Tại Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 22, khai mạc tối 8/10 ở Hà Nội, một hướng đi được gợi mở là kết hợp bán sản phẩm với trải nghiệm văn hóa và du lịch nông thôn. Từ câu chuyện nguyên liệu, quy trình sản xuất đến bàn tay người thợ và bản sắc vùng miền, mỗi sản phẩm OCOP có thể trở thành cầu nối đưa du khách về tận làng nghề, mở thêm cơ hội tiêu thụ và gia tăng giá trị.

Khi sản phẩm được bán kèm câu chuyện

Việc kết hợp trưng bày sản phẩm với trình diễn nghề, trải nghiệm văn hóa và quảng bá điểm đến tạo thêm giá trị cho hàng hóa địa phương. Thay vì chỉ bán một mặt hàng, các chủ thể có thể giới thiệu cả câu chuyện về nguyên liệu, quy trình sản xuất, người thợ và nét đặc trưng của vùng đất nơi sản phẩm ra đời. Đây là hướng đi được nhiều hợp tác xã lựa chọn để phát huy lợi thế bản địa.

Ông Lý Hoàng Bảo, Giám đốc HTX Phụ nữ cỏ bàng Phú Mỹ (An Giang), mang đến hội chợ túi xách, ba lô, bóp, nón, dép, gối, tất cả làm từ cỏ bàng khai thác ngay tại địa phương. Từ khâu thu gom, phơi, xử lý đến đan cỏ bàng đều đã trở thành nghề truyền thống của người dân. Theo ông Bảo, phát triển nghề thủ công không chỉ tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập, đặc biệt cho phụ nữ Khmer.

Bà Hồ Thị Lý, đại diện gian hàng tỉnh Thanh Hóa, công tác tại Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, cho rằng hội chợ là dịp giới thiệu sản phẩm thủ công đến đông đảo khách hàng, đồng thời kể câu chuyện về nghề và công sức của người thợ. Thông qua các hoạt động gặp gỡ, kết nối, đơn vị kỳ vọng sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, giúp nghề truyền thống được biết đến và trân trọng hơn.

Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, nhấn mạnh bảo tồn làng nghề cần gắn với khả năng tạo sinh kế từ chính nghề truyền thống. Khi sản phẩm có khách hàng, người thợ có thu nhập ổn định, các gia đình sẽ có điều kiện tiếp tục truyền nghề, còn người trẻ có thêm động lực trở về hoặc gắn bó với quê hương.

Song song với gìn giữ bản sắc, sản phẩm làng nghề cần từng bước đáp ứng yêu cầu thị trường về chất lượng, công năng, thiết kế, bao bì, nguồn gốc và trách nhiệm với môi trường. Đây là những yếu tố quyết định khả năng tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại.

Việc ứng dụng công nghệ số cũng vậy. Mã QR giúp người tiêu dùng tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng đơn hàng và dịch vụ chăm sóc khách hàng.

Hội chợ đưa sản phẩm đến khách, du lịch đưa khách về làng nghề

Ông Nguyễn Minh Tiến nêu một cách nhìn khá cụ thể về mối quan hệ giữa hai hoạt động: nếu hội chợ đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng thì du lịch đưa du khách đến với nơi sản phẩm được làm ra, gặp gỡ người thợ và tìm hiểu đời sống văn hóa địa phương. Hai hoạt động bổ trợ cho nhau, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, dịch vụ và tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng.

Theo ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, cả nước hiện có hơn 21.000 sản phẩm OCOP được các địa phương công nhận, tính lũy kế; qua hơn 8 năm triển khai, chương trình OCOP đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn. Vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để tiếp tục gia tăng giá trị và mở rộng thị trường cho các sản phẩm này.

Ông Phương Đình Anh cho rằng du lịch nông thôn và OCOP có mối quan hệ hữu cơ. Sản phẩm OCOP tạo thêm nội dung, điểm nhấn cho hoạt động du lịch; ngược lại, du lịch mở ra cơ hội quảng bá, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm ngay tại địa phương.

Thông qua trải nghiệm tại vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất và làng nghề, du khách hiểu rõ hơn về quy trình làm ra sản phẩm, từ đó gia tăng nhu cầu mua sắm. Du lịch cũng tạo cơ hội để sản phẩm OCOP tiếp cận khách hàng quốc tế, mở rộng thị trường ngoài phạm vi địa phương.

Cả nước hiện có hơn 21.000 sản phẩm OCOP được các địa phương công nhận, tính lũy kế. Qua hơn 8 năm triển khai, chương trình OCOP đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn.

ông Phương Đình Anh Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình MTQG.

Với các hợp tác xã, tham gia hội chợ không chỉ nhằm bán hàng trong vài ngày diễn ra sự kiện mà còn là cơ hội tìm kiếm đối tác, nắm bắt thị hiếu và hoàn thiện sản phẩm. Khi có thêm đầu ra ổn định, các đơn vị mới có điều kiện mở rộng sản xuất, tổ chức lại nguồn nguyên liệu và tạo việc làm thường xuyên cho thành viên, người lao động.

Trong chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu dùng, hợp tác xã có thể đảm nhận vai trò tập hợp các hộ sản xuất, tổ chức nguồn nguyên liệu, nâng cao chất lượng và kết nối với doanh nghiệp, đơn vị lữ hành cùng các kênh bán hàng.

Để mô hình vận hành được, điều kiện tiên quyết là sự phối hợp giữa nghệ nhân, hợp tác xã, doanh nghiệp lữ hành và chính quyền địa phương, trong đó nghệ nhân có thế mạnh về nghề, doanh nghiệp lữ hành nắm bắt nhu cầu du khách, còn địa phương hỗ trợ điều kiện tổ chức và kết nối nguồn lực.

Cùng với đó là cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch giữa người sản xuất, hợp tác xã, nghệ nhân và doanh nghiệp dịch vụ. Khi sản phẩm địa phương có đầu ra ổn định, du lịch tạo thêm nguồn thu và người dân được hưởng lợi trực tiếp, việc bảo tồn nghề truyền thống mới có nền tảng kinh tế vững chắc.

Hồng Hương