Góp ý đối với Dự thảo Báo cáo chính trị:

Về bố cục và thời lượng dự thảo Báo cáo. Về tổng thể, tôi cơ bản nhất trí với bố cục của Báo cáo chính trị gồm 4 phần lớn, kết cấu tương đối hợp lý, thời lượng vừa phải, bảo đảm phản ánh được các nội dung cốt lõi của nhiệm kỳ vừa qua và định hướng cho nhiệm kỳ tới.

Ngày 4/2 vừa qua, sau khi kết hợp sinh hoạt chuyên đề, cơ quan chúng tôi đã tổ chức hội nghị nghiên cứu Báo cáo chính trị, giới thiệu Dự thảo Điều lệ và thảo luận các nội dung liên quan. Trên cơ sở đó, chúng tôi thống nhất đánh giá: Báo cáo đã được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, qua nhiều vòng lấy ý kiến; đánh giá khá đầy đủ thực trạng hoạt động, kết quả đạt được cũng như những khó khăn, thách thức đặt ra đối với hệ thống Liên minh HTX Việt Nam trong bối cảnh mới.

Báo cáo cũng đã bước đầu chỉ ra được các bài học kinh nghiệm quan trọng, tạo cơ sở cho việc xây dựng phương hướng, nhiệm vụ trong giai đoạn tới.

Đối với phần đánh giá chung:

Trong phần đánh giá chung, tôi cho rằng cần nhấn mạnh rõ hơn một số ưu điểm mang tính nền tảng, có ý nghĩa rất lớn đối với khu vực kinh tế tập thể và hệ thống HTX trong giai đoạn 2020–2025.

Thứ nhất, đây là giai đoạn đất nước tiếp tục khẳng định chất lượng phát triển kinh tế – xã hội toàn diện, đặc biệt là ở khu vực nông thôn. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới được triển khai sâu rộng, chuyển từ giai đoạn nông thôn mới nâng cao sang nông thôn mới kiểu mẫu. Trong tiến trình đó, HTX giữ vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ, liên kết chuỗi giá trị và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Thứ hai, đây cũng là giai đoạn Chương trình OCOP phát triển mạnh mẽ, trở thành một trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Rất nhiều sản phẩm OCOP được hình thành và phát triển trên nền tảng HTX. Do đó, trong phần đánh giá, cần làm rõ hơn vai trò của HTX trong việc tổ chức sản xuất, tiêu chuẩn hóa sản phẩm, kết nối thị trường và tham gia xuất khẩu.

Thứ ba, trong dự thảo Báo cáo hiện nay, phần đánh giá vai trò của HTX mới dừng lại ở mức độ khái quát, chưa làm nổi bật được những đóng góp mang tính hệ thống của khu vực kinh tế tập thể đối với phát triển kinh tế – xã hội, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đối với phần bài học kinh nghiệm:

Tôi cơ bản nhất trí với các bài học được nêu trong dự thảo Báo cáo. Tuy nhiên, tại bài học số 3, dự thảo Báo cáo nhấn mạnh việc lấy thị trường và chuỗi liên kết làm trọng tâm. Tôi đề nghị cần bổ sung, nhấn mạnh rõ hơn yếu tố sản phẩm, bởi theo tôi, sản phẩm chính là yếu tố sống còn của HTX. Không có sản phẩm thì không thể tham gia chuỗi liên kết, không thể tiếp cận thị trường. Thực tiễn cho thấy, những địa phương phát triển mạnh khu vực HTX đều bắt đầu từ việc xây dựng sản phẩm chủ lực, gắn với tổ chức kinh tế đủ năng lực chịu trách nhiệm từ sản xuất đến tiêu thụ. Sản phẩm – tổ chức sản xuất – thị trường là một chỉnh thể logic, không thể tách rời.

Bên cạnh đó, cần khẳng định rõ vai trò của HTX trong việc đóng góp vào xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong những năm gần đây, cũng như trong phát triển kinh tế nông thôn thông qua du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng. Thực tiễn ở nhiều địa phương, đặc biệt là các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa cho thấy nơi nào HTX phát triển tốt thì kinh tế nông thôn chuyển biến rõ rệt. Trường hợp Sơn La là một ví dụ tiêu biểu cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với HTX và du lịch.

Đối với phần hạn chế, tồn tại:

Về hạn chế, tôi xin được nhấn mạnh và bổ sung một số nội dung sau:

Thứ nhất, hệ thống tổ chức Liên minh HTX ở nhiều địa phương chưa đồng bộ, thiếu thống nhất. Trong cùng một nhiệm kỳ, mỗi tỉnh có một mô hình tổ chức khác nhau, chưa có cơ cấu ổn định; chưa định vị rõ chức năng, nhiệm vụ, chỉ số đánh giá hiệu quả công việc. Điều này khiến bộ máy ở cấp tỉnh thiếu tính hệ thống, hoạt động chưa đồng đều, ảnh hưởng đến hiệu quả chỉ đạo, điều hành chung của toàn hệ thống.

Thứ hai, trong nhiệm kỳ vừa qua chưa xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về kinh tế tập thể, HTX. Việc thu thập, quản lý và chia sẻ số liệu giữa các bộ, ngành và địa phương còn rời rạc. Ở nhiều tỉnh, số liệu giữa Sở Nông nghiệp, Sở Công Thương, Sở Tài chính chưa thống nhất, gây khó khăn cho công tác tổng hợp, đánh giá và đặc biệt là triển khai chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể.

Thứ ba, qua rà soát các chính sách theo Luật HTX 2023 và các chính sách đặc thù cho từng loại hình HTX, có thể thấy các chính sách còn phân tán, thiếu tính tập trung và đồng bộ. Mặc dù đây là vấn đề có yếu tố khách quan, nhưng với vai trò là tổ chức đại diện, tham gia phản biện và xây dựng chính sách, Liên minh HTX Việt Nam cũng cần thẳng thắn nhìn nhận đây là một hạn chế để có giải pháp khắc phục trong nhiệm kỳ tới.

Thứ tư, Báo cáo cần đánh giá đầy đủ hơn hạn chế ở cấp tỉnh, bởi Đại hội này là Đại hội của toàn hệ thống. Có địa phương chưa thực hiện đầy đủ các chủ trương, chỉ đạo của Trung ương; có tỉnh chưa thành lập được các tổ chức cần thiết hoặc chưa triển khai hiệu quả các mô hình HTX theo định hướng chung. Những nội dung này cần được chỉ rõ để có kiến nghị phù hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương.

Thứ năm, việc đánh giá nguồn lực tài chính dành cho kinh tế tập thể còn chung chung, thiếu số liệu cụ thể. Cần làm rõ tỷ trọng chi cho từng loại hình, từng lĩnh vực để có cơ sở đánh giá mức độ đầu tư là nhiều hay ít, hiệu quả hay chưa hiệu quả.

Góp ý đối với phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031:

Về dự báo tình hình, tôi đồng tình với ý kiến của nhiều chuyên gia cho rằng phần này còn ngắn, chưa làm rõ các tác động trong 5 năm tới đối với khu vực kinh tế tập thể và hệ thống Liên minh. Trong đó, cần nhấn mạnh:

Một là, HTX nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo. Phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế du lịch sẽ tiếp tục là xu hướng lớn, tác động trực tiếp đến tổ chức và hoạt động của HTX.

Hai là, trong bối cảnh Trung ương chuẩn bị ban hành Nghị quyết về xây dựng xã hội văn minh, cần làm rõ hơn tính ưu việt của HTX trong phát triển kinh tế gắn với an sinh xã hội, và có thể bổ sung thêm một nhiệm vụ, giải pháp riêng liên quan đến nội dung này.

Về nhiệm vụ và giải pháp, tôi đề nghị:

Bổ sung rõ nội dung xây dựng hệ thống tổ chức Liên minh chặt chẽ từ Trung ương đến địa phương, gắn với quản trị dữ liệu và chuyển đổi số.

Làm rõ hơn 3 nhóm chính sách cho 3 loại hình HTX theo Luật 2023, theo hướng vừa thống nhất ở Trung ương, vừa mở không gian cho địa phương chủ động.

 Bổ sung chính sách về bảo hiểm trong sản xuất nông nghiệp, nhằm phòng ngừa rủi ro thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường.

Nhấn mạnh xây dựng hệ thống đối tác chiến lược của Liên minh HTX Việt Nam, bao gồm đối tác tín dụng, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và đối tác quốc tế.

Xác định rõ các tỉnh, vùng trọng điểm để tập trung nguồn lực, tạo sức lan tỏa từ cơ sở.

Về đột phá, tôi đề nghị bổ sung rõ nội dung ứng dụng khoa học - công nghệ gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là một trong những đột phá trọng tâm của nhiệm kỳ tới, gắn với việc tham gia hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia.

Góp ý đối với dự thảo Điều lệ:

Đối với Dự thảo Điều lệ, tôi cơ bản nhất trí với kết cấu và nội dung. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát, chỉnh sửa theo hướng ngắn gọn, rõ ý, tách bạch các nội dung, đặc biệt là các quy định liên quan đến tài chính, tài sản để bảo đảm dễ hiểu, dễ thực hiện.

Ngô Tất Thắng

Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Ninh