Cá tầm là một trong những loài cá nước ngọt đặc sản, có kích thước lớn. Loài cá này ưa lạnh và đòi hỏi kỹ thuật nuôi, môi trường nước hết sức khắt khe.

Người đi đầu

Dù phải cạnh tranh với nguồn cá tầm nhập khẩu, cá tầm nuôi tại Việt Nam vẫn có chỗ đứng nhờ thịt chắc, thơm, ngọt và được vận chuyển nhanh đến tay người tiêu dùng. Hiện nay, cá tầm Việt Nam không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn hướng đến xuất khẩu.

Tại Việt Nam, bao năm qua chỉ có vùng Sapa và Lâm Đồng, nơi được thiên nhiên ưu đãi về thời tiết và khí hậu mới đủ điều kiện để nuôi loài cá này. Tuy nhiên, gần đây, khi nhu cầu tiêu dùng cá tầm ngày càng lớn, nhiều địa phương bắt đầu nuôi thử nghiệm giống cá tầm, trong đó có tỉnh Hà Tĩnh.

HTX Chăn nuôi Tân Hải Nguyên được thành lập năm 2015 với ngành nghề chính là chăn nuôi tổng hợp và trồng rừng. Hiện tại, đơn vị duy trì ổn định mô hình chăn nuôi lợn liên kết doanh nghiệp quy mô 1.800 – 2.000 con/lứa (mỗi năm 2 lứa).

Từ tháng 10/2021, HTX đã đầu tư nuôi cá tầm bằng nước khe suối với quy mô trên 2.000 con/lứa.

Được biết trại nuôi cá tầm của HTX do ông Lê Khắc Tân làm Giám đốc là vùng ao hồ rộng khoảng 2.000 m2, nằm bên khe Rào Trình. Đây là khu vực rừng do Ban quản lý Rừng phòng hộ Hương Khê quản lý.

Ông Tân kể từ năm 2011, chứng kiến rừng nguyên sinh trên địa bàn “chảy máu”, ông liên hệ Ban Quản lý rừng phòng hộ sông Tiêm (nay là Ban quản lý rừng phòng hộ Hương Khê) để nhận bảo vệ gần 400 ha rừng.

Hơn 10 năm giữ rừng, ông Tân cùng các công nhân bảo vệ rừng đã dựng lán trại, chăn nuôi gia súc và cải tạo các ao cá tự nhiên để nuôi cá chép, mè, trắm... nhằm cải thiện bữa ăn.

Nước khe Rào Trình chảy ra mát lạnh. Mùa hè nắng nóng, nhiệt độ ngoài trời có lúc hơn 40 độ nhưng làn nước dưới khe chỉ khoảng 23 độ C, còn mùa đông xuống 10-15 độ.

Sau thời gian dài nuôi cá trắm, chép, mè... không hiệu quả, ông Tân tìm hiểu về cá tầm và quyết định nuôi thử nghiệm giống cá chỉ phù hợp với khe suối ở các tỉnh phía bắc về vùng đất Hà Tĩnh.

Ông Tân đã mời cán bộ kỹ thuật về kiểm tra khí hậu, nguồn nước cũng như môi trường sống cho loài cá tầm trước khi thả nuôi. Khi có kết quả khả quan, ông bỏ ra hơn 500 triệu đồng đắp lại bờ bao, trải bạt và cải tạo lại các ao nuôi với diện tịch khoảng 2.000 m2.

Nguồn nước từ khe Rào Trình cũng được lấy trực tiếp qua các ống dẫn vào hồ và chảy ra theo ống ngầm đã lắp đặt sẵn.

“Ao hồ có nước suối vào ra liên tục nên luôn sạch sẽ, giúp cá sinh trưởng tốt, ít bệnh. Ao nuôi cá tầm rộng hơn 100 m2, chia thành từng ô và có độ sâu hơn 1m. Các ao còn lại để nuôi cá tạp như rô phi, diếc... để bổ sung thức ăn cho cá tầm khi trưởng thành”, ông Tân kể.

Doanh thu hàng trăm triệu đồng

Lứa cá tầm đầu tiên được ông Tân thả nuôi khoảng 500 con vào tháng 10/2021. Cá giống lúc này dài 8-10 cm, trọng lượng 150 con/kg.

Sau gần một năm nuôi thử nghiệm, đàn cá tầm hàng trăm con sinh trưởng tốt, trọng lượng mỗi con 1,8-2,2 kg, dài hơn 50 cm. Với giá bán 250.000-300.000 đồng/kg, doanh thu đạt gần 300 triệu đồng.

Sau thời gian mở rộng quy mô, đến nay với số lượng nuôi 5.000 con theo phương pháp gối vụ, mỗi năm HTX cung cấp cho thị trường từ 3 tấn cá tầm trở lên.

Vui mừng vì thử nghiệm mô hình nuôi cá đặc sản "nước lạnh" thành công trên "chảo lửa miền Trung" song ông Tân vẫn lo ngại thị trường tiêu thụ chưa đảm bảo sẽ ảnh hưởng quá trình đầu tư, mở rộng mô hình.

Do đó, ông Tân cho biết dự kiến thời gian tới sẽ liên kết với các trang trại cá tầm ở phía Bắc để nuôi và tiêu thụ con giống trên diện tích ao cá sẵn có của HTX.

Được biết, trong quá trình thử nghiệm mô hình, HTX đã được Liên minh HTX Việt Nam cùng Liên minh HTX tỉnh, Chi cục Thuỷ sản tỉnh tư vấn kỹ thuật nuôi và hỗ trợ kết nối đầu ra sản phẩm cá tầm.

Theo đó, lãnh đạo Liên minh HTX tỉnh và Chi cục Thuỷ sản Hà Tĩnh đã tư vấn, hướng dẫn cho HTX các biện pháp kỹ thuật về chăm sóc, nuôi trồng, phòng chống dịch bệnh cho mô hình nuôi cá tầm bằng nước khe suối; gợi mở hướng phát triển về hạ tầng nếu HTX triển khai mở rộng quy mô nuôi...

Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Hà Tĩnh Nguyễn Ngọc Hùng cho biết: Liên minh sẽ luôn đồng hành về mọi mặt, nhất là hỗ trợ HTX Chăn nuôi Tân Hải Nguyên tiếp cận vốn vay Quỹ hỗ trợ phát triển HTX để mở rộng quy mô chăn nuôi theo hướng hàng hoá, đồng thời hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm theo hướng bền vững...

Vận động người dân mở rộng mô hình

Ban lãnh đạo xã Hương Khê đánh giá mô hình nuôi thử nghiệm cá tầm của gia đình ông Tân ban đầu đã đạt hiệu quả khá tốt. Thành công của mô hình không chỉ tạo sinh kế bền vững, đem lại thu nhập ổn định cho người dân mà còn làm thay đổi tư duy sản xuất.

Mô hình nuôi cá tầm cho thấy vùng đất nơi đây phù hợp với việc phát triển loài cá đặc sản này. Và đối với thôn Phú Lâm, đây cũng là tiềm năng để khai thác phát triển du lịch cộng đồng.

“Ngoài mô hình nuôi cá tầm của ông Tân, chúng tôi cũng muốn các hộ khác cũng thực hiện mô hình nuôi cá tầm này để phục vụ cho việc khai thác du lịch cộng đồng tại bản Phú Lâm”, ông Phan Đình Long, Phó trưởng phòng kinh tế, UBND xã Hương Khê cho biết.

Đại diện xã khẳng định đây là mô hình địa phương đang rất kỳ vọng. Xã sẽ luôn tạo điều kiện cho các hộ dân mở rộng mô hình phát triển kinh tế, tăng thêm thu nhập. Đồng thời sẽ đánh giá lại để có thể mở rộng mô hình, từ đó xây dựng thị trường cùng người dân, giúp kinh tế địa phương phát triển.

Không riêng ở Hương Khê, mô hình nuôi thí điểm cá tầm trên hồ Ngàn Trươi, xã Vũ Quang cũng được triển khai với quy mô 2 lồng với 1.500 con. HTX Nông – Lâm – Thủy sản Vũ Quang trực tiếp đảm nhận mô hình nuôi thử nghiệm này. Khi thả nuôi, cá tầm có trọng lượng bình quân 80 đến 100 gam. Hiện, cá tầm của HTX phát triển khá tốt, trọng lượng mỗi con đạt từ 2 - 3kg.

Đại diện tỉnh nhận xét hai mô hình nuôi cá tầm thử nghiệm ở Hà Tĩnh cơ bản phát triển tốt, tỷ lệ sống cao, hứa hẹn mở ra hướng đi mới cho nhiều địa phương trong phát triển mô hình này. Bởi cá tầm là loại cá đặc sản, có giá trị kinh tế cao, nếu nhân rộng được mô hình sẽ góp phần đa dạng hóa các đối tượng nuôi, giúp người dân có điều kiện nâng cao thu nhập.

Tỉnh đang lên phương án để có thể nhân rộng mô hình. Qua đó, góp phần đảm bảo nguồn thu nhập từ 35 – 50 triệu đồng/ha/năm, giải quyết việc làm nhiều cho lao động địa phương.

Linh Đan