Trước nhu cầu bức xúc về đầu tư vào nhiều lĩnh vực có tiềm năng, nhất là đầu tư vào cơ sở hạ tầng, thu hút nguồn vốn của khu vực tư nhân trong nước và nước ngoài trong khi các nguồn lực từ khu vực Nhà nước bị hạn chế, sau 2 năm nghiên cứu, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã soạn thảo và trình Thủ tướng bước đầu cho phép thí điểm đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP) theo Quyết định số 71/2010/QĐ-TTg ngày 9/11/2010.

Trước mắt, Thủ tướng chỉ cho phép thí điểm hình thức PPP đối với một số dự án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ công trong các lĩnh vực xây dựng đường, cầu, hầm bến phà đường bộ; đường, cầu, hầm đường sắt; giao thông đô thị; cảng hàng không, cảng biển, cảng sông, hệ thống cung cấp nước sạch, nhà máy điện, bệnh viện, nhà máy xử lý chất thải ra môi trường… Cơ chế hợp tác công - tư sẽ được thí điểm thực hiện trong vòng 3 - 5 năm cho đến khi Chính phủ ban hành Nghị định về đầu tư theo hình thức PPP.

Mở hướng đầu tư mới

PPP là hình thức đầu tư kết hợp các nguồn vốn của Nhà nước và nhà đầu tư cùng phối hợp thực hiện dự án (trong Quyết định 71 chỉ là các dự án phát triển kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ công trên cơ sở hợp đồng dự án). Trong đó, vốn của khu vực tư nhân tham gia dự án gồm vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư, các nguồn vốn thương mại trong nước và quốc tế và các nguồn vốn khác được huy động không dẫn đến nợ công. Vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư trong dự án phải bảo đảm tối thiểu bằng 30% phần vốn của khu vực tư nhân tham gia dự án. Nhà đầu tư có thể huy động vay thương mại hoặc các nguồn vốn khác không có bảo lãnh của Chính phủ tới mức tối đa bằng 70% phần vốn của khu vực tư nhân tham gia dự án. Vốn Nhà nước chủ yếu được sử dụng trong việc chuẩn bị dự án, xây dựng các công trình phụ trợ, tổ chức bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư…

Để được lựa chọn là dự án thực hiện theo hình thức PPP thì phải đáp ứng các tiêu chí: là dự án quan trọng, quy mô lớn, có yêu cầu cấp thiết cho nhu cầu phát triển kinh tế, có khả năng hoàn vốn cho nhà đầu tư từ nguồn thu trong quá trình sử dụng, có khả năng khai thác về công nghệ, kinh nghiệm quản lý, vận hành và sử dụng hiệu quả năng lực tài chính của khu vực tư nhân. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền ký kết và thực hiện hợp đồng dự án là các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Để hỗ trợ trong quá trình xây dựng và triển khai dự án theo hình thức PPP, cơ quan có thẩm quyền sẽ lập bộ phận chuyên trách làm đầu mối tiến hành các công việc liên quan đến dự án, thực hiện các quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng dự án. Ngoài ra, Bộ Kế hoạch và Đầu tư còn thành lập tổ công tác liên ngành gồm Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Xây dựng, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan. Việc triển khai dự án PPP chủ yếu là do các cơ quan lập đề xuất và đưa vào danh mục dự án do Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Thủ tướng Chính phủ quyết định. Nhà đầu tư có thể gửi đề xuất dự án về cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực, địa bàn và gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Báo cáo nghiên cứu khả thi của Dự án PPP được thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành về đầu tư và theo tập quán quốc tế để bảo đảm dự án có khả năng huy động vốn đầu tư từ thị trường vốn trong nước và quốc tế. Ngoài các tiêu chí thông thường của báo cáo nghiên cứu khả thi, dự án PPP còn phải dự kiến phần tham gia của Nhà nước trong dự án, các ưu đãi và bảo đảm đầu tư, nhất là phải phân tích sự cần thiết, lợi thế và hiệu quả kinh tế xã hội của dự án PPP so với hình thức đầu tư toàn bộ bằng vốn Nhà nước, tính khả thi của việc huy động các nguồn vốn đầu tư.

Cơ chế riêng cho PPP

Ngoài các ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế xuất, nhập khẩu theo quy định hiện hành, dự án PPP còn được miễn tiền sử dụng đất đối với diện tích đất được Nhà nước giao hoặc miễn tiền thuê đất trong toàn bộ thời gian thực hiện dự án. Các nhà thầu nước ngoài nếu tham gia dự án thì nộp và hưởng các ưu đãi về miễn giảm thuế áp dụng đối với nhà thầu nước ngoài.

Trong quá trình triển khai dự án PPP, nếu nhà đầu tư không thực hiện được các nghĩa vụ theo hợp đồng dự án hoặc hợp đồng vay thì có thể thỏa thuận với bên cho vay tiếp nhận một phần hoặc toàn bộ các quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp dự án hoặc chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ các quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng dự án.

Trong một số trường hợp dự án quan trọng, Thủ tướng xem xét quyết định việc bảo đảm cân đối ngoại tệ hoặc hỗ trợ cân đối ngoại tệ để bảo đảm triển khai dự án đúng tiến độ. Trường hợp dịch vụ công ích chưa đáp ứng được nhu cầu thì doanh nghiệp đầu tư dự án được ưu tiên cung cấp các dịch vụ hoặc ưu tiên cấp quyền sử dụng các công trình công cộng để thực hiện dự án PPP. Ngoài ra, dự án PPP còn có thể được hỗ trợ bảo lãnh cung cấp nguyên liệu, tiêu thụ sản phẩm hoặc các nghĩa vụ khác cho nhà đầu tư tham gia dự án PPP hoặc cho doanh nghiệp dự án. Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ làm đầu mối vận động, tiếp nhận và quản lý việc sử dụng các nguồn hỗ trợ của các nhà tài trợ song phương và đa phương để xúc tiến đầu tư trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án PPP.

Dự án PPP phải thực hiện các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ thực hiện hợp đồng dự án theo hình thức bảo lãnh của ngân hàng hay các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ khác theo quy định của Luật Dân sự. Số tiền bảo đảm nghĩa vụ thực hiện hợp đồng dự án không thấp hơn 2% tổng vốn đầu tư của dự án.
Doanh nghiệp dự án phải báo cáo tình hình thực hiện 6 tháng 1 lần (vào tháng 1 và tháng 7 hàng năm) cho cơ quan cấp Giấy chứng nhận đầu tư về các thủ tục hành chính đã thực hiện trong kỳ, tiến độ góp vốn điều lệ, tình hình giải ngân vốn đầu tư, tiến độ xây dựng, tình hình sử dụng lao động, tình hình sử dụng đất, nhập khẩu lắp đặt thiết bị, triển khai sản xuất kinh doanh, tình hình thực hiện các mục tiêu của dự án, thực hiện phần tham gia của Nhà nước và các bảo đảm đầu tư.

Việc chuyển giao công trình dự án tùy theo từng hợp đồng dự án cụ thể, song phải bảo đảm công khai, minh bạch như: đăng báo trước 1 năm về việc chuyển giao, tổ chức giám định chất lượng, giá trị, tình trạng công trình, yêu cầu sửa chữa, bảo trì, chuyển giao công nghệ, tổ chức quản lý, vận hành…

Quang Minh

(KINH DOANH số 66, ra ngày 15/11/2010)