Thị trường văn phòng phẩm (VPP) Việt Nam đạt hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm với tốc độ tăng trưởng trung bình 8-10%/năm.

Áp lực cạnh tranh

Theo BlueWeave Consulting và Vietdata, dự kiến thị trường này tại Việt Nam sẽ đạt khoảng 512,4 triệu USD vào năm 2027, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm ước tính đạt 6,2%.

Nếu tính cả mảng cung ứng và thiết bị văn phòng thông minh, dự báo đến năm 2029, quy mô này có thể chạm mốc 316 triệu USD (chỉ tính riêng phân khúc VPP truyền thống và máy văn phòng cơ bản).

Điều này cho thấy, thị trường VPP có tiềm năng và dư địa phát triển lớn, nhất là khi Việt Nam có đến 25 triệu học sinh, sinh viên và sự tham gia thị trường của không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Tuy nhiên thực tế cho thấy thị trường VPP Việt Nam đang bị chi phối mạnh mẽ bởi các “ông lớn” trên thế giới. Trong đó, Trung Quốc vốn có thế mạnh sản xuất các sản phẩm VPP chiếm ưu thế tuyệt đối về giá và mẫu mã nhờ hệ sinh thái sản xuất khổng lồ với thị trường dự kiến đến cuối năm 2026 là khoảng 25 tỷ USD.

Trong khi Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức lại đi đầu về chất lượng các mặt hàng VPP và uy tín thương hiệu lâu đời. Còn Ấn Độ lại có lợi thế dân số trẻ tương đồng Việt Nam nhưng có chi phí nhân công rất cạnh tranh.

Các thống kê cho thấy, hiện nay, khoảng 80% các mạch điện tử thông minh, học cụ thực hành tại các trung tâm STEAM, trường tại Việt Nam là hàng nhập khẩu. Các ông lớn ngoại quốc như Lego Education (Đan Mạch), Vex Robotics (Mỹ), Make block (Trung Quốc)… đang chi phối hầu hết các đơn hàng cung ứng cho hệ thống giáo dục tư thục chất lượng cao.

Bà Trần Phương Nga, Tổng Giám đốc Tập đoàn Thiên Long, cho biết những quốc gia này đều cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp Việt Nam trong ký kết đơn hàng quốc tế. Doanh nghiệp VPP Việt hiện còn phân tán, nhỏ lẻ. Các khâu như bao bì, khuôn mẫu, thiết kế sản phẩm… còn chưa phát triển mạnh.

Trong khi, nhu cầu của các trường học về bộ dụng cụ STEAM hay bảng tương tác tại Việt Nam nhiều nhưng chi phí đầu tư cho những sản phẩm này lại cao hơn khoảng 15-30% so với sản phẩm truyền thống, còn nhiều người tiêu dùng lại phân vân về giá cả. Do đó, các doanh nghiệp VPP phần lớn mới dừng ở việc nghiên cứu thử nghiệm thay vì sản xuất rộng rãi trên thị trường.

Bên cạnh đó, tình trạng chưa chủ động được nguồn nguyên liệu như giấy, hoá chất, nhựa… khiến ngành hàng này khó chủ động trong sản xuất vì không đươc ưu đãi thuế suất và giá cao.

Có thể thấy, dù là thị trường đầy tiềm năng nhưng các doanh nghiệp trong ngành cũng chưa thực sự bứt phá và Việt Nam chưa xây dựng được thương hiệu quốc gia riêng cho ngành VPP.

Chuyển đổi để dẫn dắt

Trong xu hướng tiêu dùng xanh, một điều dễ nhận thấy là người tiêu dùng đang dần chuyển sang các sản phẩm VPP tích hợp công nghệ, sản phẩm bền vững, đa năng, thông minh. Nhưng các doanh nghiệp trong nước hiện nay mới “khởi động” với những mặt hàng này.

Theo các chuyên gia, khâu nghiên cứu sản phẩm cần được đầu tư một cách thực chất để có những sản phẩm thực được ứng dụng trong thực tiễn thay vì chỉ nghiên cứu, thử nghiệm như hiện nay.

Khi đầu tư mạnh và hiệu quả về sản phẩm bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp hưởng ưu đãi thuế quan mà còn cạnh tranh được với sản phẩm của các quốc gia khó tính trên thế giới.

Bà Trần Phương Nga cho rằng ngành VPP không chỉ phục vụ tiêu dùng mà còn là nền tảng tri thức quốc gia. Với tỷ lệ 61% học sinh thường xuyên sử dụng sản phẩm Thiên Long trong khi trên thị trường hiện nay có gần 80 nhãn hiệu VPP, cho thấy niềm tin của khách hàng là rất quan trọng.

Chính vì thế doanh nghiệp cần đầu tư phát triển các sản phẩm thông minh để không chỉ bán sản phẩm, mà bán cả giải pháp dục toàn diện. Việc phát triển gian hàng quốc gia trên  các sàn thương mại điện tử xuyên quốc gia sẽ giúp tiếp cận với khách hàng toàn cầu, nhất là thế hệ trẻ một cách thuận lợi hơn.

Điều này giúp ngành VPP của Việt Nam có thể cạnh tranh ở phân khúc cao cấp thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm giá rẻ như hiện nay.

Tùng Lâm