VnBusiness

VnBusiness

VnBusiness

Tiêu điểm

Sau 'cơn sốt' quýt Vân Sơn: Bài toán thương mại điện tử nhìn từ cơ sở

Sau 'cơn sốt' quýt Vân Sơn: Bài toán thương mại điện tử nhìn từ cơ sở

Đưa nông sản lên sàn không dừng lại ở vài phiên live “cháy hàng”, mà là cuộc chạy đua về logistics và năng lực số cần giải bài bản từ gốc.

Ngày 17/11, fanpage “Bí thư Xứ Mường” chính thức phát đi thông báo: Đã hết mùa quýt bánh xe Vân Sơn và xã ngừng nhận đơn đặt hàng. Thông báo này được đưa ra chỉ đúng 10 ngày sau phiên livestream gây sốt  chính quyền và người dân xã Vân Sơn (tỉnh Phú Thọ).

Giữa vườn cây, ông Nguyễn Duy Tư, Bí thư Đảng ủy xã cùng bà con nông dân đã lên sóng trực tiếp suốt 8 tiếng đồng hồ để giới thiệu nông sản. Hiệu ứng bùng nổ vượt ngoài dự liệu: Phiên live rơi vào tình trạng “bão đơn”, hộp thư quá tải tin nhắn, buộc fanpage phải đăng thông báo mong khách hàng thông cảm vì phản hồi chậm.

Đưa nông sản lên sàn: Khi “cháy hàng” chỉ là bước khởi đầu

Thành công của phiên live không đơn thuần nằm ở số quýt của cả một vụ được bán sạch. Giá trị lớn hơn là sau sự kiện, thương hiệu “quýt bánh xe Vân Sơn” đã tạo được độ nhận diện mạnh mẽ. Đây là giá trị dài hạn, mở ra sinh kế bền vững cho người nông dân ở một xã vùng sâu. 

Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn cùng bà con nông dân livestream giới thiệu và tiêu thụ nông sản. Ảnh: fanpage Bí thư xứ Mường.
Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn cùng bà con nông dân livestream giới thiệu và tiêu thụ nông sản. Ảnh: fanpage Bí thư xứ Mường.

Thế nhưng, sau khi sự hào hứng của phiên livestream đầu tiên qua đi, thực tế vận hành khắc nghiệt của thương mại điện tử lập tức lộ diện.

“Bí thư xứ Mường” cũng đã thẳng thắn thừa nhận, khâu đóng gói và vận chuyển đến tay người tiêu dùng còn nhiều thiếu sót. Một số thùng quýt khi đến nơi quả dập nát do cành đâm thủng hoặc va đập trên đường dài. Thậm chí, có tình trạng khách bị “tráo hàng”, nhận được đơn “mạo danh” quýt Vân Sơn, gây ảnh hưởng đến uy tín của nông sản địa phương. 

Câu chuyện từ Vân Sơn đã phản ánh phần nào những vấn đề chung của nông sản Việt khi “lên mạng”. Dù tiềm năng rất lớn, các hợp tác xã (HTX) và nông dân vẫn đang “bơi” giữa hàng loạt nút thắt từ logistics đến năng lực số, kỹ năng vận hành…

Chia sẻ với phóng viên VnBusiness tại một sự kiện xúc tiến thương mại, bà Nguyễn Thanh Tâm, Giám đốc HTX Tâm Hoà (Cao Bằng) ngậm ngùi: “Nông sản Cao Bằng từ nấm, miến, lạp sườn đến bánh gai đều ngon và sạch, nhưng cước vận chuyển quá cao không tải nổi, nên sản phẩm người dân làm ra chỉ bán loanh quanh tại địa phương. Thương mại điện tử có mở ra cơ hội, song những sản phẩm đặc thù cần bảo quản lạnh như bánh gai hay thạch đen gần như đành chịu thua chặng đường vận chuyển dài”.

Bà Nguyễn Thanh Tâm, Giám đốc HTX Tâm Hoà (tỉnh Cao Bằng).
Bà Nguyễn Thanh Tâm, Giám đốc HTX Tâm Hoà (tỉnh Cao Bằng).

Ở góc độ nhân lực, bà Lê Thị Hương, Giám đốc HTX Nông nghiệp Nhân Lý (tỉnh Phú Tho) chia sẻ, nhiều lần tính đưa sản phẩm lên sàn nhưng bộ phận kế toán đều gạt đi. Lý do là thương mại điện tử đòi hỏi nhân sự phải trực máy từng giờ, canh từng đơn hàng, lo đóng gói và xử lý khiếu nại. Trong khi đó, HTX đang nhân lực trẻ có độ nhạy bén với công nghệ.

Tại Diễn đàn “Lắng nghe nông dân nói” diễn ra ngày 17/11 vừa qua, ông Lương Quốc Đoàn, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam cũng đã chỉ ra thực tế, thời gian qua, dù đã có khoảng 700 - 800 tài khoản nông dân được hỗ trợ lên sàn, song hiệu quả tương tác vẫn rất hạn chế.

Người dân đa phần phải tự xoay xở, thiếu kỹ năng thu hút người xem và kết nối với khách hàng. Bên cạnh đó, chi phí vận hành và kinh doanh trên sàn thương mại điện tử còn cao so với quy mô sản xuất nhỏ lẻ. Sản lượng hàng hóa tiêu  thụ hạn chế trong khi các khoản chi phí phát sinh lớn khiến hiệu quả kinh tế chưa như kỳ vọng.

Thị trường gần 40 tỷ USD và “vùng trũng” cơ sở

Những điểm nghẽn tại các làng quê đang tạo nên sự tương phản rõ rệt với tốc độ tăng trưởng phi mã của thương mại điện tử Việt Nam.

Năm 2025, quy mô thương mại điện tử Việt Nam đã đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%. Bước sang năm 2026, theo Cục Thương mại điện tử Bộ Công Thương, thị trường tiếp tục duy trì đà bứt phá với quy mô ước đạt 37,2 - 37,8 tỷ USD.

Số liệu 9 tháng năm 2026 từ Metric cũng cho thấy, chỉ riêng 4 sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đã mang về doanh số 441.970 tỷ đồng, tăng 44,47% so với cùng kỳ.

Thế nhưng, “chiếc bánh” này dường như chưa được chia đều. Tại Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chỉ rõ: Tỷ lệ giao dịch thương mại điện tử giữa Hà Nội, TP HCM so với các tỉnh còn lại vẫn giữ ở mức chênh lệch sâu sắc là 70 - 30. Trong khi Chỉ số thương mại điện tử năm 2026 của TP HCM đạt 91,1 điểm, của Hà Nội đạt 87,5 điểm thì mức trung bình cả nước chỉ vỏn vẹn 15,8 điểm.

Khoảng cách này thể hiện rõ nhất ở cấp cơ sở. Một cuộc rà soát gần đây trên cổng thông tin của các xã, phường do báo Công Thương thực hiện cho thấy: trong 2.497 xã, phường đủ dữ liệu, chỉ 587 xã tổ chức hoạt động về thương mại điện tử. Trong đó, chỉ 178 xã (7,1%) báo cáo được kết quả cụ thể, và vỏn vẹn 18 xã nêu được số liệu về doanh thu, số đơn hàng hay số hộ bán thực tế.

“Đây là điều chính quyền tự đăng, chưa phải số đo doanh số, song cho thấy việc triển khai tại cơ sở còn phải làm thực chất hơn”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên, trong đó kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP vào năm 2030. Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 đã xác định thương mại điện tử là một trong những động lực tăng trưởng mới cần tạo đột phá.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng, cần nhanh chóng giải quyết những bất cập, rào cản, thu hẹp khoảng cách, đưa kinh tế số nông thôn đi xa hơn việc đưa sản phẩm lên sàn hay tổ chức một vài phiên livestream.

Theo Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn, cần thay đổi căn bản cách thức đào tạo cho nông dân. Thay vì tổ chức các lớp tập huấn đại trà kéo dài 2 - 3 ngày, cần chuyển sang phương thức “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn trực tiếp, theo sát khả năng tiếp thu của từng người, giúp bà con từng bước làm chủ thiết bị và ứng dụng công nghệ.

Đồng thời, bài toán quan trọng khác là tăng cường các giải pháp logistics, đầu tư phương thức bảo quản và vận chuyển chuyên dụng cho nông sản tươi nhằm hạn chế hư hỏng, nâng cao hiệu quả tiêu thụ.

“Các cấp Hội Nông dân cần tiếp tục bám sát cơ sở, đồng hành và hỗ trợ người dân tháo gỡ những vướng mắc về kỹ thuật, đồng thời giúp bà con vượt qua tâm lý e ngại khi tham gia kinh tế số”, ông Đoàn nói.

Từ góc độ của Bộ Công Thương, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho rằng, cần nâng cao năng lực quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở cấp xã. Trong đó, Cục Thương mại điện tử cần tăng cường hướng dẫn chính sách, thống kê và khai thác dữ liệu, làm rõ cách đo và hồ sơ minh chứng nội dung. Các Sở Công Thương gắn thương mại điện tử với kịch bản tăng trưởng của địa phương, tham mưu đặt chỉ tiêu theo nhóm xã. Chính quyền cấp xã xác định lợi thế sản phẩm và đối tượng ưu tiên.

Bên cạnh đó, các nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp, hiệp hội và đơn vị dịch vụ cần phối hợp đào tạo, tăng kỹ năng tự bán hàng cho người dân, HTX, hộ kinh doanh; quan tâm chi phí giao nhận chặng đầu ở xã vùng cao, an toàn giao dịch và chống lừa đảo. 

Đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh cần đo lượng bằng kết quả thực chất và tính bền vững, với thước đo không chỉ là số hoạt động được tổ chức hay số lượt xem mà là số người bán duy trì được hoạt động và có doanh thu sau giai đoạn hỗ trợ, số đơn hàng và hiệu quả kinh tế thực chất tạo ra cho địa phương.

Đó có lẽ là lời giải đồng bộ để quả quýt Vân Sơn hay bất kỳ đặc sản bản địa nào cũng có thể tự tin đi thẳng từ vườn cây của người nông dân đến bàn ăn đô thị, an toàn, trọn vẹn và bền bỉ.

VnBusiness

Thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ phát triển bứt phá hàng đầu khu vực. Tuy nhiên, song hành cùng bước tiến về quy mô là những thách thức về sự chênh lệch: khoảng cách giữa các trung tâm đô thị lớn và vùng sâu, vùng xa; giữa doanh nghiệp quy mô lớn và khu vực doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể; giữa các thế hệ người tiêu dùng; cũng như sự cách biệt về năng lực số và mức độ tuân thủ pháp lý.

Bà Lê Hoàng Oanh  Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, Bộ Công Thương 
Bà Lê Hoàng Oanh
VnBusiness

 Để chuyển đổi số hiệu quả, có điện thoại thông minh là điều kiện ban đầu. Quan trọng hơn, người dân phải biết cách sử dụng thiết bị hiệu quả, nhất là trong hoạt động quảng bá, livestream bán hàng. Đặc biệt, việc bán nông sản trên môi trường số phải gắn với yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Ông Trịnh Việt Hùng Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh
Ông Trịnh Việt Hùng
VnBusiness

 Việc đưa thương mại điện tử đến tận cấp xã, phường là một định hướng chiến lược đúng đắn và phù hợp với thời điểm hiện nay. Mô hình này giúp hình thành năng lực kinh doanh tại cơ sở, phát triển các gian hàng và mở rộng thị trường không chỉ trong nước mà còn tiếp cận khách hàng quốc tế. Thương mại điện tử lâu nay chủ yếu tập trung tại Hà Nội và TP HCM. Đưa thương mại điện tử về cấp xã sẽ giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, mở rộng thị trường và tạo động lực tăng trưởng mới từ cơ sở.

Ông Đỗ Hữu Hưng  Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam
Ông Đỗ Hữu Hưng

Đỗ Kiều

Video Năng lực quản trị, điểm nghẽn trong phát triển HTX

Nhiều HTX có sản phẩm, vùng nguyên liệu và đơn hàng tiêu thụ nhưng vẫn chưa khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có. Bên cạnh những điểm nghẽn về vốn, thị trường và nhân lực, hạn chế trong năng lực quản trị đang là rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến...

VnBusiness