Nhờ điều này mà dòng chảy văn hóa ẩm thực 500 năm tuổi đang bước sang một chương mới, đó là chuyên nghiệp hơn, hiện đại hơn và vươn xa hơn.

Làng cổ Ước Lễ từ lâu đã nổi tiếng bởi bí quyết làm giò chả tinh tế, đậm đà vị quê. Tuy nhiên, trong suốt nhiều thập kỷ, sự phát triển của làng nghề chủ yếu mang tính tự phát, hộ gia đình nhỏ lẻ và phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền đời.

Bảo hộ thương hiệu tập thể

Dù người dân Ước Lễ đã tỏa đi muôn phương, mở cơ sở sản xuất tại khắp các tỉnh, thành phố, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội, nhưng hiện tượng giả mạo thương hiệu, cạnh tranh không lành mạnh và mất kiểm soát an toàn thực phẩm trên thương trường vẫn là lực cản cho sản phẩm ẩm thực truyền thống khẳng định giá trị trên thị trường.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc liên kết sản xuất và bảo vệ thương hiệu chung, năm 2019, HTX Giò chả Ước Lễ chính thức được thành lập với 40 thành viên ban đầu. Sự ra đời của HTX đánh dấu bước chuyển mình quan trọng từ tư duy làm ăn nhỏ lẻ sang mô hình kinh tế tập thể bài bản.

Bước ngoặt lớn nhất đối với làng nghề diễn ra khi UBND TP. Hà Nội ban hành Quyết định số 1940/QĐ-UBND, cho phép HTX Giò chả Ước Lễ sử dụng địa danh “Ước Lễ” để đăng ký nhãn hiệu tập thể cho chuỗi sản phẩm truyền thống bao gồm: giò chả, nem chua, bánh chưng, bánh dày, bánh cuốn.

Đến năm 2023, nhãn hiệu tập thể “Giò chả Ước Lễ” đã chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp bằng bảo hộ. Bộ nhận diện thương hiệu độc quyền mang các tông màu chủ đạo: xanh lá cây, xanh nõn chuối và trắng, được coi là biểu trưng cho sự tươi ngon, an toàn và nét ẩm thực xanh thuần khiết.

Chia sẻ về hành trình chuẩn hóa này, bà Nguyễn Thị Loan, Giám đốc HTX Giò chả Ước Lễ cho biết, từ những hộ sản xuất manh mún, việc gia nhập HTX và được cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể đã giúp các thành viên có chung một định hướng sản xuất kinh doanh.

Từ đây, HTX thống nhất quy trình sản xuất nghiêm ngặt từ khâu chọn thịt lợn, nước mắm ngon, cho đến việc kiểm soát nhiệt độ xay thịt và đóng gói an toàn. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm đồng đều, lấy lại niềm tin tuyệt đối từ người tiêu dùng. Trung bình mỗi tháng, HTX xuất ra thị trường từ 1 - 2 tấn sản phẩm các loại, tiêu thụ rộng khắp cả nước.

Song song với HTX, sự đồng hành của Hiệp hội Làng nghề ẩm thực Giò chả Ước Lễ đóng vai trò then chốt trong việc quản lý, giám sát quyền sử dụng nhãn hiệu.

Ông Đặng Hồng Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề ẩm thực Giò chả Ước Lễ khẳng định, trên thương trường, tạo dựng được thương hiệu đã khó, nhưng giữ được thương hiệu lại càng khó hơn. Hiệp hội làng nghề và HTX cùng các cơ quan chức năng đã xây dựng quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể rất chặt chẽ. Chỉ những hộ kinh doanh là người của làng nghề, tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật truyền thống và bảo đảm tuyệt đối về an toàn vệ sinh thực phẩm mới được cấp phép sử dụng nhãn hiệu Giò chả Ước Lễ. Đây là điều quan trọng để duy trì danh tiếng 500 năm mà cha ông để lại.

Chuẩn hóa OCOP, đa dạng hóa sản phẩm

Sở hữu nhãn hiệu tập thể không chỉ giúp bảo hộ giá trị trí tuệ mà còn tạo nền tảng vững chắc để các thành viên HTX và cơ sở sản xuất mạnh dạn đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô. Từ giò lụa, chả quế truyền thống, các nghệ nhân và thành viên HTX đã không ngừng sáng tạo, cho ra đời hàng loạt sản phẩm mới như: giò bò, giò bì, giò xào, nem chua, chả sườn sụn, chả cá… đáp ứng trọn vẹn thị hiếu ẩm thực đa dạng của người tiêu dùng hiện đại.

Nhiều hộ thành viên tiêu biểu đã tiên phong ứng dụng máy móc bán tự động hiện đại kết hợp với bí kíp giã tay, gói lá chuối truyền thống, đưa sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao và hiện đang tích cực nâng cấp các tiêu chí để tiến tới chuẩn OCOP 5 sao quốc gia.

Đến nay, nhiều hộ thành viên trong HTX đã là thế hệ thứ 3 tiếp nối nghề truyền thống của gia đình, ông cha, đồng thời không ngừng đầu tư để phát triển thành hệ thống kinh doanh tầm cỡ. HTX Ước Lễ cũng không ngừng mở rộng các xưởng sản xuất quy mô lớn tại Hà Nội.

Việc chuyển đổi từ phương thức làm nghề thủ công đơn thuần sang kết hợp thiết bị hiện đại không làm mất đi linh hồn của giò chả Ước Lễ. Đặc biệt, việc sử dụng hiệu quả nhãn hiệu tập thể đã giúp sản phẩm của HTX tự tin bước vào các kênh phân phối hiện đại, nơi vốn đòi hỏi khắt khe về tính pháp lý và nguồn gốc xuất xứ.

Tích hợp du lịch làng nghề

Không dừng lại ở việc thương mại hóa sản phẩm thực phẩm, HTX Giò chả Ước Lễ cùng chính quyền địa phương đang tích cực triển khai bước đi chiến lược mới nhằm biến giá trị của nghề sản xuất giò chả truyền thống thành sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn.

Sau khi tiếp nhận nhãn hiệu tập thể, HTX Giò chả Ước Lễ đã và đang phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội Làng nghề ẩm thực địa phương cũng như các doanh nghiệp lữ hành uy tín để xây dựng tour du lịch trải nghiệm làng cổ Ước Lễ.

Đến đây, du khách không chỉ được thưởng thức hương vị giò chả chính gốc tại chỗ mà còn được tham quan cổng làng cổ kính, trải nghiệm công đoạn giã giò truyền thống bằng cối đá, và tìm hiểu về lịch sử 500 năm hình thành phát triển của làng nghề. Đây được xem là hướng đi mũi nhọn, không chỉ gia tăng giá trị kinh tế cho HTX, làng nghề mà còn lan tỏa sâu rộng giá trị văn hóa ẩm thực Hà Thành đến với thế hệ trẻ và du khách quốc tế.

Theo đánh giá của lãnh đạo địa phương, việc đăng ký và khai thác hiệu quả nhãn hiệu tập thể cho làng nghề là nhiệm vụ trọng tâm được địa phương đặc biệt quan tâm. Đây là giải pháp căn cơ để bảo tồn di sản, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, tạo việc làm ổn định và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với các hoạt động xúc tiến thương mại, HTX Ước Lễ đang phối hợp với ngành chức năng đẩy mạnh tái hiện không gian làm nghề giò chả truyền thống để giới thiệu sản phẩm kết hợp trưng bày văn hóa làng cổ. Nơi đây sẽ là cầu nối tiếp nối dòng chảy lịch sử hàng trăm năm, vừa đáp ứng nhu cầu đón các đoàn khách du lịch trong và ngoài nước, hướng tới mục tiêu đưa giò chả Ước Lễ xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường quốc tế khó tính.

Câu chuyện thành công của HTX Giò chả Ước Lễ là minh chứng sinh động cho thấy khi tri thức bản địa và di sản ẩm thực truyền thống được tạo nền tảng từ công cụ sở hữu trí tuệ sẽ tạo đòn bẩy cho mô hình kinh tế tập thể phát triển. Việc khai thác hiệu quả nhãn hiệu tập thể “Giò chả Ước Lễ” không chỉ bảo vệ thành quả lao động của người dân làng nghề mà còn mở ra không gian phát triển mới, nơi văn hóa, kinh tế và du lịch cùng đồng hành, đưa thương hiệu  địa phương vươn xa.

Tùng Lâm