Theo lãnh đạo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), diễn biến thị trường có lên có xuống cũng là vận động thông thường, nhưng năm 2019 là năm quá khó khăn. Năm 2017, thị trường tăng trưởng quá tốt, năm 2018 gây dấu ấn khi lên ngưỡng 1.2000 điểm nhưng năm 2019 sụt giảm trên nhiều phương diện, đặc biệt là thanh khoản.

So với các năm, số doanh nghiệp (DN) lớn lên sàn không nhiều, việc thoái vốn nhà nước, cổ phần hóa cũng thấp hơn, một phần từ diễn biến kém tích cực của thị trường. Doanh thu các công ty chứng khoán (CTCK) năm nay giảm trên 20% do khối lượng giao dịch hàng ngày giảm, hàng hóa ra thị trường ít hơn. Riêng số lượng phát hành cổ phần cũng giảm đến một nửa so với cùng kỳ.

Liên tiếp đón “tin vui”

Đáng chú ý, diễn biến này diễn ra trong bối cảnh thị trường liên tiếp đón nhận “tin vui”. Hồi giữa năm, sản phẩm chứng quyền có bảo đảm (CW) được đưa vào giao dịch đã đánh dấu sự ra đời của sản phẩm phái sinh thứ hai, sau hợp đồng tương lai.

Với đặc điểm là tỷ lệ đòn bẩy cao hơn giao dịch ký quỹ, CW thu hút được nhiều nhà đầu tư (NĐT) cá nhân, mà không làm gia tăng rủi ro mất thanh toán từ khối NĐT này. Hơn nữa, CW giúp gia tăng tính thanh khoản cho tài sản cơ sở thông qua hoạt động giao dịch tài sản cơ sở của nhà phát hành để phòng hộ rủi ro.

CW được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện cấu trúc sản phẩm, thúc đẩy hoạt động giao dịch trên thị trường cổ phiếu, hỗ trợ tái cấu trúc hoạt động của các CTCK…

Sau CW, ngày 4/7, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) cũng đã khai trương giao dịch Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ.

Đến tháng 10/2019, sau hơn 10 năm vận hành và phát triển, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt chính thức có Luật mới sau khi Quốc hội thông qua Luật Chứng khoán sửa đổi tại kỳ họp thứ 8. Luật sẽ có hiệu lực vào ngày 1/1/2021 với nhiều thay đổi có lợi cho các NĐT.

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ cũng phê duyệt Đề án “Cơ cấu lại TTCK và thị trường bảo hiểm đến năm 2020, định hướng đến năm 2025”.

Đề án đưa ra một số chỉ tiêu cụ thể như, quy mô thị trường cổ phiếu đạt 100% GDP vào năm 2020 và 120% vào năm 2025; số lượng NĐT đạt mức 3% dân số vào năm 2020 và 5% dân số vào 2025; nâng hạng TTCK Việt Nam trước năm 2025.

Ngày 18/11, Sở Giao dịch chứng khoán Tp.HCM (HoSE) triển khai chính thức 3 chỉ số mới gồm Vietnam Diamond Index (VN-Diamond), Vietnam Leading Financial Index (VNFIN-Lead) và Vietnam Financial Select Sector Index (VNFIN-Select).

Theo công bố, rổ chỉ số VN-Diamond gồm 14 cổ phiếu, rổ VNFIN-Select gồm 16 cổ phiếu, trong khi có 14 cổ phiếu lọt rổ VNFIN-Lead… Việc phát triển các rổ chỉ số mới để tạo thêm sản phẩm cho thị trường là điều cần thiết để tạo thêm sức hút với dòng tiền mới.

Ngoài ra, thị trường còn ghi dấu ấn bằng sự bùng nổ của trái phiếu DN với lãi suất dao động từ 11-12%/năm, có trường hợp lên tới 20%/năm.

Nhà đầu tư vẫn “cháy túi”

TTCK khởi đầu năm 2019 với hy vọng trở lại ngưỡng kỷ lục 1.200 điểm của năm 2018 nhưng thực tế lại hoàn toàn trái ngược. Từ mức thấp nhất 861,85 điểm, chỉ số Vn-Index đã có nhịp hồi phục ấn tượng và có thời điểm lên sát mốc 1.030 điểm trong năm 2019.

Tuy vậy, mức đỉnh của năm không giữ được lâu, nhanh chóng quay lại mức lình xình, chủ yếu dao động trong biên độ 950-1.000 điểm. Sự ra đời của các sản phẩm mới vẫn chưa thực sự sôi động, dù số lượng phát hành liên tiếp tăng trưởng.

Thực tế, cả một “dàn” câu chuyện tích cực nhưng không có nhiều đột biến cũng không thể khiến tâm lý NĐT “quên” đi câu chuyện tiêu cực trong năm qua.

Đáng chú ý nhất phải kể tới chuỗi 30 phiên giảm sàn liên tiếp của cổ phiếu FTM (CTCP Đầu tư và Phát triển Đức Quân). Chuỗi giảm sàn của FTM gắn liền với hoạt động cho vay ký quỹ (margin), gây ảnh hưởng không chỉ tới NĐT mà còn cả các CTCK.

Sự cố liên tục giảm sàn và mất hơn 90% giá trị của FTM diễn ra sau thông tin không được margin, buộc các CTCK phải bán giải chấp cổ phiếu. 13 CTCK sau đó đã họp và cho biết có dư nợ margin cao bất thường tại FTM, đồng thời nghi vấn một số cá nhân mở tài khoản và vay margin nhằm thực hiện giao dịch chéo, làm giá cổ phiếu đều đứng tên hộ cho Chủ tịch HĐQT của Đức Quân Lê Mạnh Thường.

Đáng chú ý, những câu chuyện tương tự như FTM vẫn thường diễn ra trên TTCK chỉ khác nhau ở mức độ. Có thể lấy ví dụ cổ phiếu TTB của CTCP Tập đoàn Tiến Bộ với 23 phiên giảm sàn, cuốn bay 80% giá trị cổ phiếu khiến các NĐT “cháy túi”.

Ngoài ra, dòng tiền ngoại suy yếu sau 2 năm mua ròng kỷ lục với giá trị lần lượt là 27.000 tỷ đồng (năm 2017) và 43.000 tỷ đồng (năm 2018), đến năm 2019, giá trị mua ròng của khối ngoại chỉ còn hơn 7.000 tỷ đồng.

Về diễn biến thị trường trong năm 2019, Phó Chủ tịch UBCKNN Phạm Hồng Sơn cho rằng có nhiều phức tạp, đặc biệt là rủi ro chính trị thế giới tăng cao, Việc giữ được thị trường và Vn-Index không đổ vỡ, không biến động lớn đã là một điểm tích cực, nỗ lực cao của các thành viên thị trường.

Linh Đan