VnBusiness
Longform
Longform
Cánh đồng nông nghiệp xanh tại Tây Ninh

Từ cánh đồng đến trang trại, HTX cùng nông dân làm giàu bằng khoa học công nghệ

Từ cánh đồng rau 110ha của HTX Nông nghiệp Mỹ Thạnh đến những vùng nguyên liệu lúa gạo gắn với sinh kế hàng trăm nông dân vùng biên, các HTX tại Tây Ninh đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh, đưa khoa học công nghệ vào chuỗi giá trị, qua đó nâng cao thu nhập và tạo thêm việc làm cho người dân.

Từ sản xuất truyền thống đến quản trị bằng công nghệ

Nhà lưới và hệ thống tưới nhỏ giọt hiện đại

Với 155 thành viên, diện tích sản xuất 110ha, HTX Nông nghiệp Mỹ Thạnh (xã Mỹ Thạnh) là một trong những mô hình cho thấy hướng chuyển đổi của kinh tế tập thể trong nông nghiệp. Trong đó, 40,5ha được duy trì sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP nhiều năm. HTX chuyên sản xuất rau, củ, quả an toàn, doanh thu hiện vượt 25 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, phía sau thành quả hiện tại của HTX là quá trình thay đổi không ít khó khăn. Trước đây, nhiều công đoạn sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của nông dân, việc ghi chép nhật ký, quản lý đơn hàng, tồn kho và doanh thu còn thủ công.

Sản phẩm phần lớn tiêu thụ qua thương lái, trong khi truy xuất nguồn gốc chưa được triển khai đồng bộ. Điều này khiến HTX khó kiểm soát chất lượng xuyên suốt và chưa chủ động tạo dựng quan hệ với những khách hàng lớn.

Theo bà Lê Thị Hằng, Giám đốc Kinh doanh HTX Nông nghiệp Mỹ Thạnh, đơn vị đang từng bước đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất, từ hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới tự động đến nhà lưới và cảm biến theo dõi độ ẩm đất, nhiệt độ, độ ẩm không khí. Dữ liệu thu thập giúp người sản xuất điều chỉnh lượng nước, phân bón và quy trình chăm sóc phù hợp, hạn chế lãng phí đầu vào.

Cùng với đó, nhật ký sản xuất được số hóa, từng vùng trồng và lô sản phẩm được theo dõi từ gieo trồng đến thu hoạch. Sau thu hoạch, HTX đầu tư máy rửa sục khí ozone, dây chuyền sơ chế, bảo quản và đóng gói nhằm giảm hao hụt, duy trì độ tươi và nâng chất lượng nông sản.

Điểm đáng chú ý là HTX không xem công nghệ chỉ là công cụ cải thiện năng suất trên đồng ruộng. Mỗi sản phẩm được định hướng gắn mã QR để người mua kiểm tra vùng trồng, quy trình sản xuất, ngày thu hoạch và tiêu chuẩn chất lượng.

Đơn vị cũng hướng tới phát triển gian hàng thương mại điện tử, website, fanpage, bán hàng trực tuyến và livestream, đồng thời tăng cường kết nối trực tiếp với siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, nhà hàng và bếp ăn tập thể. Hiện HTX đã có 20 khách hàng, đối tác lớn.

Cách làm này cho thấy vai trò của HTX đang chuyển từ tổ chức sản xuất đơn thuần sang quản trị chuỗi cung ứng. Khi kiểm soát được chất lượng, thời gian giao hàng và thông tin sản phẩm, HTX có thêm cơ sở đàm phán với đối tác, giảm phụ thuộc vào khâu trung gian và từng bước cải thiện vị thế của thành viên trong chuỗi giá trị.

Liên kết để nông dân có đầu ra và sinh kế ổn định

Nếu Mỹ Thạnh tập trung nâng chất lượng rau, củ, quả bằng công nghệ thì HTX Dịch vụ nông nghiệp Cây Trôm (xã Khánh Hưng) lại lựa chọn hướng đi từ xây dựng thương hiệu và khai thác lợi thế vùng nguyên liệu.

Giám đốc HTX Bùi Văn Tuấn cho biết, đơn vị đang sản xuất, kinh doanh các dòng gạo ST25 và gạo Nhật. Dù sản lượng và chất lượng tương đối ổn định, đầu ra vẫn còn bấp bênh, giá bán chưa tạo được khác biệt rõ rệt so với các sản phẩm cùng loại.

Vì vậy, HTX dự kiến đổi mới bao bì, nhãn mác, khai thác lợi thế vùng biên để xây dựng câu chuyện riêng cho sản phẩm.

Đằng sau định hướng mới là sinh kế của 103 nông dân vùng biên đang gắn với hoạt động của HTX. Theo ông Tuấn, mỗi kg gạo được tiêu thụ không chỉ mang lại doanh thu mà còn góp phần duy trì việc làm, tạo điều kiện để người dân phát triển kinh tế và xây dựng thương hiệu gạo quê hương. HTX đồng thời hướng đến quy trình sản xuất bền vững, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Thực tế cho thấy, sản xuất nông nghiệp quy mô hộ nhỏ lẻ thường gặp bất lợi khi tiếp cận thị trường, nhất là trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, sản lượng đồng đều và khả năng cung ứng liên tục.

Khi tham gia HTX, nông dân có điều kiện phối hợp sản xuất, thống nhất quy trình, tập trung sản lượng và tổ chức tiêu thụ. Đây là nền tảng để hình thành vùng nguyên liệu, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và hệ thống phân phối.

Quan trọng hơn, liên kết thông qua HTX giúp người nông dân có thêm tiếng nói trong quá trình thương lượng, giảm tình trạng phụ thuộc vào thương lái hoặc phải bán sản phẩm trong thời điểm giá xuống thấp.

Tuy nhiên, để mối liên kết thực sự bền vững, HTX phải giải quyết đồng thời ba vấn đề, gồm tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn, bảo đảm đầu ra và phân chia lợi ích hợp lý giữa các thành viên. Nếu chỉ tập trung mở rộng diện tích mà thiếu hợp đồng tiêu thụ và cơ chế kiểm soát chất lượng, nguy cơ đứt gãy chuỗi vẫn hiện hữu.

Phát triển nông nghiệp đa giá trị

Định hướng phát triển nông nghiệp của Tây Ninh đang đặt trọng tâm vào chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm với thị trường. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, nông dân là chủ thể, HTX là cầu nối, khoa học công nghệ và chuyển đổi số là nền tảng, còn thị trường định hướng sản xuất.

Tư duy ấy cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách nhìn về giá trị nông sản. Một sản phẩm không chỉ được đánh giá bằng năng suất hay giá bán tại ruộng mà còn bởi nguồn gốc, quy trình sản xuất, tác động môi trường và khả năng đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Khi những yếu tố này được minh chứng bằng dữ liệu, nông sản có thêm lợi thế cạnh tranh và cơ hội tham gia sâu hơn vào các kênh phân phối hiện đại.

Không gian nông nghiệp xanh đa giá trị tại Tây Ninh

Đặc biệt, giá trị nông nghiệp không nhất thiết dừng lại ở sản phẩm thu hoạch. Vùng trồng, cảnh quan, văn hóa bản địa và hoạt động trải nghiệm có thể trở thành những nguồn thu bổ trợ nếu được tổ chức khai thác phù hợp.

Mỗi sản phẩm OCOP có thể góp phần quảng bá hình ảnh địa phương; mỗi điểm du lịch có thể trở thành kênh giới thiệu và tiêu thụ nông sản. Trong quá trình đó, HTX có điều kiện kết nối nông dân, doanh nghiệp, cơ sở dịch vụ và các đơn vị phân phối để mở rộng không gian kinh tế nông thôn.

Từ thực tiễn của Mỹ Thạnh và Cây Trôm, có thể thấy hiệu quả của HTX không chỉ nằm ở doanh thu hay quy mô diện tích, mà còn ở khả năng tạo dựng phương thức sản xuất có tổ chức, duy trì sinh kế và phân phối giá trị cho cộng đồng thành viên.

Khi nông sản được nâng chất lượng, có thương hiệu và đầu ra ổn định, lợi ích kinh tế sẽ lan tỏa tới các hộ sản xuất, người lao động và những ngành dịch vụ liên quan.

Dẫu vậy, chuyển đổi không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng của từng HTX. Chi phí đầu tư công nghệ, năng lực quản trị, kỹ năng số và khả năng tiếp cận thị trường vẫn là những thách thức, nhất là với các đơn vị có quy mô nhỏ. Do đó, cần có chính sách hỗ trợ đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ phù hợp, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kết nối HTX với doanh nghiệp tiêu thụ.

Từ cánh đồng rau đến vùng lúa gạo, hướng đi quan trọng của kinh tế tập thể, HTX là chuyển từ tư duy sản xuất những gì mình có sang tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường.

Khi khoa học công nghệ được đưa vào từng công đoạn, liên kết chuỗi được củng cố và lợi ích thành viên trở thành thước đo hiệu quả, HTX sẽ không chỉ là nơi tập hợp nông dân mà còn là chủ thể tổ chức sản xuất, góp phần nâng giá trị nông sản, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển bền vững ở nông thôn.

Nam Phong