Một người trẻ hồi sinh đất trũng, cùng HTX dựng chuỗi giá trị từ cây sen ở Quảng Trị

Đầu năm 2022, anh bắt tay cải tạo mặt bằng, tập hợp diện tích đất và xuống giống những vùng sen đầu tiên. Quyết định này không dễ dàng bởi địa hình thấp khiến chi phí cải tạo, điều tiết nước và tổ chức sản xuất tương đối lớn, trong khi hiệu quả kinh tế chưa thể xác định ngay từ đầu.

“Lúc đầu tôi cũng lo vì phải bỏ vốn cải tạo đất nhưng chưa biết hiệu quả thế nào. Tuy nhiên, nếu không làm thì đất vẫn bỏ không nên tôi quyết định làm từng bước.”

— Anh Lê Duy Trinh chia sẻ

Từ những diện tích thử nghiệm ban đầu, vùng trồng sen dần được mở rộng lên khoảng 8ha. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, anh sớm nhận ra rằng trồng được cây, thu hoạch được sản phẩm mới chỉ là bước đầu.

Nếu chỉ bán sen tươi, đầu ra dễ phụ thuộc vào mùa vụ, thương lái và biến động giá cả. Khi nguồn cung tăng nhưng khả năng tiêu thụ hạn chế, người sản xuất vẫn có nguy cơ rơi vào tình trạng được mùa mất giá.

Bởi vậy, thay vì dừng lại ở khâu trồng trọt, anh Trinh lựa chọn đầu tư vào sơ chế, bảo quản và chế biến nhằm kéo dài thời gian tiêu thụ, đa dạng hóa sản phẩm và gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị nguyên liệu.

Điểm đáng chú ý trong mô hình của HTX Trồng và chế biến Sen không chỉ nằm ở việc khai thác hiệu quả diện tích đất nông nghiệp kém hiệu quả, mà còn ở cách tổ chức liên kết với người dân để mở rộng vùng nguyên liệu.

Thay vì tự sản xuất toàn bộ, HTX xây dựng mạng lưới liên kết với khoảng 20 hộ trồng sen tại địa phương, thực hiện thu mua và bao tiêu sản phẩm. Theo đó, các hộ dân đảm nhiệm khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch; HTX chịu trách nhiệm thu mua, sơ chế, bảo quản, chế biến và tìm kiếm thị trường tiêu thụ.

“Có vùng nguyên liệu ổn định, HTX mới chủ động được kế hoạch sản xuất, còn người dân có đầu ra sẽ yên tâm duy trì diện tích. Các hộ đảm nhiệm trồng, chăm sóc, thu hoạch. HTX thu mua, sơ chế, bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.”

— Giám đốc HTX Trồng và chế biến Sen, khẳng định.

Cách tổ chức này giải quyết đồng thời hai bài toán của sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, người dân có điều kiện tập trung vào sản xuất, giảm áp lực tìm kiếm đầu ra, trong khi HTX chủ động hơn về nguồn nguyên liệu, chất lượng và kế hoạch kinh doanh.

Thực tế, một trong những hạn chế kéo dài của nông nghiệp nông thôn là sản xuất còn phân tán, quy mô nhỏ, thiếu liên kết giữa các hộ và doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, HTX có vai trò như một đầu mối tổ chức sản xuất, kết nối các hộ dân với thị trường và điều phối các khâu trong chuỗi giá trị.

Thông qua liên kết của HTX, những hộ sản xuất nhỏ lẻ có thể tham gia vào một hệ thống sản xuất lớn hơn, tiếp cận phương thức canh tác có định hướng, tiêu chuẩn chất lượng và đầu ra ổn định hơn.

Hành trình của Lê Duy Trinh cho thấy khởi nghiệp trong nông nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu từ những vùng đất màu mỡ hay nguồn lực lớn. Điều quan trọng là nhận diện đúng lợi thế địa phương, lựa chọn mô hình phù hợp và biết cách tổ chức sản xuất để biến tài nguyên sẵn có thành giá trị kinh tế.

Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào nỗ lực của một cá nhân, khả năng mở rộng sản xuất và tạo tác động lan tỏa thường có giới hạn. Việc thành lập HTX đã giúp mô hình chuyển từ ý tưởng khởi nghiệp riêng lẻ sang phương thức tổ chức sản xuất có sự tham gia của nhiều hộ dân.

Trong mô hình này, HTX vừa là nơi tập hợp các hộ sản xuất, vừa đóng vai trò kết nối nguồn lực, ứng dụng công nghệ, phát triển sản phẩm và tiếp cận thị trường.

Tác động của HTX không chỉ dừng lại ở phạm vi một đơn vị kinh tế. Việc hình thành vùng nguyên liệu, tạo việc làm, tăng thu nhập cho các hộ liên kết còn góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa, phát triển dịch vụ và giữ lại nguồn lực lao động tại địa phương, từ đó tạo thêm cơ hội chuyển hóa tiềm năng địa phương thành động lực tăng trưởng và giảm nghèo bền vững.