Hồ tiêu là một trong những cây trồng chủ lực của Đồng Nai, với hơn 23.300ha, trong đó trên 20.000ha đang cho thu hoạch. Đây cũng là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu có thế mạnh của tỉnh.

Khi yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chất lượng và thương hiệu ngày càng khắt khe, sở hữu trí tuệ đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới của ngành hồ tiêu Đồng Nai. Đối với các HTX, việc đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ tài sản trí tuệ không chỉ bảo vệ sản phẩm mà còn tạo nền tảng để nâng cao giá trị và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Sản xuất hữu cơ gắn với xây dựng tài sản trí tuệ

Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là nâng năng suất thì hiện nay, yêu cầu của thị trường đã thay đổi. Các nhà nhập khẩu không chỉ quan tâm đến sản lượng mà còn đòi hỏi chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và đặc biệt là uy tín của thương hiệu sản phẩm.

Từ yêu cầu của thị trường, nhiều HTX và tổ hợp tác tại Tp.Đồng Nai đã chủ động chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ. Qua đó, các đơn vị từng bước hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Gia đình ông Vy Linh Duy, Tổ trưởng Tổ hợp tác tiêu sạch hữu cơ Nghĩa Bình 2 (xã Nghĩa Trung), là một trong những hộ tiên phong chuyển đổi. Bắt đầu trồng tiêu từ năm 2013, đến nay ông đã phát triển được 6ha hồ tiêu, trong đó toàn bộ diện tích đã được chứng nhận hữu cơ suốt 5 năm.

Theo ông Duy, thời gian đầu chuyển đổi là giai đoạn nhiều thử thách. Năng suất giảm, cây phát triển chậm khiến nhiều hộ nông dân lo lắng. Tuy nhiên, khi hệ sinh thái đất được phục hồi, cây tiêu khỏe trở lại, năng suất ổn định hơn và chất lượng hạt tiêu được cải thiện rõ rệt.

Quan trọng hơn, sản xuất hữu cơ giúp người nông dân giảm tiếp xúc với hóa chất, bảo vệ sức khỏe, đồng thời nâng cao giá trị nông sản. “Canh tác hữu cơ giúp đất màu mỡ hơn, cây khỏe hơn và người trồng cũng yên tâm hơn. Khi thấy hiệu quả, ngày càng nhiều hộ mạnh dạn chuyển đổi”, ông Duy chia sẻ.

Quá trình chuyển đổi này có sự đồng hành của doanh nghiệp chế biến xuất khẩu. Thông qua các chương trình liên kết, nông dân được hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất, tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế và từng bước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Có thể nói sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế cũng là bước chuẩn bị quan trọng để các HTX đăng ký nhãn hiệu, phát triển thương hiệu và bảo hộ tài sản trí tuệ. Đây là nền tảng giúp hồ tiêu Đồng Nai đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường xuất khẩu.

HTX nâng giá trị hạt tiêu bằng sở hữu trí tuệ

Nếu sản xuất hữu cơ tạo nên chất lượng thì sở hữu trí tuệ chính là công cụ bảo vệ và gia tăng giá trị cho sản phẩm hồ tiêu Đồng Nai. Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm nông nghiệp dù đạt tiêu chuẩn cao vẫn gặp khó khăn khi xuất khẩu do chưa xây dựng được thương hiệu.

Việc chưa đăng ký nhãn hiệu, thiếu cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ khiến sản phẩm đối mặt nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Điều này khiến nguy cơ bị làm giả, làm nhái hoặc mất quyền khai thác thương hiệu trên thị trường quốc tế luôn hiện hữu.

Nhận thức rõ điều đó, nhiều HTX hồ tiêu tại Đồng Nai đã chủ động xây dựng thương hiệu gắn với các tiêu chuẩn quốc tế. HTX Nông nghiệp Lâm San tại xã Sông Ray là đơn vị đầu tiên của tỉnh xây dựng thành công Dự án Cánh đồng mẫu lớn hồ tiêu đạt chuẩn xuất khẩu vào những thị trường khó tính. Đây cũng là địa phương tiên phong trong phát triển vùng tiêu hữu cơ.

Đến nay, dự án đã thu hút hơn 700 hộ dân tham gia với diện tích khoảng 877ha. Các hộ được hỗ trợ hệ thống tưới tiết kiệm, vật tư sản xuất, chuyển giao khoa học kỹ thuật và tham gia chuỗi liên kết tiêu thụ.

Đặc biệt, hồ tiêu sản xuất an toàn được HTX bao tiêu với giá cao hơn khoảng 2.000 đồng/kg so với thị trường. Nhờ vậy đã tạo động lực để người dân tiếp tục duy trì quy trình sản xuất đạt chuẩn.

Việc duy trì vùng nguyên liệu đạt chuẩn cũng tạo nền tảng để HTX phát triển tài sản trí tuệ, nâng cao uy tín và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

Trong khi đó, HTX Hồ tiêu Suối Cao tại xã Xuân Thành đã đưa sản phẩm đạt chứng nhận GlobalGAP. Đơn vị này còn tham gia dự án RA IPM về quản lý dịch hại tổng hợp do ngành nông nghiệp triển khai nhằm xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng cao.

Ông Trần Cao Thắng, Giám đốc HTX, cho biết với khoảng 7ha hồ tiêu, năng suất hiện đạt từ 4-6 tấn/ha. Điều ông quan tâm không chỉ là năng suất mà còn là hướng đi lâu dài.

“Xu thế tiêu dùng đang ưu tiên các sản phẩm an toàn, minh bạch và có thương hiệu rõ ràng. Vì vậy, HTX tích cực vận động thành viên chuyển sang sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học thay thế dần hóa chất tổng hợp, đồng thời chia sẻ kỹ thuật để giảm chi phí nhưng vẫn bảo đảm năng suất”, ông Thắng nói.

Với việc đạt các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP, hữu cơ hay Rainforest Alliance, sản phẩm cần tiếp tục được bảo vệ bằng nhãn hiệu và quyền sở hữu trí tuệ. Đây là yếu tố giúp HTX nâng cao giá trị thương mại, tạo lợi thế cạnh tranh và giữ vững uy tín trên thị trường.

Khi kinh tế tập thể ngày càng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, tài sản trí tuệ trở thành yếu tố quan trọng để HTX nâng cao năng lực cạnh tranh. Tài sản này không chỉ gồm nhãn hiệu, logo mà còn bao gồm giống cây trồng, kiểu dáng bao bì, chỉ dẫn địa lý, quy trình sản xuất, bí quyết kỹ thuật và nhiều giá trị vô hình khác. Đó là những tài sản cần được bảo hộ để tránh bị sao chép hoặc chiếm dụng khi sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế.

Lan tỏa nhận thức, nâng tầm thương hiệu

Thực tế, nhiều HTX hồ tiêu tại Đồng Nai vẫn chưa xem sở hữu trí tuệ là yếu tố then chốt trong phát triển sản phẩm. Vì vậy, việc tuyên truyền, phổ biến Luật Sở hữu trí tuệ và các chính sách hỗ trợ đang giúp HTX nâng cao nhận thức về đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ giống cây trồng, chỉ dẫn địa lý, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ. Đây là nền tảng để hồ tiêu Đồng Nai nâng giá trị và mở rộng thị trường.

Thông qua công tác tuyên truyền, ngày càng nhiều HTX nhận thức rõ sở hữu trí tuệ là tài sản cần được tạo lập, khai thác và bảo vệ song hành với quá trình sản xuất.

Cùng với việc nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đang tạo điều kiện để HTX đăng ký nhãn hiệu, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng địa phương. Các chương trình này giúp HTX khai thác hiệu quả hơn giá trị tài sản trí tuệ trong sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, liên kết với doanh nghiệp cũng góp phần nâng cao nhận thức của nông dân về vai trò của thương hiệu. Nhờ thế, người sản xuất chủ động hơn trong bảo vệ và phát triển giá trị sản phẩm trên thị trường.

Thời gian qua, một doanh nghiệp Hà Lan đầu tư chế biến hồ tiêu tại Đồng Nai đã xây dựng hơn 50 câu lạc bộ và HTX với khoảng 2.500 hộ thành viên tham gia chuỗi liên kết. Trong số này, hơn 1.000 hộ đã đạt chứng nhận hữu cơ cùng nhiều chứng nhận quốc tế khác.

Theo ông Jos Van Gulick, Tổng giám đốc của doanh nghiệp kể trên, nông dân tham gia chuỗi liên kết hồ tiêu bền vững được tập huấn thường xuyên. Nội dung tập trung vào kỹ thuật canh tác, chăm sóc cây tiêu theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Đổi lại, doanh nghiệp cam kết bao tiêu hồ tiêu với giá cao hơn thị trường từ 7-15%. Riêng sản phẩm đạt chứng nhận hữu cơ có giá cao hơn từ 17-25%. Ngoài hỗ trợ tiêu thụ, doanh nghiệp còn hỗ trợ cây giống, vật tư, năng lượng mặt trời và các điều kiện sản xuất cho nông dân.

Mô hình liên kết cho thấy sản xuất đúng quy trình, đáp ứng tiêu chuẩn và được bảo vệ bằng tài sản trí tuệ giúp nâng cao giá trị sản phẩm. Đây cũng là hướng đi quan trọng để nông dân, HTX phát triển bền vững và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, sản phẩm nông nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng chất lượng mà còn bằng thương hiệu và quyền sở hữu trí tuệ. Đối với các HTX, đây chính là “tấm hộ chiếu” để sản phẩm bước vào những thị trường cao cấp, đồng thời là “bức tường thép” bảo vệ thành quả lao động trước nguy cơ bị sao chép, giả mạo.

Hồ tiêu Đồng Nai đang hướng đến phát triển bền vững từ sản xuất sạch, vùng nguyên liệu đạt chuẩn đến bảo hộ sở hữu trí tuệ và phát triển thương hiệu. Khi tài sản trí tuệ được quan tâm đúng mức, mỗi hạt tiêu không chỉ mang giá trị nông sản mà còn trở thành sản phẩm có uy tín, có sức cạnh tranh và khẳng định vị thế của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Thanh Bá