Chiều 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật Luật sư (sửa đổi) và dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).

Đối với Luật Luật sư (sửa đổi), các ý kiến tập trung vào nguyên tắc tự quản của tổ chức luật sư, thẩm quyền tổ chức kỳ thi quốc gia về luật sư và chính sách phát triển đội ngũ luật sư tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn Đắk Lắk), Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và nguyên tắc tự quản của tổ chức luật sư trong dự thảo.

Quy định đầy đủ hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Theo đại biểu Nguyễn Thái Học, cơ quan chủ trì soạn thảo đã có giải trình về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với tổ chức luật sư. Tuy nhiên, nội dung giải trình cần được tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm thể hiện đầy đủ vị trí, trách nhiệm của Mặt trận theo các quy định hiện hành.

Cụ thể, phần giải trình hiện chủ yếu đề cập việc Mặt trận tham gia đề án tổ chức đại hội, phương án nhân sự và thực hiện chức năng giám sát như đối với một tổ chức thành viên.

Trong khi đó, đại biểu lưu ý các quy định của Bộ Chính trị và pháp luật hiện hành xác định các tổ chức hội trực thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, với vai trò quản lý của cơ quan chủ quản.

Từ cơ sở này, đại biểu đề nghị rà soát, quy định cụ thể và chặt chẽ hơn vai trò, trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với tổ chức luật sư, bảo đảm phù hợp với cơ chế tổ chức và quản lý các hội.

Việc làm rõ nội dung trên có ý nghĩa không chỉ đối với hoạt động của Liên đoàn Luật sư Việt Nam mà còn góp phần bảo đảm sự thống nhất giữa luật chuyên ngành với các quy định về tổ chức hội, vai trò cơ quan chủ quản của Mặt trận và nguyên tắc tự quản của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp.

Đây cũng là cơ sở để phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể có liên quan, tạo điều kiện cho tổ chức luật sư hoạt động ổn định, phát huy tính chủ động và thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao.

Liên quan đến nguyên tắc quản lý nghề luật sư, đại biểu Nguyễn Thái Học cho biết dự thảo được xây dựng trên cơ sở gộp Điều 6 về nguyên tắc quản lý luật sư và nghề luật sư với Điều 83 về trách nhiệm quản lý nhà nước của Luật Luật sư hiện hành.

Tuy nhiên, luật hiện hành có một nguyên tắc quan trọng là quản lý nhà nước phải kết hợp chặt chẽ với việc phát huy vai trò tự quản của tổ chức luật sư. Theo đại biểu, nguyên tắc này cần tiếp tục được khẳng định rõ trong dự thảo sửa đổi.

“Đây là nguyên tắc rất quan trọng được nêu trong Chỉ thị số 11 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với các tổ chức hội, cũng như Quy định 118 của Ban Bí thư đề cao nguyên tắc tự nguyện, tự quản và tự chịu trách nhiệm của các tổ chức hội, trong đó có tổ chức luật sư”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu cũng cho biết Ban Bí thư vừa thông qua quy định sửa đổi Quy định 118 theo hướng tiếp tục đề cao nguyên tắc tự nguyện, tự quản và tự chịu trách nhiệm của các tổ chức hội.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, khẳng định tại Điều 5 của dự thảo Luật nguyên tắc quản lý nhà nước về luật sư phải gắn chặt với việc phát huy vai trò tự quản của tổ chức luật sư.

Theo lập luận của đại biểu, việc thể hiện rõ nguyên tắc này vừa bảo đảm tính kế thừa của pháp luật hiện hành, vừa phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho các tổ chức xã hội - nghề nghiệp.

Cân nhắc việc chuyển thẩm quyền tổ chức kỳ thi quốc gia về luật sư

Từ nguyên tắc tự quản, đại biểu Nguyễn Thái Học đề nghị cân nhắc đề xuất chuyển thẩm quyền tổ chức kỳ thi quốc gia về luật sư từ Liên đoàn Luật sư Việt Nam về Bộ Tư pháp.

Theo đại biểu, trước năm 2014, Bộ Tư pháp được giao chủ trì kiểm tra, sát hạch luật sư tập sự và công nhận luật sư chính thức. Từ năm 2014 đến nay, theo Luật Luật sư hiện hành, nhiệm vụ này được giao cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Đại biểu cho rằng việc chuyển thẩm quyền trở lại Bộ Tư pháp cần được xem xét thận trọng trên cơ sở chủ trương phân cấp, phân quyền và thực tiễn hoạt động của tổ chức luật sư.

Trước hết, Liên đoàn Luật sư Việt Nam là tổ chức xã hội - nghề nghiệp, có quyền sát hạch, lựa chọn những người đủ tiêu chuẩn, điều kiện để làm luật sư. Đối với nhiệm vụ mà tổ chức xã hội - nghề nghiệp đủ năng lực thực hiện, Nhà nước nên tiếp tục phát huy cơ chế giao quyền.

Bên cạnh đó, theo đại biểu, trong những năm qua, Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã thực hiện tốt nhiệm vụ tổ chức thi và công nhận luật sư chính thức. Kết quả này cũng được Bộ Tư pháp ghi nhận trong báo cáo.

Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là cơ chế kiểm soát quyền lực.

Khi Liên đoàn Luật sư Việt Nam tổ chức kỳ thi, Bộ Tư pháp thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát. Nếu Bộ Tư pháp trực tiếp tổ chức kỳ thi, cần làm rõ cơ chế giám sát hoạt động này nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và tránh khoảng trống trong kiểm soát quyền lực.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát Điều 10 của dự thảo về Hội đồng tuyển chọn và kỳ thi quốc gia về luật sư. Theo đại biểu, tuyển chọn và tổ chức thi là hai hoạt động có bản chất khác nhau, do đó tên gọi và nhiệm vụ của Hội đồng cần được quy định thống nhất, phù hợp.

Quan tâm chính sách phát triển luật sư tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Bên cạnh cơ chế quản lý và tự quản, các đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện chính sách phát triển đội ngũ luật sư tại những địa bàn còn khó khăn.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng pháp luật đã dành sự quan tâm đối với đồng bào dân tộc thiểu số trong việc tiếp cận pháp luật, đặc biệt thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, chính sách phát triển đội ngũ luật sư cung cấp dịch vụ pháp lý tại những địa bàn này cần được quan tâm rõ nét hơn.

Theo đại biểu, nhu cầu không chỉ nằm ở số lượng mà còn cần những luật sư am hiểu ngôn ngữ, văn hóa, phong tục tập quán và đặc điểm cộng đồng.

Đại biểu đề xuất giữ nguyên tiêu chuẩn nghề nghiệp, đồng thời có chính sách hỗ trợ người dân tộc thiểu số trong quá trình học luật, đào tạo nghề, tập sự, tham gia kỳ thi và duy trì hoạt động hành nghề.

Trên cơ sở đó, dự thảo cần bổ sung chính sách hỗ trợ, khuyến khích đào tạo, tập sự, phát triển và thu hút luật sư là người dân tộc thiểu số, luật sư biết tiếng dân tộc thiểu số và luật sư hành nghề thường xuyên tại miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đối tượng, mức hỗ trợ, địa bàn và thời gian cam kết hành nghề có thể giao Chính phủ quy định.

Đồng tình, đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị hỗ trợ đào tạo nguồn luật sư cho địa bàn khó khăn; hỗ trợ thành lập và duy trì tổ chức hành nghề tại những huyện chưa có hoặc còn thiếu luật sư; khuyến khích trợ giúp pháp lý miễn phí.

Đại biểu cũng đề xuất hỗ trợ cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và áp dụng cơ chế đặt hàng, hỗ trợ kinh phí đối với dịch vụ pháp lý phục vụ nhiệm vụ công ích theo yêu cầu của cơ quan nhà nước.

Liên quan đến xây dựng cơ sở dữ liệu luật sư, đại biểu Hồ Thanh Tuấn nhận định đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

Tuy nhiên, hoạt động luật sư có tính chất đặc thù, liên quan trực tiếp đến thông tin cá nhân, bí mật kinh doanh và bí mật của khách hàng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị dự thảo quy định chặt chẽ về phạm vi dữ liệu được thu thập, cập nhật, chia sẻ; chủ thể có quyền khai thác; mục đích khai thác và trách nhiệm bảo mật.

Những quy định này sẽ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động luật sư, đồng thời bảo vệ thông tin và quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Từ các ý kiến thảo luận, việc hoàn thiện Luật Luật sư (sửa đổi) không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn cần bảo đảm sự thống nhất với cơ chế tổ chức, quản lý các hội.

Trong đó, việc quy định rõ vai trò, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng thời phát huy nguyên tắc tự quản của tổ chức luật sư, là những nội dung cần được quan tâm để dự thảo Luật vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, vừa tạo điều kiện cho tổ chức xã hội - nghề nghiệp phát huy vai trò và trách nhiệm trong giai đoạn mới.

Bích Ngọc