Trong một khuyến nghị gần đây, giới chuyên gia quốc tế lưu ý Việt Nam nên nghiên cứu và xác định các đối tượng đầu tư tối ưu về hạ tầng logistics cần thiết để tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế đối với cả hàng hoá xuất khẩu cũng như NK.

Chuyển biến còn chậm

Theo các chuyên gia từ Mỹ, các chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng và đòi hỏi hàng hóa luôn “sẵn sàng trong kho” và với thương mại điện tử xuyên biên giới ngày càng phát triển, luôn “sẵn sàng cho tiêu dùng”. Điều này mang đến cơ hội mới cho Việt Nam để ưu tiên đầu tư vào các trung tâm logistics tích hợp.

Thống kê cho thấy tổng chi phí logistics tại Việt Nam, bao gồm chi phí vận chuyển, lưu kho, kho bãi, thủ tục hải quan và các công việc giấy tờ khác, hàng năm lên đến 37 - 40 tỷ USD.

Một chuyên gia cấp cao về hỗ trợ XK vào thị trường Mỹ, phải thốt lên rằng đây là một sự lãng phí lớn, trong khi các quốc gia khác chỉ vào khoảng 13 - 14%. Riêng con số này vượt quá cả tổng KNXK của Việt Nam sang Mỹ năm 2014.

Ông Herb Cochran - Giám đốc điều hành Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (Amcham) tại Tp.HCM, cho biết dịch vụ vận tải biển từ cảng Cái Mép (Bà Rịa - Vũng Tàu) đến bờ Tây nước Mỹ có thời gian vận chuyển mất khoảng 15 - 16 ngày. Tuy nhiên, thời gian kê khai hàng hóa XK của Việt Nam còn chuyển biến chậm.

Nếu như năm 2013, theo ông Herb Cochran, phải mất đến 21 ngày cho việc kê khai hàng hóa từ phía Việt Nam, thì đến năm 2015 đã rút ngắn còn 12 ngày và trong năm 2016 giảm còn 10 ngày. Tuy nhiên, trong cam kết giữa các quốc gia thành viên TPP, đến năm 2018, bắt buộc Việt Nam phải giảm mạnh thời gian kê khai hàng hóa XK còn 48 giờ.

Ngoài ra, để kéo giảm chi phí và hướng đến tăng trưởng bền vững, ông Herb Cochran cho rằng Việt Nam cần phát triển các phương tiện vận chuyển mới. Bởi vì hệ thống giao thông và vận chuyển hàng hóa tốt hơn sẽ giúp DN Việt tăng năng suất cũng như khả năng cạnh tranh cao hơn.

Điều đáng nói, theo các chuyên gia, ngành logistics của Việt Nam đang rất yếu và bị lấn át bởi các DN ngoại, chỉ khi các DN của Việt Nam trong lĩnh vực này mạnh và chuyên nghiệp hơn thì việc XK mới tăng lợi thế hơn.

Trước nút thắt chi phí logistics, giới DN XNK hiện đang rất quan tâm đến Dự thảo Nghị định quy định việc niêm yết giá, phụ thu ngoài giá dịch vụ vận chuyển bằng đường biển và giá dịch vụ cảng vừa được Bộ GTVT đưa ra lấy ý kiến rộng rãi.

Chi phí logistics ở Việt Nam đang ở mức cao nhất trên thế giới

Cần minh bạch chi phí

Nghị định này, nếu được sớm thông qua sẽ giải tỏa phần nào bức xúc về chi phí logistics của các DN. Nhất là 5 năm nay luôn có tình trạng các hãng tàu nước ngoài thu các khoản phụ thu ngoài giá dịch vụ vận chuyển bằng đường biển đối với các DN XNK.

Đặc biệt là gần đây, các hãng tàu hạ thấp giá vận chuyển để tăng tính cạnh tranh nhưng sau đó áp dụng việc thu các khoản phụ thu để bù đắp chi phí.

Ngoài ra, các DN còn phải đối mặt với giá dịch vụ cảng cũng thiếu minh bạch, thu vô tội vạ. Đơn cử như phí nâng hạ container đã tăng 3 - 5% tại tất cả các bến bãi, cảng, cửa khẩu kể từ đầu năm 2016, nhưng thiếu giải thích rõ ràng. Thậm chí cùng một hệ thống cảng biển, nhưng mỗi đơn vị lại đưa ra một mức giá với sự chênh lệch trên 20%. Chính những bất cập này làm các DN phải phát sinh thêm chi phí khá lớn, dẫn đến làm giảm sức cạnh tranh của hàng Việt trên thị trường quốc tế.

Trong cuộc gặp gỡ với giới DN tại Tp.HCM mới đây, bà Lisa Schimmelpfenning - Phó Chủ tịch phụ trách Hành chính và Tuân thủ trong xuất nhập khẩu của Tập đoàn Walmart cũng lưu ý chuyện này với các DN Việt muốn tham gia vào chuỗi cung ứng cho Walmart.

Theo bà Lisa Schimmelpfenning, chi phí kho vận, logistics cũng như tính minh bạch là một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu khi Walmart (tập đoàn bán lẻ lớn nhất của Mỹ) muốn tìm nhà cung cấp từ Việt Nam.

Trong hội nghị gần đây về thuận lợi hóa thương mại, do VCCI tổ chức, một lãnh đạo của Hiệp hội DN dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cũng thừa nhận chi phí logistics quá lớn là rào cản cho các DN XK. Để kéo giảm chi phí thì cũng cần tính đồng bộ và minh bạch từ phía các cơ quan quản lý.

Trước đề xuất mới đây về việc Việt Nam nên sớm thành lập Uỷ ban quốc gia về thuận lợi hóa thương mại, nhằm gia tăng lợi thế XK cho DN Việt trước các FTA, vị lãnh đạo VLA đã bày tỏ thái độ đồng tình và cho rằng sẽ giúp cho dịch vụ logistics của Việt Nam tốt hơn.

Thế Vinh