Trong quá trình nâng giá trị sản phẩm OCOP, HTX Nông nghiệp xanh Khánh Trung, xã Trung Khánh Vĩnh, là một trường hợp đáng chú ý khi gắn phát triển sản phẩm với xây dựng tài sản sở hữu trí tuệ.

HTX có 16 thành viên, phát triển hơn 60ha cây ăn trái với khoảng 40 sản phẩm, trong đó 8 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao.

OCOP nâng sản phẩm, sở hữu trí tuệ giữ giá trị

Theo bà Lê Thị Kim Thanh, Giám đốc HTX, tham gia OCOP giúp đơn vị thay đổi tư duy sản xuất theo hướng bài bản, chuyên nghiệp hơn. HTX chú trọng chuẩn hóa quy trình, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là những yếu tố gắn trực tiếp với việc xác lập và bảo vệ tài sản sở hữu trí tuệ của sản phẩm.

Nhờ vậy, sản phẩm được thị trường đón nhận tốt hơn, đầu ra ổn định hơn. Với HTX Khánh Trung, OCOP không chỉ là dấu mốc về chất lượng mà còn tạo động lực nhìn sản phẩm theo hướng dài hạn. Trong đó, thương hiệu và các tài sản sở hữu trí tuệ trở thành giá trị cần được gìn giữ.

Không chỉ trường hợp nêu trên, nhiều HTX ở Khánh Hòa cũng đang tận dụng OCOP để nâng chuẩn sản phẩm và từng bước tạo dựng thương hiệu riêng. HTX Sông Cầu Khánh Vĩnh ở xã Khánh Vĩnh là một ví dụ. Sầu riêng Sông Cầu và cam mật của HTX vừa được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.

Ông Nguyễn Huỳnh Phi Anh, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX, cho biết các thành viên đã chuyển dần từ canh tác theo kinh nghiệm sang áp dụng quy trình kỹ thuật với sự hỗ trợ của chuyên gia. HTX ưu tiên phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học để bảo đảm chất lượng và an toàn sản phẩm.

Sầu riêng của HTX Sông Cầu Khánh Vĩnh có cơm dày, màu vàng đẹp, vị béo và hương thơm đặc trưng. Năng suất có thể đạt 8-10 tấn/ha. Một số thành viên đã chuyển diện tích bưởi kém hiệu quả sang trồng sầu riêng.

Cam mật cũng là sản phẩm chủ lực của HTX với vị ngọt đậm, nhiều nước, mùi thơm dịu và mẫu mã đẹp. Hiệu quả kinh tế ổn định giúp sản phẩm trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân.

Năm 2025, địa phương bố trí 230 triệu đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Nguồn kinh phí này hỗ trợ HTX hoàn thiện hồ sơ OCOP cho hai sản phẩm.

Việc được công nhận OCOP tạo thêm nền tảng để sản phẩm xây dựng thương hiệu. Khi sản phẩm đã có chỗ đứng trên thị trường, việc xác lập và bảo vệ các tài sản sở hữu trí tuệ gắn với tên gọi, hình ảnh, bao bì và đặc trưng sản phẩm càng trở nên cần thiết.

Nhận diện đúng tài sản trí tuệ

Khánh Hòa hiện có khoảng 600 sản phẩm OCOP, trong đó khu vực HTX đóng góp hơn 200 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên. Nước mắm, trầm hương, rong biển, đông trùng hạ thảo... của các HTX đang từng bước khẳng định vị trí trên thị trường.

Quy mô sản phẩm ngày càng lớn cũng đặt ra một yêu cầu khác: nhận diện đúng và bảo vệ những tài sản tạo nên giá trị riêng của từng sản phẩm. Tên gọi, logo có thể được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu. Thiết kế bao bì có thể liên quan đến quyền tác giả, kiểu dáng công nghiệp; giải pháp kỹ thuật và giống cây trồng mới cũng có thể được bảo hộ.

Nhận diện đúng các tài sản này giúp HTX chủ động bảo vệ những giá trị gắn với sản phẩm. Qua đó, tránh tình trạng sản phẩm đã có thị trường nhưng thương hiệu và các giá trị sáng tạo phía sau chưa được bảo vệ đầy đủ.

Vì vậy, tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các văn bản hướng dẫn cần gắn với nhu cầu thực tế của HTX, chủ thể OCOP. Nội dung phổ biến cần bao quát quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, chỉ dẫn địa lý và bảo hộ giống cây trồng. Đồng thời, cần hướng dẫn các cơ chế bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ sau khi được xác lập quyền.

Theo ông Lê Phước Đức, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa, thời gian qua, ngành đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về sở hữu trí tuệ. Các hoạt động này giúp tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp tiếp cận quy định về đăng ký bảo hộ. Trong đó có nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp và các đối tượng khác.

Thời gian tới,  Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, HTX, chủ thể OCOP và người dân xác lập, quản lý, khai thác, bảo vệ tài sản trí tuệ. Qua đó, nâng nhận thức và lan tỏa văn hóa tôn trọng sáng tạo, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Nhưng xác lập quyền mới là bước đầu. Khi tài sản trí tuệ đã được bảo hộ, việc quản lý và khai thác hiệu quả mới quyết định giá trị thực tế của quyền sở hữu.

Một nhãn hiệu có thể trở thành công cụ xây dựng nhận diện và mở rộng thị trường. Thiết kế bao bì tạo khác biệt cho sản phẩm. Giải pháp kỹ thuật được bảo hộ có thể tạo lợi thế trong sản xuất.

Đưa chính sách đến sát nhu cầu HTX

Giai đoạn 2026-2030, Khánh Hòa định hướng phát triển OCOP thành động lực khơi dậy giá trị sản phẩm bản địa. Sản phẩm được kỳ vọng có hàm lượng công nghệ, chuyển đổi số, gắn với câu chuyện văn hóa và bảo vệ môi trường theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Bà Nguyễn Thị Lan, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết tỉnh đang hướng tới các chuỗi liên kết giá trị hoàn chỉnh. Đồng thời, địa phương phát triển các điểm du lịch nông thôn mang nét đặc sắc riêng.

Để những định hướng này đi vào thực tế, bà Lan lưu ý hỗ trợ chủ thể không thể chỉ dừng ở khâu nâng chất lượng sản phẩm. Năng lực quản trị, thương hiệu và sở hữu trí tuệ cũng cần được đưa sát hơn với nhu cầu của HTX.

Nâng cao năng lực cho chủ thể, nhất là lãnh đạo HTX và doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng là nhiệm vụ quan trọng. Các khóa đào tạo sẽ bám sát thực tế để chủ thể biết quản trị, ứng dụng công nghệ và nâng cấp sản phẩm.

Trong quá trình đó, kiến thức sở hữu trí tuệ cần trở thành nội dung thiết thực. HTX cần biết tài sản nào nên đăng ký, cách xác lập quyền, quản lý quyền và khai thác tài sản sau bảo hộ.

Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước về đăng ký, khai thác, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ cần được phổ biến rõ hơn. Trong đó, cần làm rõ các hỗ trợ dành cho HTX, sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc trưng địa phương.

Thực tế tại HTX Sông Cầu Khánh Vĩnh cho thấy nhu cầu hỗ trợ không chỉ nằm ở xây dựng thương hiệu. HTX mong muốn tiếp tục được chuyển giao khoa học - kỹ thuật, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và xây dựng vùng nguyên liệu. HTX cũng cần điểm cung ứng vật tư tại địa phương và kết nối với doanh nghiệp, tiểu thương để mở rộng đầu ra.

Địa phương cũng sẽ hỗ trợ HTX hoàn thiện quy trình sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và mở rộng quy mô. Qua đó, nâng chất lượng và hướng tới nâng hạng sản phẩm OCOP.

Những hỗ trợ này tạo nền tảng để tài sản trí tuệ phát huy giá trị. Một nhãn hiệu được bảo hộ chỉ thực sự trở thành lợi thế khi đi cùng sản phẩm ổn định, chất lượng đồng đều và thị trường đủ rộng.

Theo ông Lê Phước Đức, sở hữu trí tuệ có thể trở thành “chìa khóa” để địa phương bứt phá trong kỷ nguyên sáng tạo. Khi được xác lập và khai thác hiệu quả, tài sản trí tuệ góp phần nâng năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị sản phẩm. 

Với các HTX ở Khánh Hòa, OCOP là bước nâng chuẩn sản phẩm, còn sở hữu trí tuệ là cách giữ lại và gia tăng những giá trị được tạo dựng trên hành trình đó. Khi chính sách hỗ trợ đi sát nhu cầu thực tế, những tài sản này có thể trở thành động lực để sản phẩm địa phương đi xa hơn.

Thanh Bá