, đặc biệt chứng chỉ Fairtrade tăng giá bán cà phê khoảng 2.000 - 3.000 đồng/kg so với giá bán xô trên thị trường, mỗi hộ là thành viên HTX bình quân tăng lợi nhuận cao hơn, từ 25 - 30 triệu đồng so với hộ không tham gia vào HTX. Mối liên kết này không những nâng cao thương hiệu cà phê Tây Nguyên, mà còn giúp HTX có nguồn lực thực hiện nhiều hoạt động phúc lợi xã hội, gắn kết hơn cộng đồng làng xã.

Từ thực tiễn ở Đăk Lăk, ông Nguyễn Thiên Văn cho rằng đề án tổng thể của Liên minh HTX Việt Nam đã nhấn mạnh điều kiện cần và đủ, trong đó chỉ rõ hai đầu việc quan trọng, đó là xây dựng HTX kiểu mới đúng quy định pháp luật và đặt mục tiêu HTX tham gia hiệu quả vào phát triển chuỗi giá trị sản phẩm.

Để làm được điều đó, Liên minh HTX các cấp trước tiên cần quan tâm xây dựng mối liên kết theo chiều ngang từ hộ thành viên, THT đến HTX... đồng thời phải xây dựng được mối liên kết dọc gắn nông dân với HTX và DN. Ở đây, vai trò DN chế biến và tiêu thụ sản phẩm là hết sức quan trọng. Bởi không có thị trường không thể phát triển được sản xuất, nên vai trò DN phải xem như chủ công trong chuỗi giá trị sản phẩm HTX.

Lưu Đoàn