Báo cáo vừa phát hành của SSI Research và Công ty Chứng khoán Vietcap đã chỉ ra những tác động đến xuất khẩu Việt Nam trong nửa cuối năm. Đồng thời, kỳ vọng thặng dư quay trở lại nhờ sự phục hồi của nhóm hàng điện tử và nông sản, xu hướng xuất khẩu nửa cuối năm được dự báo sẽ tăng trưởng ấn tượng.

Theo báo cáo từ SSI Research, tính chung 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận mức thâm hụt thương mại lên tới 13,8 tỷ USD. Con số này đối lập hoàn toàn với mức thặng dư 5,1 tỷ USD của cùng kỳ năm trước, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong hoạt động ngoại thương.

Báo cáo của Vietcap đã chỉ ra hai nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng trên. Trước hết là cú sốc nhập khẩu linh kiện điện tử khi nhóm hàng máy tính và linh kiện tăng vọt 54,8% so với cùng kỳ trong 4 tháng đầu năm. Đây được xem là hệ quả tất yếu từ việc các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Samsung, SK hay BYD đang ráo riết đẩy mạnh đầu tư và tích lũy hàng tồn kho nhằm chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất mới.

Bên cạnh đó, áp lực từ chi phí năng lượng cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Do căng thẳng tại Trung Đông leo thang, nhập khẩu xăng dầu trong 4 tháng đầu năm đã đạt mức 4,3 tỷ USD, cao gấp 1,9 lần so với cùng kỳ năm trước. Điều này diễn ra trong bối cảnh giá dầu Brent bình quân tăng tới 28,5% so với mức trung bình của năm 2025.

Mặc dù con số thâm hụt khá lớn, cả SSI Research và Vietcap đều giữ cái nhìn khá lạc quan. SSI Research định nghĩa đây là "dấu chân nhập khẩu" của một quốc gia đang trong quá trình mở rộng năng lực sản xuất. Việc hàng hóa nhập khẩu chủ yếu là hàng vốn và hàng trung gian, chiếm khoảng 94% tổng kim ngạch, cho thấy đây là hoạt động tích lũy tài sản chiến lược nhằm phục vụ xuất khẩu trong tương lai chứ không phải sự suy yếu của nội lực kinh tế.

Dựa trên diễn biến này, Vietcap dự báo thâm hụt thương mại sẽ dần thu hẹp trong nửa cuối năm 2026 khi lượng linh kiện nhập khẩu bắt đầu được chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu. Đồng thời, giá dầu thế giới cũng được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt về mức 75 USD/thùng trong kịch bản cơ sở, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí nhập khẩu.

Hoa Kỳ đề xuất áp thuế 12,5% theo Mục 301: Những ngành xuất khẩu nào bị tác động?

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản bứt tốc, 5 tháng đầu năm đạt gần 31 tỷ USD

Một nhóm ngành xuất khẩu bất ngờ vượt điện tử tại thị trường Mỹ

Dù triển vọng sản xuất khả quan, Việt Nam vẫn phải đối mặt với những rủi ro chính sách từ Hoa Kỳ – thị trường xuất khẩu lớn nhất hiện đang chiếm 32% thị phần. Mối lo ngại đầu tiên nằm ở việc mức thuế bổ sung 10% theo Điều khoản 122 sẽ hết hạn vào ngày 24/7/2026, tạo ra sự bất định về việc liệu Quốc hội Mỹ sẽ gia hạn mức thuế này hay Tổng thống Mỹ sẽ áp dụng các cơ chế pháp lý khắc nghiệt hơn.

Đặc biệt, việc Việt Nam bị xác định là Quốc gia nước ngoài ưu tiên (PFC) trong báo cáo Special 301 đã khiến Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) xem xét khởi xướng điều tra theo Mục 301. Nếu các cuộc đàm phán về sở hữu trí tuệ và bản quyền số không đáp ứng được kỳ vọng của phía Mỹ, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam có thể phải đối mặt với thuế trừng phạt diện rộng. 

Song song đó, SSI cũng lưu ý về các cuộc điều tra nhắm vào tình trạng dư thừa công suất và chuyển tải hàng hóa bất hợp pháp. Để xoa dịu áp lực này, Việt Nam đã phản ứng quyết liệt thông qua các chỉ thị của Thủ tướng nhằm xử lý vi phạm bản quyền và tăng cường kiểm soát hải quan chặt chẽ hơn.

Với những nền tảng sẵn có, Vietcap đã nâng dự báo tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu cả năm 2026 lên mức 17,0%. Trong đó, ngành điện tử và máy tính được kỳ vọng sẽ tiếp tục dẫn đầu nhờ nhu cầu ứng dụng AI toàn cầu thúc đẩy thị trường phần cứng. 

Các ngành truyền thống như dệt may và gỗ, dù phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, vẫn có cơ hội phục hồi mạnh mẽ nếu rủi ro thuế quan được kiểm soát tốt và nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ "hạ cánh mềm". Ngoài ra, nhóm ngành nông sản và phân bón cũng sẽ được hưởng lợi khi giá urê và hàng hóa nông nghiệp đang có xu hướng tăng trở lại.

Thanh Hoa