Thước đo FDI không chỉ là vốn đăng ký, mà còn là sức mạnh của doanh nghiệp Việt
Thành tích thu hút đầu tư nước ngoài ở nhiều địa phương vẫn được đánh giá chủ yếu qua tổng vốn đăng ký, số dự án và quy mô đất được giao. Cách đánh giá này không còn phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng FDI. Tuy nhiên, muốn thay đổi thước đo, trước hết cần có hệ thống dữ liệu nền đáng tin cậy, điều mà Việt Nam hiện còn thiếu.
Sau gần 4 thập kỷ mở cửa, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành nguồn lực quan trọng của kinh tế Việt Nam, góp phần bổ sung vốn, mở rộng sản xuất, thúc đẩy xuất khẩu, tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia cũng thúc đẩy phát triển những ngành công nghiệp lớn như điện tử, chế biến chế tạo, công nghệ cao, đồng thời đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, quy mô và tốc độ tăng trưởng FDI chưa tương xứng với hiệu quả chuyển giao công nghệ và tác động lan tỏa đến doanh nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng thấp, khó trở thành nhà cung cấp cấp 1 hoặc đối tác công nghệ của các tập đoàn đa quốc gia.
Một trong những nguyên nhân là cách đánh giá hiệu quả thu hút FDI vẫn thiên về số lượng. Ở một số địa phương, vốn đăng ký, số dự án và diện tích đất sử dụng còn được coi trọng hơn đóng góp về công nghệ, năng suất, giá trị gia tăng và liên kết với doanh nghiệp trong nước. Việc lựa chọn dự án vì thế chưa thực sự gắn chặt với chiến lược phát triển công nghiệp và yêu cầu bảo vệ môi trường.
Bên cạnh đó, liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam còn yếu do hạn chế về quy mô, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực quản trị. Khả năng tiếp nhận, làm chủ công nghệ chưa cao, trong khi công tác giám sát sau cấp phép và đánh giá tác động lan tỏa chưa đồng bộ. Vì vậy, hiệu quả FDI vẫn chủ yếu được phản ánh qua vốn đầu tư và kim ngạch xuất khẩu, thay vì những đóng góp thực chất cho năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc cùng xu hướng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển trí tuệ nhân tạo, giai đoạn 2026-2030 cần chuyển trọng tâm từ thu hút vốn sang nâng cao chất lượng và hiệu quả FDI.
Theo đó, cần ưu tiên dự án có công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao, khả năng liên kết và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam. Chính sách FDI phải gắn với quy hoạch ngành, vùng, chiến lược công nghiệp quốc gia, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước và người lao động.
Mục tiêu quan trọng là nâng cao năng lực công nghệ, quản trị, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực; phát triển doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI. Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống quản lý minh bạch, đánh giá hiệu quả đầu tư dựa trên kết quả thực chất, trong đó sự trưởng thành và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước phải trở thành thước đo quan trọng.
6 nhóm giải pháp chuyển trọng tâm thu hút FDI từ số lượng sang chất lượng
Để hiện thực hóa những định hướng này, cần triển khai đồng bộ 6 nhóm giải pháp cụ thể.
Nhóm giải pháp thứ nhất là đổi mới tư duy và phương thức quản lý nhà nước về FDI, chuyển từ quản lý chủ yếu theo từng dự án sang quản lý theo mục tiêu phát triển và kết quả thực tế. Bên cạnh cấp phép, kiểm tra và giám sát, Nhà nước cần chủ động cải thiện môi trường đầu tư, lựa chọn đối tác chiến lược, kết nối các chủ thể kinh tế và thúc đẩy hệ sinh thái sản xuất. Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan trung ương, địa phương và các cơ quan chuyên ngành, tăng cường phối hợp trong suốt quá trình triển khai dự án.
Điểm quan trọng là thay đổi cách đánh giá kết quả thu hút FDI của các địa phương. Thay vì chủ yếu dựa vào tổng vốn đăng ký, cần xem xét chất lượng dự án, giá trị gia tăng trong nước, đóng góp về công nghệ, chất lượng việc làm và mức độ liên kết với doanh nghiệp Việt Nam. Nếu vốn đăng ký vẫn là thước đo chính, các giải pháp nâng cao chất lượng FDI sẽ khó phát huy hiệu quả.
Nhóm giải pháp thứ hai là hoàn thiện hệ thống tiêu chí lựa chọn và đánh giá chất lượng FDI. Các tiêu chí cần phản ánh năng lực tài chính, uy tín nhà đầu tư, trình độ công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng tại Việt Nam, liên kết với doanh nghiệp trong nước, chất lượng việc làm, phát triển nhân lực, hiệu quả sử dụng đất, năng lượng, tài nguyên, tiêu chuẩn môi trường và khả năng nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Bộ tiêu chí cần được xây dựng phù hợp với từng ngành, quy mô và đặc điểm dự án, tránh áp dụng cứng nhắc. Với các dự án chiến lược, cần đánh giá chuyên sâu về công nghệ, năng lực nghiên cứu và đóng góp lâu dài cho nền kinh tế.
8 nhóm tiêu chí đề xuất để thẩm định dự án FDI
| 1. Năng lực tài chính và uy tín của nhà đầu tư. | 5. Chất lượng việc làm và phát triển nguồn nhân lực. |
| 2. Trình độ công nghệ và khả năng đổi mới sáng tạo. | 6. Hiệu quả sử dụng đất, năng lượng và tài nguyên. |
| 3. Giá trị gia tăng tạo ra tại Việt Nam. | 7. Tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững. |
| 4. Khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước. | 8. Khả năng tham gia và nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu. |
Nhóm giải pháp thứ ba là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam, coi đây là trọng tâm xuyên suốt của chính sách FDI giai đoạn 2026–2030. Hoạt động kết nối cần chuyển từ các hội nghị, sự kiện sang những chương trình liên kết sản xuất, cung ứng có mục tiêu, đối tác cụ thể và kết quả đo lường được.
Trước hết, cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng lực doanh nghiệp Việt Nam và nhu cầu cung ứng của các tập đoàn FDI, giúp hai bên tìm kiếm đối tác dựa trên thông tin thực tế. Từ đó, triển khai chương trình phát triển nhà cung cấp theo từng ngành như điện tử, cơ khí chính xác, ô tô, thiết bị điện, công nghiệp hỗ trợ và vật liệu mới.
Doanh nghiệp Việt Nam cần được hỗ trợ đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, môi trường, quản trị và truy xuất nguồn gốc; đầu tư máy móc, tự động hóa, chuyển đổi số và cải tiến quy trình sản xuất. Đồng thời, cần khuyến khích các tập đoàn FDI đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ nâng cấp công nghệ và phát triển nhà cung cấp nội địa. Các hiệp hội ngành nghề, tổ chức tài chính và khu công nghiệp cũng cần phát huy vai trò kết nối. Mục tiêu là giúp ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp cấp 1, đối tác công nghệ và đối tác sản xuất có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Nhóm giải pháp thứ tư là nâng cao năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo. Không chỉ tiếp nhận, doanh nghiệp Việt Nam cần từng bước làm chủ, cải tiến và tự phát triển công nghệ. Nhà nước cần khuyến khích các dự án FDI đầu tư nghiên cứu và phát triển, xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm, đào tạo kỹ thuật và hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu trong nước.
Đặc biệt, cần thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, điện tử, tự động hóa, robot, vật liệu mới, công nghệ sinh học, năng lượng, môi trường, công nghiệp số và sản xuất thông minh. Song song với đó là cơ chế khuyến khích doanh nghiệp trong nước đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm và sở hữu công nghệ riêng.
Nhóm giải pháp thứ năm là nâng cao chất lượng khu công nghiệp và hệ sinh thái công nghiệp. Thay vì chủ yếu cung cấp mặt bằng sản xuất, các khu công nghiệp cần phát triển theo mô hình tích hợp, kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam, đồng bộ hạ tầng sản xuất, logistics, năng lượng và công nghệ số với các dịch vụ tài chính, đào tạo, nghiên cứu và hỗ trợ kỹ thuật.
Cùng với phát triển khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thông minh và khu công nghiệp chuyên ngành, các chủ đầu tư hạ tầng cần chuyển từ vai trò cho thuê đất, nhà xưởng sang phát triển hệ sinh thái công nghiệp, kết nối nhà đầu tư, nhà cung cấp, nguồn vốn và nhân lực để hình thành các chuỗi cung ứng liên kết.
Nhóm giải pháp thứ sáu là nâng cao năng lực quản lý, giám sát và đánh giá hiệu quả FDI trong suốt vòng đời dự án. Trước khi cấp phép, cần chú trọng lựa chọn, thẩm định nhà đầu tư. Trong quá trình triển khai, phải bảo đảm tính minh bạch, tuân thủ quy hoạch và các cam kết. Khi dự án đi vào hoạt động, cần giám sát công nghệ, môi trường, lao động, nghĩa vụ tài chính và liên kết với doanh nghiệp trong nước. Sau đầu tư, phải đánh giá hiệu quả, giá trị gia tăng và tác động lan tỏa. Đối với các dự án điều chỉnh, cần kịp thời tháo gỡ khó khăn, đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm hoặc không thực hiện đúng cam kết.
Chưa có dữ liệu nền thì chưa nên đặt tỷ lệ mục tiêu
Cả 6 nhóm giải pháp đều hướng tới tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện phải được đánh giá bằng những chỉ tiêu cụ thể, phản ánh đúng kết quả thực tế. Đây cũng là khâu Việt Nam còn nhiều hạn chế.
Để thực hiện, cần xây dựng cơ sở dữ liệu FDI thống nhất, kết nối thông tin giữa các cơ quan quản lý đầu tư, thuế, hải quan, thống kê, môi trường, lao động và các đơn vị liên quan, bảo đảm quy định về bảo mật và sử dụng dữ liệu. Đây là cơ sở để xây dựng Bộ chỉ tiêu quốc gia đánh giá chất lượng, hiệu quả và tác động lan tỏa của FDI, phục vụ hoạch định chính sách và đánh giá trách nhiệm quản lý.
5 nhóm chỉ tiêu đánh giá kết quả FDI cần hướng tới đến năm 2030.
| Nhóm chỉ tiêu | Nội dung đánh giá |
|---|---|
| Chất lượng FDI | Công nghệ, năng suất, giá trị gia tăng, môi trường |
| Liên kết doanh nghiệp | Số lượng và năng lực nhà cung cấp Việt Nam, hợp đồng cung ứng nội địa |
| Năng lực nội sinh | Năng lực công nghệ, R&D, TFP, năng lực quản trị |
| Nguồn nhân lực | Lao động kỹ thuật, kỹ sư, chuyên gia và năng lực đào tạo |
| Quản lý nhà nước | Minh bạch, hiệu quả thực thi, giám sát và kết quả sau đầu tư |
Hệ thống đánh giá kết quả đến năm 2030 cần được xây dựng theo 5 nhóm chỉ tiêu. Đặc biệt, các mục tiêu định lượng phải dựa trên số liệu điều tra, thống kê và đường cơ sở giai đoạn 2025-2026, có phân loại theo ngành và nhóm dự án. Không nên đặt ra những tỷ lệ mục tiêu chung khi chưa có dữ liệu đủ tin cậy, bởi thiếu cơ sở so sánh sẽ khó đánh giá tiến bộ thực chất. Việc đánh giá cần thực hiện hằng năm, tổng kết giữa kỳ, cuối kỳ và có cơ chế đánh giá độc lập để bảo đảm khách quan.
Giai đoạn 2026-2030 có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam. Sự tái cấu trúc dòng vốn đầu tư quốc tế mở ra cơ hội thu hút FDI chất lượng cao, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào thể chế, năng lực quản lý, chất lượng lựa chọn dự án, trình độ doanh nghiệp trong nước và khả năng liên kết giữa các chủ thể kinh tế.
Vì vậy, nâng cao chất lượng quản lý FDI không chỉ nhằm cải thiện hiệu quả đầu tư mà còn phải góp phần phát triển năng lực nội sinh của nền kinh tế. Thành công không nên chỉ được đánh giá qua vốn đăng ký, số dự án hay kim ngạch xuất khẩu, mà cần thể hiện ở sự trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam, khả năng làm chủ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và sức cạnh tranh quốc gia.
Điều quan trọng là chuyển từ tư duy thu hút FDI để bổ sung nguồn lực sang quản lý và phát triển FDI nhằm nâng cao năng lực của nền kinh tế. Đây cần trở thành định hướng và thước đo hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài giai đoạn 2026–2030, hướng tới tầm nhìn 2045.
TS. Phan Hữu Thắng
Nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính)

Giá vàng trong nước đồng loạt giảm, vàng nhẫn mất tới 2,2 triệu đồng/lượng
VIB chủ động đón cơ hội tối ưu thanh khoản từ giải pháp hoán đổi ngoại tệ của NHNN
5 doanh nghiệp vàng lớn vào diện thanh tra dự phòng năm 2027
Cuộc đua hút tiền gửi khiến chi phí huy động tăng vọt

Thị trường 'bội thực' căn hộ giá cao, chủ đầu tư lùi kế hoạch mở bán
The Victoria tái hiện chất sống phồn hoa xứ Cảng thơm cho giới thành đạt Thanh Hóa
Bi kịch 'gồng lãi' của nhà đầu tư bất động sản
Thị trường bất động sản 'chuyển trạng thái' ra sao trong năm 2027?
[Interactive] 148 dự án với hàng nghìn căn hộ giá trên dưới 1 tỷ đồng xuất hiện tại Hà Nội
Hà Nội đang triển khai kế hoạch phát triển 148 dự án nhà ở xã hội trong giai đoạn 2026-2030, với quy mô khoảng 135.602 căn hộ, mục tiêu hoàn thành tối thiểu 120.000 căn.
Đừng bỏ lỡ
Năng lực quản trị, điểm nghẽn trong phát triển HTX
Nhiều HTX có sản phẩm, vùng nguyên liệu và đơn hàng tiêu thụ nhưng vẫn chưa khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có. Bên cạnh những điểm nghẽn về vốn, thị trường và nhân lực, hạn chế trong năng lực quản trị đang là rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến...


































