Giá nhiên liệu leo thang do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang thúc đẩy nhu cầu xe điện trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các hãng xe Trung Quốc liên tục mở rộng hiện diện tại nhiều thị trường mới nổi, từ Đông Nam Á đến châu Phi. 

Tuy nhiên, tốc độ phát triển của hệ thống trạm sạc lại chưa theo kịp đà tăng trưởng phương tiện, tạo ra thách thức lớn đối với quá trình điện hóa giao thông.

Theo tổ chức nghiên cứu Ember, xuất khẩu xe điện của Trung Quốc đạt 9,4 tỷ USD trong tháng 4, mức cao nhất từ trước đến nay. Riêng trong tháng 5, các nhà sản xuất nước này đã xuất khẩu khoảng 435.000 xe điện và xe hybrid, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc.

Đông Nam Á đang nổi lên như một trong những điểm đến quan trọng của làn sóng xe điện Trung Quốc. Thái Lan, Philippines và Lào đều ghi nhận lượng xe nhập khẩu tăng mạnh. 

Đáng chú ý, Lào đã quyết định dừng nhập khẩu xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong phần còn lại của năm 2026 nhằm giảm áp lực chi phí năng lượng và thúc đẩy phương tiện xanh.

Sự phát triển của thị trường xe điện diễn ra trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu tiếp tục tăng nhanh. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cứ bốn ô tô mới bán ra trong năm ngoái thì có một chiếc là xe điện. Năm 2026, doanh số xe điện toàn cầu được dự báo đạt khoảng 23 triệu chiếc, tương đương gần 30% tổng lượng xe bán ra trên thế giới.

Hiện các hãng xe Trung Quốc đang cung cấp khoảng 60% lượng xe điện tiêu thụ toàn cầu. Nhiều doanh nghiệp trong ngành cho biết sẽ tiếp tục đẩy mạnh chiến lược mở rộng ra thị trường quốc tế trong những năm tới nhằm tận dụng nhu cầu đang gia tăng.

Tuy nhiên, tốc độ gia tăng phương tiện đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng sạc. Tại Thái Lan, hơn 424.000 xe điện và hybrid đang lưu hành nhưng chỉ có khoảng 4.600 điểm sạc công cộng. Điều này đồng nghĩa mỗi trạm phải phục vụ trung bình khoảng 92 xe.

Thực tế cho thấy nhiều chủ xe vẫn gặp khó khăn trong quá trình sử dụng. Không ít tài xế tại Thái Lan cho biết việc tìm kiếm hoặc đặt chỗ sạc vào thời điểm cao điểm thường mất nhiều thời gian. Một số người dù đã chuyển sang xe điện vẫn phải giữ lại phương tiện chạy xăng để phục vụ các chuyến đi xa do lo ngại vấn đề tiếp cận trạm sạc.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại châu Phi. Ethiopia đã ngừng nhập khẩu xe sử dụng động cơ đốt trong nhưng hiện mới có khoảng 500 trạm sạc, phần lớn tập trung tại thủ đô Addis Ababa. Theo đánh giá của cơ quan chức năng nước này, số lượng trạm hiện hữu còn cách khá xa nhu cầu thực tế khi thị trường xe điện ngày càng mở rộng.

Các chuyên gia cho rằng chi phí phương tiện ngày càng hợp lý đang tạo điều kiện thuận lợi cho xe điện phát triển tại các nền kinh tế mới nổi. Tuy nhiên, mức độ phổ cập còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mạng lưới sạc, độ ổn định của hệ thống điện và thói quen sử dụng phương tiện của người dân.

Xu hướng này cũng mang nhiều ý nghĩa đối với Việt Nam. Thị trường xe điện trong nước đang tăng trưởng nhanh với sự tham gia của nhiều thương hiệu trong và ngoài nước. 

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Thái Lan hay Ethiopia cho thấy tốc độ phát triển phương tiện cần đi kèm đầu tư hạ tầng tương ứng. Nếu mạng lưới trạm sạc không được mở rộng kịp thời, đây có thể trở thành rào cản đối với mục tiêu thúc đẩy giao thông xanh trong dài hạn.

Do đó, bài toán xe điện không chỉ nằm ở việc bán được nhiều xe hơn mà còn ở khả năng xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ. Trong đó, trạm sạc, lưới điện và cơ chế đầu tư hạ tầng sẽ đóng vai trò quyết định đối với sự thành công của quá trình chuyển đổi sang phương tiện điện trong những năm tới.

Nhật Minh