Ông Mai Quang Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Liên hiệp HTX Kinh tế số Việt Nam cho biết, hiện nay, không ít HTX vẫn thiếu phần mềm truy xuất nguồn gốc chuyên biệt, thiếu nhật ký điện tử, chưa có các thiết bị như cảm biến, camera phù hợp cho quá trình sản xuất nông nghiệp.

Vẫn thiếu bóng dáng “hàng nội”

Chỉ có một số phần mềm truy xuất nguồn gốc đã được Việt Nam nghiên cứu và ứng dụng thành công, nhưng nhiều thiết bị phục vụ cho chuyển đổi số trong nông nghiệp như máy bay không người lái, nhà màng… phần lớn là các sản phẩm nhập từ nước ngoài.

Ông Trần Văn Hoàng, đại diện HTX môi trường Cẩm Thành (Hà Tĩnh) cho biết việc lắp đặt camera đã được HTX áp dụng nhiều năm nay. Nhưng có một điều mà không ít thành viên băn khoăn là hầu hết camera có nguồn gốc, xuất xứ ở nước ngoài thì liệu có xảy ra những rủi ro an ninh không?

Theo chuyên gia, chuyển đổi số trong nông nghiệp được bắt đầu từ số hóa dữ liệu, rồi số hóa quy trình, sau đó đến số hóa quản lý cơ sở dữ liệu lớn. Trong đó, số hóa quy trình là quan trọng nhất nhưng lại là vấn đề chưa được chú trọng tại Việt Nam,.

Hiện, việc tự nghiên cứu, sáng chế và đăng ký sở hữu trí tuệ cho những thiết bị phục vụ cho nông nghiệp chuyển đổi số như các trạm giám sát, camera, máy móc đo nhiệt độ, cảm biến… vẫn còn là khoảng trống. Hầu hết những máy móc, thiết bị này được nhập từ nước ngoài về bán lại cho nông dân, HTX với mục đích kinh doanh.

Theo thống kê của Bộ NN&MT, Việt Nam mới chỉ chủ động được khoảng 30% máy móc phục vụ cho nông nghiệp. Trong khi đây là ngành chủ chốt của cả nước và thu hút nhiều người dân, HTX tham gia.

Bên cạnh đó, việc nhập khẩu máy móc, thiết bị từ nước ngoài được đánh giá là rẻ hơn so với sản xuất trong nước càng làm hạn chế việc đầu tư “hàng nội” vào phát triển nông nghiệp.

Như tại HTX nông nghiệp công nghệ cao Gò Nổi (Đà Nẵng), việc nghiên cứu máy móc phục vụ sản xuất, chế biến đã được các thành viên thực hiện với lợi thế về chất lượng, gắn bó với khách hàng trong khâu bảo trì, thuận lợi trong vận chuyển. Nhưng có một điều mà các thành viên quan ngại là giá máy móc HTX làm ra cao hơn giá nhập từ nước ngoài.

Chính vì những nút thắt trên mà đến nay, tỷ lệ HTX chuyển đổi số đồng bộ còn khiêm tốn. Theo thống kê của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT), đến nay mới có chưa đến 3.000 HTX trong số 23.000 HTX nông nghiệp tại Việt Nam ứng dụng phần mềm và công nghệ số. Đây là con số khá nhỏ bé so với vị thế và tiềm lực của khu vực kinh tế tập thể cũng như của ngành nông nghiệp.

Tháo gỡ rào cản

Ông Mai Quang Vinh cho biết việc nhập khẩu thiết bị, máy móc, phần mềm của nước ngoài có nhược điểm là chưa chắc đã phù hợp với khí hậu, tập quán, trình độ nhận thức của người làm nông nghiệp ở Việt Nam. Nhiều máy móc nhập khẩu về Việt Nam với độ ẩm cao vào mùa nồm có thể dễ hỏng mạch, lại khó thay linh kiện tương thích.

Hiện nay, thay vì nhập khẩu máy móc từ bên ngoài, nhiều HTX đã chủ động liên kết với nhau để đầu tư máy móc, công nghệ nhằm giảm chi phí. Như các HTX ở Đồng bằng sông Cửu Long cùng mua chung máy gặt đập liên hợp, máy bay không người lái, máy sấy, hệ thống nhà kính…

Hay Liên minh HTX Việt Nam đã liên kết cùng Công ty Sorimachi triển khai phần mềm kế toán và quản trị chuyên biệt cho HTX. Điều này giúp HTX minh bạch tài chính và hoạt động chuyên nghiệp hơn.

Còn tại HTX Thủy canh Việt (Lâm Đồng), dưới sự dẫn dắt của Thạc sĩ sinh học thực vật Nguyễn Đức Huy, HTX nghiên cứu, phát triển và đưa vào ứng dụng ngay trong thực tiễn hệ thống kiểm soát VietPorics. Đây công nghệ do chính thành viên HTX nghiên cứu dựa trên thực tế sản xuất và môi trường địa phương giúp mang lại hiệu quả cao khi kiểm kiểm soát tốt các thông số về nhiệt độ, khí hậu, dinh dưỡng, ánh sáng trong nhà kính. Từ đây, HTX có thể tạo môi trường thuận lợi cho rau màu sinh trưởng và phát triển trong nhà kính.

Việc làm chủ được công nghệ, máy móc, thiết bị thông minh để phục vụ sản xuất như HTX Thủy Canh Việt chính là cách làm hiệu quả. Hiện, nhiều HTX, doanh nghiệp tâm huyết và sáng tạo trong lĩnh vực này nhưng lại gặp khó khăn khi cạnh tranh với các đơn vị lớn, có tiềm lực để đưa công nghệ, máy móc phổ biến trong thực tiễn. Bởi theo pháp luật, các quy định đấu thầu khắt khe khiến mô hình HTX khó có thể ký được các hợp đồng dù sản phẩm tốt về chất lượng.

Ông Mai Phi Đoàn, Giám đốc HTX Phi Đoàn (Thái Nguyên), cho biết việc sản xuất ra những máy móc phục vụ nông nghiệp hiện nay rất dễ bị sao chép khiến HTX mất động lực tái đầu tư. Một số máy móc thiếu giấy kiểm định nên những người đầu tư máy móc chưa có cơ sở lấy đó làm thế chấp ngân hàng, tiếp cận các gói vay vốn.

Do đó, việc hỗ trợ các HTX trong ngành đăng ký sở hữu trí tuệ, hoàn thiện các chứng nhận, tiếp cận nguồn vốn sẽ tạo thuận lợi trong đầu tư, nghiên cứu máy móc, công nghệ “made in Viet Nam” hơn.

Huyền Trang