VnBusiness

VnBusiness

VnBusiness

Tiêu điểm

Cuộc đua nâng cấp chuỗi cung ứng nóng lên: Doanh nghiệp Việt phải ‘hợp lực’

Cuộc đua nâng cấp chuỗi cung ứng nóng lên: Doanh nghiệp Việt phải ‘hợp lực’

Cuộc đua nâng cấp chuỗi cung ứng ngày càng nóng, trong khi doanh nghiệp nội địa mới chiếm 30% trong khoảng 1.000 nhà cung ứng đủ năng lực cho các tập đoàn đa quốc gia. Muốn bứt lên trong chuỗi giá trị, các tập đoàn lớn phải kéo SMEs cùng tiến bằng chia sẻ công nghệ, thị trường, còn khối SMEs phải nâng cấp năng lực, thoát khỏi gia công.

Trong khoảng 1.000 doanh nghiệp (DN) đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các DN lắp ráp và tập đoàn đa quốc gia, khối nội địa mới chiếm khoảng 30%. Đây là dữ liệu được Vietnam Report dẫn lại từ Bộ Công Thương trong đánh giá đưa ra hôm 17/11.

Đáng chú ý, khoảng 88% DN công nghiệp hỗ trợ có quy mô nhỏ và vừa, phần lớn còn hạn chế về vốn, công nghệ, năng lực quản trị và khả năng tiếp cận thông tin thị trường.

Không thể mạnh ai nấy làm

Tỷ lệ tham gia còn khiêm tốn cho thấy nhà cung ứng trong nước vẫn gặp khó khi đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của các chuỗi cung ứng. Không ít đơn vị chưa bảo đảm đồng thời chất lượng ổn định, tiến độ giao hàng, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn về môi trường, lao động.

Nếu tiếp tục tập trung vào gia công và những công đoạn có giá trị gia tăng thấp, khối nội địa sẽ khó cải thiện vị thế trong chuỗi.

Doanh nghiệp lớn cần tăng cường chia sẻ công nghệ, kinh nghiệm quản trị để hỗ trợ nhà cung ứng nội địa nâng cấp năng lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Doanh nghiệp lớn cần tăng cường chia sẻ công nghệ, kinh nghiệm quản trị để hỗ trợ nhà cung ứng nội địa nâng cấp năng lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Để thoát khỏi vị trí nhà cung ứng ở những công đoạn giá trị thấp, DN Việt cần thay đổi cách tham gia chuỗi cung ứng. Với góc nhìn của một tổ chức xếp hạng tín nhiệm, ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Phát Thịnh Group và Saigon Ratings, cho rằng DN cần từng bước nâng cấp từ gia công sang phát triển sản phẩm, thiết kế, quản lý thương hiệu hoặc cung cấp dịch vụ kỹ thuật.

Báo cáo Viet Nam 2045: Trading Up in a Changing World của Ngân hàng Thế giới cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển sang những hoạt động sản xuất và dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn.

Quá trình nâng cấp năng lực của DN nội địa cũng đòi hỏi dòng vốn FDI phải tạo sức lan tỏa mạnh hơn thông qua công nghệ và liên kết sản xuất. Ông Minh cho rằng, thách thức trong ngắn và trung hạn không chỉ nằm ở việc gia tăng quy mô dòng vốn FDI. Quan trọng hơn là nâng chất lượng đầu tư, hàm lượng công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa và mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI với khu vực trong nước. Việt Nam cần ưu tiên thu hút đầu tư vào những lĩnh vực quan trọng như bán dẫn, công nghệ cao, kinh tế số và năng lượng xanh.

Trong khoảng 1.000 DN đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp nội địa mới chiếm khoảng 30%. Khoảng 88% DN công nghiệp hỗ trợ có quy mô nhỏ và vừa, còn hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị và khả năng tiếp cận thị trường.

Song song với việc cải thiện chất lượng dòng vốn FDI, nhà cung ứng nội địa cũng phải chủ động nâng cấp để đáp ứng yêu cầu của các chuỗi sản xuất. Ông Phùng Xuân Minh nhấn mạnh: “Muốn khai thác cơ hội hợp tác, DN Việt Nam nên tái cấu trúc năng lực cung ứng theo yêu cầu cụ thể của từng chuỗi. Trọng tâm bao gồm tính ổn định của chất lượng, thời gian giao hàng, khả năng truy xuất, năng lực phát triển sản phẩm và mức độ đáp ứng các yêu cầu môi trường, lao động”.

Bên cạnh yêu cầu nâng cấp năng lực cung ứng, DN cũng cần kiểm soát rủi ro phát sinh từ sự phụ thuộc vào một số ít khách hàng. Dưới góc nhìn xếp hạng tín nhiệm, như lưu ý của vị lãnh đạo Saigon Ratings, DN cần đặc biệt chú ý rủi ro tập trung khách hàng. Khi một đối tác chiếm tỷ trọng lớn trong doanh thu, quyết định điều chỉnh mua hàng của đối tác đó có thể tác động mạnh đến công suất và khả năng thực hiện các nghĩa vụ nợ của DN. Mục tiêu dài hạn không chỉ là cung ứng cho một DN FDI, mà phải mở rộng tham gia nhiều chuỗi cung ứng. Qua đó, DN giảm phụ thuộc vào một khách hàng và nâng cao vị thế thương lượng.

Doanh nghiệp lớn dẫn dắt, SMEs phải nâng cấp

Tuy nhiên, để mở rộng mạng lưới cung ứng và đưa nhiều DN nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nỗ lực riêng lẻ của từng đơn vị là chưa đủ. Muốn nâng tỷ lệ nội địa hóa, không thể chỉ yêu cầu các DN nhỏ và vừa (SMEs) tự cải thiện năng lực trong khi thiếu sự hỗ trợ từ những đơn vị đang nắm giữ công nghệ, thị trường và tiêu chuẩn sản xuất. Các tập đoàn lớn cần chuyển từ quan hệ đặt hàng đơn thuần sang hợp tác phát triển nhà cung ứng, giúp đối tác trong nước từng bước đáp ứng những yêu cầu cao hơn.

Thực tế, một bộ phận DN lớn đã bắt đầu chuyển hướng sang hỗ trợ đối tác nâng cao năng lực thay vì chỉ tập trung vào hoạt động mua hàng. Khảo sát doanh nghiệp VNR500 năm 2026 (Top 500 DN lớn nhất Việt Nam) của Vietnam Report cho thấy, 56,6% DN hỗ trợ đối tác về kiến thức thị trường, xuất khẩu và tiêu chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, 47,2% chuyển giao quy trình, quản trị chất lượng và 43,4% hỗ trợ nghiên cứu, phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo.

Những hình thức hỗ trợ này giúp nhà cung ứng từng bước nâng chất lượng, năng suất và khả năng đáp ứng đơn hàng. Khi đối tác nội địa trưởng thành hơn, tập đoàn lớn cũng có thêm lựa chọn nguồn cung, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và củng cố tính ổn định của chuỗi cung ứng.

Hợp tác giữa các bên cũng cần đi sâu vào phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về công nghệ và kỹ năng. Khảo sát VNR500 ghi nhận 90,9% DN chú trọng đào tạo, nâng cao kỹ năng cho người lao động; 76,4% tập trung phát triển kỹ năng số, AI và công nghệ mới.

Đáng chú ý, 36,4% DN chia sẻ kỹ năng với lao động của đối tác. Hình thức hợp tác này giúp SMEs nâng khả năng tiếp nhận công nghệ, thích ứng với tiêu chuẩn sản xuất và từng bước đảm nhận những công đoạn có giá trị cao hơn.

Dù vậy, hỗ trợ từ các DN đầu tàu không thể thay thế nỗ lực tự nâng cấp của nhà cung ứng. Các đơn vị trong nước phải chủ động thay đổi tư duy và cách tiếp cận thị trường. Một ví dụ là lĩnh vực cung ứng cho nhà hàng, khách sạn và dịch vụ ăn uống. Theo bà Nguyễn Thị Mai Phương, Giám đốc Quốc gia Basilur Tea tại Việt Nam, cơ hội tham gia chuỗi cung ứng này sẽ rộng mở nếu SMEs chuyển từ tư duy bán sản phẩm sang cung ứng giải pháp.

Khảo sát VNR500 năm 2026 cho thấy 56,6% DN hỗ trợ đối tác về kiến thức thị trường, xuất khẩu và tiêu chuẩn quốc tế; 47,2% chuyển giao quy trình, quản trị chất lượng. Tuy nhiên, SMEs cũng phải chủ động nâng chất lượng, phát triển sản phẩm và chuyển từ bán hàng sang cung ứng giải pháp để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Làm rõ hơn yêu cầu đó, bà Phương chỉ ra 3 quan niệm khiến nhiều nhà cung cấp bỏ lỡ cơ hội: cho rằng thị trường này chỉ dành cho DN lớn, xem giá thấp là lợi thế cạnh tranh chính và nghĩ ký được hợp đồng đồng nghĩa với thành công.

Thực tế, mỗi phân khúc nhà hàng, khách sạn và dịch vụ ăn uống có quy mô ngân sách, nhu cầu riêng, tạo cơ hội cho cả những đơn vị vừa và nhỏ. Khả năng duy trì chất lượng ổn định, bảo đảm nguồn hàng liên tục và hỗ trợ kịp thời mới là yếu tố quyết định sự hợp tác lâu dài.

Những yêu cầu này cho thấy nâng cấp chuỗi cung ứng phải là quá trình hợp lực, không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của một phía. Các tập đoàn lớn cần đi đầu trong chia sẻ công nghệ, mở rộng thị trường và chuyển giao kinh nghiệm quản trị. SMEs phải chủ động đầu tư nâng chất lượng, năng lực quản trị và phát triển sản phẩm. Sự hợp lực này sẽ giúp DN Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, giảm phụ thuộc vào gia công và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước.

Thế Vinh

Video Năng lực quản trị, điểm nghẽn trong phát triển HTX

Nhiều HTX có sản phẩm, vùng nguyên liệu và đơn hàng tiêu thụ nhưng vẫn chưa khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có. Bên cạnh những điểm nghẽn về vốn, thị trường và nhân lực, hạn chế trong năng lực quản trị đang là rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến...

VnBusiness