Kỳ cuối: Ý Đảng, lòng Dân và sứ mệnh "số hóa" nông thôn

Nghị quyết số 20-NQ/TW đã khẳng định rõ, KTTT, HTX là thành phần kinh tế quan trọng, phải được ưu tiên ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, bức tranh chuyển đổi số trong khu vực HTX hiện nay vẫn còn nhiều mảng xám.

Những "điểm nghẽn" trên đường ray số

Theo đại diện Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chuyển đổi số khu vực KTTT, HTX, mặc dù đạt được một số kết quả bước đầu, nhưng quá trình chuyển đổi số trong khu vực HTX vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức như, hạ tầng số yếu và thiếu đồng bộ, đây là rào cản căn bản nhất. Nhiều HTX, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới hoặc hải đảo, vẫn chưa có kết nối Internet băng thông rộng ổn định; tỷ lệ phủ sóng 4G chưa cao, còn chập chờn ở nhiều xã miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Trong điều kiện hạ tầng yếu, việc triển khai các phần mềm quản lý sản xuất, kế toán điện tử hay hệ thống giám sát môi trường canh tác trực tuyến gặp rất nhiều khó khăn.

Một số HTX đã được trang bị thiết bị IoT hoặc phần mềm quản trị nhưng không thể sử dụng thường xuyên do thiếu kết nối hoặc mất điện lưới. Hạ tầng thiếu đồng bộ giữa các vùng dẫn đến chênh lệch rõ rệt trong tốc độ chuyển đổi số. Các HTX ở đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ triển khai nhanh, trong khi khu vực miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ hầu như vẫn ở giai đoạn thử nghiệm.

Đặc biệt, theo khảo sát của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam (2025), chỉ khoảng 20% cán bộ HTX có thể sử dụng thành thạo máy tính, phần mềm kế toán hoặc các ứng dụng văn phòng; chưa đến 10% HTX có nhân sự chuyên trách về công nghệ thông tin. Phần lớn cán bộ quản lý HTX đều lớn tuổi, xuất thân từ sản xuất nông nghiệp truyền thống, chưa được đào tạo bài bản về công nghệ số. Điều này khiến việc vận hành các phần mềm quản lý, lưu trữ dữ liệu điện tử, hay triển khai truy xuất nguồn gốc điện tử gặp nhiều lúng túng. Đây cũng là rào cản cho bài toán thiếu nhân lực có kỹ năng số.

Cũng theo đại diện Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường việc thiếu dữ liệu và tiêu chuẩn liên thông cũng là một trong những hạn chế lớn hiện nay, đó là thiếu chuẩn hóa dữ liệu và cơ chế liên thông giữa các nền tảng. Hay như nguồn lực tài chính hạn chế cũng như sự thiếu quyết tâm chuyển đổi cũng đang là rào cản.

Tổng thể, những “điểm nghẽn” trên cho thấy chuyển đổi số trong khu vực KTTT, HTX vẫn ở giai đoạn khởi đầu, thiếu nền tảng hạ tầng, nhân lực và cơ chế đủ mạnh để lan tỏa rộng rãi. Nếu không có giải pháp đồng bộ, nguy cơ “khoảng cách số” giữa các HTX tiên phong và phần còn lại của khu vực nông nghiệp sẽ ngày càng gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả của tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Cần “Chìa khóa” mở cửa không gian số

Trong bối cảnh chuyển đổi số được Đảng, Nhà nước xác định là một trong ba đột phá chiến lược trong kỷ nguyên mới như Nghị quyết số 57-NQ/TƯ đã đặt ra, việc thúc đẩy chuyển đổi số trong khu vực HTX là yêu cầu cấp thiết, giúp các HTX bắt kịp xu thế công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững. Do đó, để hiện thực hóa Nghị quyết của Đảng, không thể chỉ dừng lại ở các văn bản chỉ đạo, mà cần những hành động quyết liệt và thực chất.

Đặc biệt, trước hết cần coi nâng cao nhận thức là khâu đột phá. Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ năng số cho cán bộ quản lý và thành viên HTX, tập trung vào việc sử dụng phần mềm kế toán, quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Nội dung chuyển đổi số phải được lồng ghép trong các chương trình khuyến nông và đào tạo nghề nông thôn, từ đó hình thành đội ngũ “cán bộ hợp tác xã số” – lực lượng nòng cốt am hiểu công nghệ, đóng vai trò hạt nhân thúc đẩy chuyển đổi số tại cơ sở.

Đầu tư hạ tầng và nền tảng số là điều kiện tiên quyết. Đến năm 2030, cần đảm bảo 100% xã nông thôn được phủ sóng 4G/5G ổn định, tạo nền tảng cho việc vận hành các hệ thống quản lý số. Bên cạnh đó, cần xây dựng nền tảng quản trị HTX số thống nhất, tích hợp các module quản lý tài chính, nhân sự, sản xuất, tiêu thụ, truy xuất nguồn gốc, cũng như xây dựng chuẩn dữ liệu thống nhất về hoạt động của  HTX đảm bảo khả năng liên thông với hệ thống dữ liệu quốc gia. Ví dụ như: Sàn giao dịch nông sản tập trung, phần mềm quản lý kế toán chuyên biệt cho HTX, hay hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia. Điều này giúp giảm chi phí và tạo sự đồng bộ.

Hơn nữa Nhà nước cần ban hành các gói tín dụng ưu đãi dành riêng cho HTX đầu tư công nghệ, trang thiết bị công nghệ số, công nghệ thông minh và phần mềm quản trị số. Đồng thời, thành lập Quỹ đổi mới sáng tạo HTX, hỗ trợ các dự án thí điểm chuyển đổi số, khuyến khích mô hình tiên phong nhân rộng. Đẩy mạnh hợp tác công – tư với các doanh nghiệp công nghệ số lớn để phát triển nền tảng số phục vụ các HTX. Cùng với đó là xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, HTX số tại các vùng trọng điểm nông nghiệp nhằm ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp cung cấp giải pháp số hóa cho HTX, hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn quốc trong lĩnh vực này.

Hành trình không có điểm dừng

Nhận thức rõ vai trò của chuyển đổi số đối với phát triển nông nghiệp và khu vực KTTT, HTX, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy tiến trình này một cách toàn diện và bền vững. Song song đó, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu rõ ràng đến năm 2030, 100% HTX có hồ sơ điện tử; 70% HTX sử dụng nền tảng số trong quản lý sản xuất và tiêu thụ; 80% sản phẩm chủ lực được gắn mã truy xuất điện tử.

Đồng thời, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng nền tảng số dùng chung cho HTX nông nghiệp. Đây là một bước tiến lớn thể hiện sự quan tâm về chuyển đổi số trong lĩnh vực KTTT, HTX nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng.

Có thể thấy, chuyển đổi số trong HTX theo tinh thần Nghị quyết của Đảng không phải là một đích đến, mà là một hành trình liên tục. Ở đó, người nông dân là chủ thể, công nghệ là công cụ và sự lãnh đạo của Đảng là kim chỉ nam.

Khi niềm tin của người dân vào chủ trương của Đảng được củng cố bằng những lợi ích thực tế từ công nghệ, sức mạnh của khối đại đoàn kết sẽ là chìa khóa để khu vực kinh tế tập thể, HTX không chỉ đứng vững trước sóng gió của thị trường mà còn vươn mình trở thành một trụ cột vững chắc của nền kinh tế quốc dân trong kỷ nguyên số.

Lòng dân chính là một "pháo đài" vững chắc nhất. Pháo đài ấy không được xây bằng gạch đá, mà được xây bằng sự thấu hiểu, bằng những chính sách hợp lòng dân và bằng những kết quả thực tế trên từng cánh đồng, từng giỏ hàng xuất khẩu. Một khi lòng dân đã thuận, ý Đảng đã thấm, thì dù kẻ xấu có dùng trăm phương nghìn kế, dùng công nghệ tinh vi đến đâu để xuyên tạc, cũng không thể lay chuyển được ý chí của những người nông dân đã chọn đi theo con đường của Đảng.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong khu vực HTX, chính là làm cho đời sống của bà con ngày một tốt đẹp hơn thông qua chuyển đổi số. Đó là cách bảo vệ thiết thực nhất, nhân văn nhất và bền vững nhất.

Với định hướng chiến lược đúng đắn, sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành, cùng sự chủ động của khu vực kinh tế tập thể, HTX, Việt Nam hoàn toàn có thể hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp số – nông thôn thông minh – nông dân văn minh, hạnh phúc vào năm 2030.

Hoàng Hằng