VnBusiness

VnBusiness

VnBusiness

Dân tộc - Tôn giáo

HTX mở lối nâng giá trị nương chè cho đồng bào dân tộc thiểu số

HTX mở lối nâng giá trị nương chè cho đồng bào dân tộc thiểu số

Từ 3 thành viên ban đầu, HTX chè Nhật Thức đã phát triển lên hơn 20 hộ thành viên, liên kết vùng nguyên liệu trên 100ha, từng bước đưa sản xuất chè an toàn, chế biến và tiêu thụ theo chuỗi. Mô hình cho thấy vai trò của HTX trong phát huy kinh nghiệm sản xuất, nâng giá trị nông sản và tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Gắn bó với nghề chè từ nhỏ, chị Đào Thị Thức, Giám đốc HTX chè Nhật Thức, hiểu rõ những vất vả của người trồng chè khi sản xuất còn nhỏ lẻ, đầu ra thiếu ổn định. Năm 2017, chị thành lập HTX với mong muốn tập hợp các hộ cùng sản xuất, kiểm soát chất lượng và tìm đầu ra cho sản phẩm. Theo chị, kinh nghiệm canh tác, sự cần cù và am hiểu đất đai là lợi thế của đồng bào dân tộc thiểu số; điều quan trọng là cần có mô hình liên kết để chuyển những lợi thế đó thành giá trị kinh tế.

Sản phẩm chè của HTX được chế biến và đóng gói theo dây chuyền công nghệ mới, máy móc đồng bộ, nhà xưởng khép kín rộng 200m2, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. HTX đã có nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 và 4 sao, mỗi năm tiêu thụ từ 60-70 tấn chè thành phẩm, tạo việc làm cho hàng chục thành viên, với thu nhập ổn định trên 5 triệu đồng/người/tháng.

Trao đổi với VnBusiness, chị Đào Thị Thức, Giám đốc HTX chè Nhật Thức, cho rằng đồng bào dân tộc thiểu số có sẵn những lợi thế quý giá như kinh nghiệm làm chè, sự cần cù và am hiểu đất đai địa phương. Vấn đề là cần có mô hình liên kết phù hợp để phát huy những lợi thế ấy, giúp bà con nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm và ổn định sinh kế.

Chị Đào Thị Thức, Giám đốc HTX chè Nhật Thức
Chị Đào Thị Thức, Giám đốc HTX chè Nhật Thức

Tập hợp những người cùng làm chè

Điều gì thôi thúc chị thành lập HTX chè Nhật Thức năm 2017? Nhìn lại hành trình đã qua, đâu là kết quả khiến chị tự hào nhất?

Tôi sinh ra trong gia đình làm chè, từ nhỏ đã quen với công việc của bố mẹ, rồi lớn lên cũng đi mua, bán và chế biến chè. Làm nghề lâu, tôi hiểu để có một cân chè phải bỏ vào đó bao nhiêu công sức. Nhưng có những lúc chè làm ra rồi, người dân vẫn phải lo tìm người mua, giá cả cũng bấp bênh. Tôi nghĩ nếu các hộ có thể cùng nhau làm, cùng chăm lo chất lượng và tìm đầu ra thì sẽ đỡ vất vả hơn cho từng gia đình. Đó là mong muốn khi tôi thành lập HTX vào năm 2017.

Nhìn lại, điều khiến tôi vui nhất là HTX vẫn giữ được sự gắn bó với bà con, từng bước cùng nhau chuyển sang cách làm chè an toàn hơn. Thay đổi một thói quen đã theo mình nhiều năm là việc khó, nhất là khi thu nhập của cả gia đình trông vào nương chè.

HTX của chúng tôi còn nhỏ, còn nhiều việc chưa làm được như mong muốn. Nhưng được bà con tin tưởng, cùng làm và cùng tháo gỡ những lúc khó khăn là điều tôi trân trọng nhất trong hành trình này.

Từ sản xuất chè truyền thống chuyển sang sản xuất an toàn, hữu cơ là quá trình không dễ dàng. Chị đã vận động và đồng hành với các hộ thành viên như thế nào để thay đổi tập quán canh tác?

Tôi cũng là người trực tiếp làm chè nên hiểu bà con lo điều gì. Khi thay đổi cách chăm sóc, điều mọi người băn khoăn trước tiên là cây chè có phát triển được không, sản lượng có giảm không và gia đình lấy gì trang trải trong thời gian chuyển đổi. Những lo lắng ấy rất thực tế.

Bản thân chúng tôi đã trải qua giai đoạn chuyển sang hữu cơ, có diện tích trong hai, ba năm đầu gần như chưa có nguồn thu. Vì vậy, khi trao đổi với bà con, tôi chia sẻ cả những khó khăn mình đã gặp để mọi người hiểu và cân nhắc trước khi làm.

HTX kết nối với các cơ quan chuyên môn để bà con được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật. Trong quá trình sản xuất, chúng tôi cùng trao đổi những việc cụ thể như sử dụng phân hữu cơ, chăm sóc đất, làm cỏ và chăm cây theo quy trình. Với sản xuất an toàn và sản xuất hữu cơ, yêu cầu đến đâu thì phải hướng dẫn rõ đến đó.

Theo tôi, muốn bà con tin thì mình phải làm nghiêm túc và có mặt khi mọi người gặp khó. Sự thay đổi cần thời gian, sự kiên nhẫn và kết quả thực tế trên nương chè.

Kiên trì thay đổi từ nương chè

 HTX đang tổ chức liên kết vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm ra sao? Những hoạt động này mang lại cơ hội việc làm, thu nhập như thế nào cho người dân địa phương?

Với khả năng của mình, HTX tập trung vào những việc gắn trực tiếp với công việc và đời sống của bà con.

Về kỹ thuật, chúng tôi kết nối các chương trình tập huấn, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình chăm sóc và chế biến chè. Bà con vốn có nhiều kinh nghiệm làm nghề, nên việc hướng dẫn cần dựa trên những điều mọi người đã biết, rồi cùng điều chỉnh những khâu chưa phù hợp với yêu cầu sản xuất an toàn.

Về tiêu thụ, HTX duy trì liên kết với các hộ làm nguồn nguyên liệu, gắn việc sản xuất với thu mua, chế biến và tìm thị trường. Có sự trao đổi giữa người trồng và người chế biến thì bà con cũng hiểu rõ hơn vì sao chất lượng nguyên liệu cần được giữ đồng đều.

HTX còn tạo việc làm tại địa phương qua các công việc chăm sóc, thu hái, chế biến và đóng gói chè, trong đó có nhiều chị em phụ nữ dân tộc thiểu số. Chúng tôi cũng chú trọng chia sẻ, truyền lại kinh nghiệm để người lao động quen việc và làm tốt hơn.

Tuy vậy, quy mô HTX còn nhỏ, một phần công việc vẫn phụ thuộc mùa vụ và lượng hàng tiêu thụ. Tôi mong từng bước có thêm đơn hàng đều đặn để bà con có thêm việc làm và nguồn thu ổn định hơn.

Chị Đào Thị Thức hướng dẫn bà con cách chế biến chè.
Chị Đào Thị Thức hướng dẫn bà con cách chế biến chè.

Phát huy nội lực, tạo sinh kế bền vững

Từ thực tiễn hoạt động của HTX chè Nhật Thức, chị đánh giá thế nào về vai trò của mô hình HTX trong phát huy lợi thế sản xuất tại chỗ, giúp đồng bào dân tộc thiểu số nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững?

Theo tôi, bà con có sẵn nhiều điều đáng quý: kinh nghiệm làm chè, sự cần cù và hiểu biết về đất đai nơi mình sinh sống. Nhưng khi mỗi gia đình tự làm, tự bán thì sẽ có những việc rất khó xoay xở, từ tiếp cận kỹ thuật đến tìm đầu ra.

HTX là nơi để các hộ cùng bàn bạc, chia sẻ kinh nghiệm, tiếp cận sự hỗ trợ phù hợp và liên kết sản xuất. Khi tham gia, bà con vẫn là người làm chủ nương chè và công việc của mình. HTX cần giúp mọi người phát huy được những gì mình đang có, đồng thời học thêm cách làm phù hợp với nhu cầu thị trường.

Còn để giảm nghèo bền vững thì cần nhìn vào đời sống thực tế của từng gia đình: công việc có đều hơn không, thu nhập có đủ trang trải không, người dân có thể tiếp tục gắn bó với nghề không. Tôi nghĩ vai trò của HTX được thể hiện qua những thay đổi như vậy.

Muốn làm được, HTX phải hoạt động rõ ràng, giữ chữ tín và lắng nghe thành viên. Bà con thấy việc tham gia có ích cho gia đình mình thì sự gắn bó mới lâu dài.

Trong thời gian tới, chị có định hướng gì để tiếp tục phát triển HTX, mở rộng cơ hội việc làm và tạo sinh kế ổn định cho người dân tại địa phương?

Trước mắt, tôi muốn chăm lo tốt hơn cho những việc HTX đang làm: giữ chất lượng vùng nguyên liệu, tiếp tục đồng hành với các hộ sản xuất an toàn, hữu cơ và tìm đầu ra phù hợp với khả năng cung ứng.

Chúng tôi có định hướng mở rộng vùng liên kết, nhưng cần đi từng bước, gắn với khả năng hướng dẫn kỹ thuật, chế biến và tiêu thụ. Điều tôi quan tâm là bà con tham gia rồi có thể duy trì được cách làm ấy, có thu nhập để yên tâm chăm sóc nương chè.

Tôi cũng muốn dành thêm thời gian chia sẻ kinh nghiệm làm nghề cho chị em phụ nữ và các bạn trẻ người dân tộc thiểu số ở địa phương. Ngoài sản xuất, những hoạt động đón khách tìm hiểu nghề chè, trải nghiệm và thưởng trà mà HTX đang thực hiện cũng là hướng tôi muốn tiếp tục chăm chút, phù hợp với điều kiện thực tế.

Mong muốn của tôi khá giản dị: HTX có công việc đều hơn, bà con có thêm nguồn thu và người trẻ thấy nghề chè ở quê mình vẫn có cơ hội để gắn bó. Muốn vậy, bản thân tôi cũng phải tiếp tục học và làm tốt hơn từng việc hằng ngày.

Xin trân trọng cảm ơn chị!

Hoàng Hà (Thực hiện)

Video HTX và bài toán thu hút thành viên trẻ

Sự tham gia của thế hệ trẻ là yếu tố quan trọng để đổi mới tư duy quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm tính kế thừa của kinh tế tập thể. Tuy nhiên, để người trẻ lựa chọn và gắn bó với HTX, cần tạo ra những cơ hội phát triển thực chất từ...

VnBusiness