Báo cáo Nghiên cứu Triển vọng doanh nghiệp 2026 do UOB mới công bố cho thấy, quản lý năng lượng đang nổi lên như một trong những ưu tiên hàng đầu của doanh nghiệp Việt Nam. 

96% trong tổng số 226 doanh nghiệp lớn và vừa (doanh thu trên 200 tỷ đồng) trả lời khảo sát rằng quản lý năng lượng là vấn đề quan trọng. Con số này lớn hơn đáng kể so với mức trung bình 87% của khu vực, cho thấy mức độ nhận thức cao của doanh nghiệp Việt về quản lý năng lượng.

Năng lượng trở thành điều kiện cạnh tranh mới

UOB cho biết, trước những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu và nguy cơ gián đoạn nguồn cung, các doanh nghiệp đang áp dụng cách tiếp cận bài bản và chủ động hơn đối với việc sử dụng năng lượng. 

Cụ thể, 55% ý kiến khảo sát cho biết ưu tiên đảm bảo nguồn cung năng lượng ổn định và bền vững cho hoạt động sản xuất kinh doanh; 53% tập trung tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, 47% chú trọng cắt giảm mức tiêu thụ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Để đạt được các mục tiêu này, các doanh nghiệp đã bắt đầu tăng đầu tư vào máy móc tiết kiệm năng lượng, chiếm 43% số câu trả lời, và các giải pháp năng lượng mặt trời, chiếm 42%.

Những con số trên phản ánh một xu hướng đáng chú ý: Doanh nghiệp không còn nhìn quản lý năng lượng như một hoạt động phụ trợ, mà xem đây là một phần của chiến lược nâng cao năng suất, giảm rủi ro vận hành và đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế.

CTCP Vina Electric là một ví dụ điển hình cho xu hướng này. Trao đổi với VnBusiness, ông Doãn Văn Bình, Giám đốc Chất lượng, cho biết không chỉ riêng Vina Electric, hầu hết các doanh nghiệp hiện nay đều quan tâm nhiều hơn đến quản lý năng lượng. Tuy nhiên, cách thức triển khai sẽ phụ thuộc vào đặc thù ngành nghề, quy mô sản xuất, điều kiện cơ sở vật chất và khả năng tài chính của từng đơn vị.

Tại khu vực Khu công nghiệp Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, Vina Electric là một trong những doanh nghiệp tiên phong đầu tư trạm biến áp dạng khô thay vì trạm biến áp dầu thông thường. Theo đại diện doanh nghiệp, giải pháp này giúp nâng cao độ ổn định của hệ thống điện, giảm tổn hao điện năng và tối ưu hơn trong quá trình vận hành. Song song với đó, công ty cũng đầu tư các thiết bị, máy móc hiện đại, có thiết kế nhỏ gọn hơn và tích hợp công nghệ mới, qua đó tiết kiệm điện rõ rệt so với các loại động cơ cũ, cồng kềnh trước đây.

Không dừng lại ở nâng cấp thiết bị, Vina Electric cũng đã ký kết hợp đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà và dự kiến hoàn thành trong năm nay. Tổng mức đầu tư khoảng 15 tỷ đồng, thời gian thu hồi vốn dự kiến từ 3 - 4 năm. 

“Việc đầu tư điện mặt trời mái nhà giúp doanh nghiệp vừa tiết kiệm chi phí, vừa chủ động hơn về nguồn điện phục vụ sản xuất”, ông Bình cho biết

Đáng chú ý, trong dự án nhà máy số 2 với quy mô diện tích 4 ha, xây dựng 5 tầng và tổng diện tích sàn khoảng 100.000 m2, Vina Electric định hướng thiết kế nhà máy theo tiêu chuẩn LEED. Bước đi này giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu toàn cầu trong bối cảnh các yêu cầu về sản xuất xanh, phát thải thấp và sử dụng năng lượng hiệu quả ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.

Gỡ điểm nghẽn vốn, công nghệ và cơ chế hỗ trợ

Trong bối cảnh doanh nghiệp đã nhận thức rõ rệt về quản lý năng lượng, bài toán thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng triển khai.

Đầu tư máy móc tiết kiệm năng lượng, hệ thống điện mặt trời mái nhà hay các giải pháp quản lý phụ tải, hệ thống đo đếm thông minh, kiểm toán năng lượng đều đòi hỏi chi phí ban đầu lớn. Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây vẫn là rào cản đáng kể.

Trường hợp của Vina Electric cho thấy, doanh nghiệp đã nhìn chi phí đầu tư vào năng lượng sạch như một “đòn bẩy” để tiết kiệm dài hạn và tạo nguồn lực tái đầu tư. Tuy nhiên, để các dự án như vậy được nhân rộng, doanh nghiệp rất cần các cơ chế hỗ trợ cụ thể hơn đặc biệt là nguồn vốn.

Theo đại diện Vina Electric, nếu có thêm các nguồn lực hỗ trợ từ Nhà nước, EVN, ngân hàng hoặc các quỹ đầu tư nước ngoài có chính sách ưu đãi cho dự án phát triển bền vững, áp lực tài chính ban đầu sẽ giảm đáng kể, qua đó rút ngắn thời gian hoàn vốn và khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hơn.

Tại tọa đàm về tiết kiệm điện trong mùa cao điểm diễn ra mới đây, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương đánh giá, hiện nay hầu như các doanh nghiệp đều có tư duy và nhận thức tốt về vấn đề tiết kiệm điện, bởi đây là câu chuyện "đánh" vào túi tiền của họ.

Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước, thời gian qua, Bộ Công Thương đã tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện tiềm năng tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, đồng thời nghiên cứu, xây dựng các giải pháp tài chính hỗ trợ doanh nghiệp. 

“Thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính để xây dựng và triển khai Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trên phạm vi cả nước”, ông Dũng cho biết.

Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được kỳ vọng sẽ là nguồn hỗ trợ về tài chính để các doanh nghiệp sử dụng khi muốn thay đổi, nâng cấp về công nghệ, bảo đảm tiết kiệm năng lượng.

Bên cạnh công cụ tài chính, Bộ Công Thương cũng đang xây dựng hệ thống mạng lưới chuyên gia về quản lý và tư vấn năng lượng. Mạng lưới này bao gồm cả các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, công cụ hỗ trợ nhằm kết nối với các doanh nghiệp tiêu thụ năng lượng, đặc biệt là những doanh nghiệp có nhu cầu tuân thủ quy định và triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tiết kiệm năng lượng

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục định vị là điểm đến của dòng vốn FDI chất lượng cao, năng lượng sẽ ngày càng trở thành một tiêu chí cạnh tranh cốt lõi. Doanh nghiệp nào chủ động quản lý năng lượng, đầu tư vào hiệu quả vận hành và từng bước chuyển sang nguồn năng lượng sạch sẽ có lợi thế lớn hơn trong kiểm soát chi phí, đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngược lại, nếu chậm chuyển đổi, doanh nghiệp có thể đối mặt với áp lực kép: chi phí vận hành gia tăng và nguy cơ không đáp ứng được các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường.

Vì vậy, quản lý năng lượng không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật hay câu chuyện nội bộ của từng nhà máy. Đây đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời là điều kiện để nền kinh tế duy trì sức hấp dẫn trong dòng chảy đầu tư và thương mại toàn cầu.

Dưới góc độ của một doanh nghiệp FDI, chúng tôi nhìn nhận việc quản lý năng lượng và tiết kiệm điện đã trở thành một năng lực cạnh tranh cốt lõi, cũng như là một phần của chuyển đổi xanh. Chúng tôi hoàn thành ủng hộ quan điểm tiết kiệm không chỉ là chi phí nữa mà sẽ là đầu tư. Đã đến lúc chúng ta phải biến chiến lược thành chương trình hành động và hành động thực tế.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ Tổng Giám đốc Công ty Schneider Electric Việt Nam và Campuchia 

Việt Nam không nên xem năng lượng xanh và an ninh năng lượng là hai mục tiêu đối lập. Thay vào đó, cần xây dựng chiến lược phát triển đồng thời cả hai yếu tố để bảo đảm nguồn điện vừa sạch vừa ổn định. Song song với đó, Việt Nam cần đẩy nhanh đầu tư vào hệ thống truyền tải điện, trạm biến áp, lưu trữ năng lượng và hạ tầng lưới điện thông minh.

Ông Wietse Mutters Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hà Lan tại Việt Nam 

Áp lực gia tăng nhu cầu năng lượng và yêu cầu tăng trưởng kinh tế vừa là thách thức, vừa là động lực để toàn ngành tiếp tục đổi mới, phát triển. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước, ngành năng lượng cần tiếp tục nỗ lực, quyết liệt hơn nữa trong triển khai các nhiệm vụ được giao. 

Ông Lê Mạnh Hùng  Bộ trưởng Bộ Công Thương 

Đỗ Kiều