Tại HTX Sản xuất - Thương mại - Dịch vụ Trí Đức Thắng (phường Phước Tân), máy CNC được ứng dụng để gia công khuôn mẫu đế giày. Đây là những sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao, chứa giá trị trí tuệ cần được nhận diện và bảo hộ.

HTX này từng nhận gia công cho nhiều doanh nghiệp tại các khu công nghiệp ở Đồng Nai và TP.HCM, trong đó có cả những hợp đồng liên quan đến các thương hiệu giày nổi tiếng. Ông Phạm Văn Thơ, giám đốc HTX, cho biết yêu cầu ngày càng cao của khách hàng đang thúc đẩy HTX liên tục đầu tư, cập nhật công nghệ mới.

Đưa công nghệ mới vào guồng sản xuất

Theo ông Thơ, yêu cầu ngày càng cao về độ chính xác, chất lượng và tiến độ giao hàng đòi hỏi HTX phải liên tục đầu tư, cập nhật công nghệ. HTX đang mong muốn tiếp cận công nghệ in 3D và ứng dụng AI vào sản xuất để nâng năng suất, chất lượng, đồng thời tạo thêm lợi thế cạnh tranh.

Việc đưa CNC, in 3D hay AI vào sản xuất vì thế không chỉ dừng ở tăng tốc độ và độ chính xác. Quá trình đổi mới còn có thể tạo ra thiết kế, giải pháp kỹ thuật, quy trình mới hoặc những cách thức quản lý dữ liệu khác biệt. Đây là những giá trị trí tuệ cần được HTX nhận diện, bảo hộ và khai thác phù hợp.

Câu chuyện tại HTX Trí Đức Thắng cũng cho thấy công nghệ đang dần thay đổi cách các HTX nhìn về năng lực cạnh tranh. Nếu trước đây máy móc chủ yếu được đầu tư để giảm sức lao động và tăng sản lượng, thì nay công nghệ còn là công cụ tạo ra sự khác biệt và hình thành giá trị riêng cho từng đơn vị.

Trong nông nghiệp, công nghệ mới cũng đang tạo ra những thay đổi rõ nét. Tại xã Thanh Sơn, hình ảnh UAV bay trên những cánh đồng đã trở nên quen thuộc. Chỉ trong vài giờ, hàng chục hecta lúa có thể hoàn tất việc phun thuốc, rải phân thay vì mất nhiều ngày nếu làm thủ công.

Ông Nguyễn Thanh Hùng, giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Bầu Kiên (xã Thanh Sơn), cho biết sau nhiều lần tham quan, học hỏi các mô hình sản xuất hiện đại, năm 2024 HTX quyết định đầu tư UAV. Thiết bị này được đưa vào sử dụng cùng hệ thống máy móc cơ giới, từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất.

Từ khi ứng dụng công nghệ, nỗi lo thiếu nhân công giảm đáng kể. Các công đoạn bón phân, phun thuốc được thực hiện nhanh và chính xác hơn. Người lao động cũng không phải trực tiếp tiếp xúc với hóa chất, qua đó giảm nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.

“Trước đây phun thuốc hay bón phân rất vất vả, nhất là những lúc thời tiết nắng nóng. Giờ có UAV hỗ trợ nên công việc nhẹ nhàng hơn nhiều. Việc phân bổ thuốc, phân bón cũng đồng đều hơn, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất” - ông Hùng chia sẻ.

AI gắn với sở hữu trí tuệ

Không chỉ UAV đang thay đổi cách thức sản xuất, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng mở ra hướng ứng dụng mới cho các HTX. Theo tiến sĩ Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam - VIDE (Hội Truyền thông số Việt Nam), việc sử dụng AI để hỗ trợ công việc và hoạt động của HTX là cần thiết khi mà khoa học công nghệ phát triển nhanh.

Tuy nhiên, ông cho rằng HTX không nên ứng dụng AI theo phong trào. Muốn khai thác hiệu quả, các HTX ở Đồng Nai phải hiểu công nghệ, biết lựa chọn công cụ và mô hình phù hợp với chiến lược sản xuất, kinh doanh của mình.

“Khi công nghệ phát triển mạnh mẽ, HTX cần đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ để nâng giá trị cạnh tranh. Qua đó, sản phẩm, dịch vụ của HTX có thể đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của thị trường”, ông Sơn nói.

Từ yêu cầu nâng sức cạnh tranh, việc gắn đổi mới sáng tạo với sở hữu trí tuệ càng trở nên cần thiết. Theo các chuyên gia, AI và các giải pháp chuyển đổi số sẽ ngày càng hỗ trợ hiệu quả cho HTX trong nâng cao năng suất, quản trị dữ liệu và ra quyết định. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị bền vững khi HTX có năng lực làm chủ và biết bảo vệ những giá trị được tạo ra từ quá trình đổi mới.

Với HTX, làm chủ không chỉ là sở hữu máy móc mà còn là làm chủ sáng kiến, thiết kế, quy trình, dữ liệu và thương hiệu được tạo ra trong sản xuất. Khi được bảo hộ, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc, tài sản trí tuệ giúp HTX nâng giá trị sản phẩm, xây dựng thương hiệu và phát triển bền vững.

Vì vậy, cùng với đào tạo kỹ năng số và AI, các HTX ở Đồng Nai cần được trang bị kiến thức về sở hữu trí tuệ. Đây không chỉ là câu chuyện pháp lý mà còn là một phần của văn hóa đổi mới sáng tạo.

Khơi sức sáng tạo, bảo vệ tài sản trí tuệ

HTX Thanh Bình (xã Bàu Hàm) là một ví dụ về cách ứng dụng khoa học kỹ thuật để mở rộng giá trị của nông sản. HTX tiên phong thực hiện dự án cánh đồng lớn trồng chuối xuất khẩu. Không dừng ở việc bán chuối tươi, HTX còn tận dụng những trái chuối không đạt chuẩn xuất khẩu để chế biến bột chuối và các sản phẩm khác. Thân cây chuối bỏ đi cũng được tận dụng làm bẹ chuối khô xuất khẩu sang châu Âu, Bắc Mỹ và Hàn Quốc.

Ông Lý Minh Hùng, giám đốc HTX Thanh Bình, cho biết kết quả đạt được có sự đồng hành, hỗ trợ của chính quyền trong đầu tư công nghệ cao. Đây là động lực để HTX tiếp tục đổi mới, nâng hiệu quả sản xuất và phát triển sản phẩm.

Cách làm của HTX Thanh Bình cho thấy công nghệ không chỉ giúp tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu mà còn mở ra sản phẩm, quy trình và thị trường mới. Trong quá trình đó, những cải tiến về chế biến, thiết kế, quy trình sản xuất hay thương hiệu đều có thể hình thành tài sản trí tuệ, cần được HTX chủ động nhận diện, bảo hộ và khai thác.

Giai đoạn 2026-2030, Đồng Nai tiếp tục nâng hiệu quả HTX, thúc đẩy công nghệ cao, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh. Trọng tâm là xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, nâng giá trị gia tăng thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Hiện toàn thành phố Đồng Nai có 167 HTX ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, với các giải pháp phổ biến như giống mới, giống nuôi cấy mô, cơ giới hóa, tưới thông minh, nhà màng và UAV. Chuyển đổi số cũng ngày càng đi sâu vào sản xuất, với bản đồ số, nhật ký canh tác điện tử, UAV kết hợp viễn thám và hệ thống cảm biến được ứng dụng rộng rãi. Những công cụ này giúp HTX kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất, minh bạch nguồn gốc và từng bước nâng giá trị nông sản.

Để đẩy nhanh quá trình này, các HTX ở Đồng Nai mong muốn được hỗ trợ đào tạo chuyên sâu về chuyển đổi số, livestream bán nông sản trên sàn thương mại điện tử. Đồng thời, HTX cần được tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ cơ giới hóa, công nghệ cao và các chính sách hỗ trợ mua máy móc trả chậm, vay vốn đầu tư sản xuất.

Cùng với đó, cần tăng kết nối giữa HTX với viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ. Khi sáng kiến được hoàn thiện, bảo hộ và thương mại hóa, công nghệ không chỉ giúp HTX làm nhanh hơn mà còn giúp tạo ra, bảo vệ và làm chủ những giá trị riêng.

Đây cũng là nền tảng hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo gắn với sở hữu trí tuệ trong khu vực kinh tế tập thể. Mỗi cải tiến không chỉ là một cách làm hay mà còn có thể trở thành tài sản trí tuệ của HTX. Qua đó, hình thành ý thức tôn trọng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và khai thác hiệu quả những giá trị do HTX tạo ra.

Thanh Bá