Ông Thời cho biết, ngày 12/5, tất cả 22 Cục Dự trữ Nhà nước khu vực đã đồng loạt tổ chức đấu thầu mua 182.300 tấn gạo còn thiếu trong số 190.000 tấn gạo phải mua cho dự trữ quốc gia, sau khi nhiều doanh nghiệp trúng thầu trước đó đã "xù" việc cung cấp gạo dự trữ. Hình thức lựa chọn nhà thầu được áp dụng là đấu thầu rộng rãi trong nước, hồ sơ mời thầu được phát hành thông báo công khai từ ngày 16/4/2020. Nguồn vốn mua được trích từ ngân sách Nhà nước.

Vậy các căn cứ để qui định giá gói thầu, tổ chức đấu thầu mua gạo nhập kho dự trữ quốc gia sẽ như thế nào, thưa ông?

Giá gói thầu tổ chức đấu thầu mua gạo nhập kho dự trữ quốc gia được quy định tại Điều 19 Luật giá, hàng dự trữ quốc gia thuộc danh mục nhà nước định giá. Cũng tại Điều 20 Luật giá quy định nguyên tắc định giá phải bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất, kinh doanh thực tế hợp lý, có lợi nhuận phù hợp với mặt bằng giá thị trường và chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ. Kịp thời điều chỉnh giá khi các yếu tố hình thành giá thay đổi

Về căn cứ định giá, tại Điều 21 Luật giá cũng đưa ra một loạt quy định như: Giá thành toàn bộ, chất lượng của hàng hoá, dịch vụ tại thời điểm định giá, mức lợi nhuận dự kiến. Quan hệ cung cầu của hàng hóa, dịch vụ và sức mua của đồng tiền và khả năng thanh toán của người tiêu dùng. Giá thị trường trong nước, thế giới và khả năng cạnh tranh của hàng hoá, dịch vụ tại thời điểm định giá.

Ngoài ra, tại Điều 49 Luật dự trữ quốc gia quy định về giá mua, giá bán hàng dự trữ quốc gia. Cụ thể, khi mua, bán hàng dự trữ quốc gia, nếu giá thị trường biến động cao hơn giá mua tối đa, thấp hơn giá bán tối thiểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính xem xét, điều chỉnh giá mua tối đa, giá bán tối thiểu trên cơ sở đề nghị của Thủ trưởng bộ, ngành quản lý hàng dự trữ quốc gia.

Như vậy, theo quy định hiện hành của Luật giá và Luật dự trữ quốc gia thì khi xác định giá để thực hiện đấu thầu mua gạo dự trữ quốc gia phải căn cứ vào thời điểm định giá. Tại thời điểm định giá, căn cứ vào thị trường cung cầu hàng hóa, chất lượng hàng hóa và giá thị trường tại thời điểm định giá để quy định mức giá.

Việc quy định giá gói thầu mua 182.300 tấn gạo còn thiếu trong số 190.000 tấn gạo phải mua cho dự trữ quốc gia như thế nào, thưa ông?

Để mua đủ số lượng gạo nhập kho dự trữ quốc gia theo chỉ tiêu kế hoạch được giao, Bộ Tài chính đã chỉ đạo Tổng cục Dự trữ Nhà nước tổ chức đấu thầu lại và mở thầu vào ngày 12/5/2020.

Tại thời điểm hiện nay, do dịch bệnh Covid – 19 bùng phát trên toàn cầu, nhu cầu gạo cho xuất khẩu tăng cao, Thủ tướng Chính phủ đã cho phép hoạt động xuất khẩu gạo trở lại bình thường kể từ ngày 01/5/2020. Do đó, các doanh nghiệp đẩy mạnh gom hàng phục vụ xuất khẩu trong khi nguồn cung gạo Đông xuân đã vào cuối vụ thu hoạch không còn nhiều nên đã kéo giá gạo trên thị trường tăng cao.

Chẳng hạn, giá gạo tẻ 15% tấm ở mức khoảng 10.300 - 10.500 đồng/kg (chưa có bao bì, đóng gói, kiểm định chất lượng,bốc xếp, hao hụt, lãi vay, lợi nhuận doanh nghiệp …. và cước vận chuyển tới từng cửa kho dự trữ quốc gia).

Theo quy định của Luật giá, Luật Dự trữ quốc gia và các văn bản hướng dẫn thi hành, gạo mua nhập kho dự trữ là mặt hàng lương thực mang tính thời vụ, giá gạo phụ thuộc nhiều vào tình hình cung cầu trên thị trường và thời vụ thu hoạch.

Do đó, để đảm bảo quy định giá gạo sát giá thị trường tại thời điểm đấu thầu, các Cục Dự trữ Nhà nước địa phương đã khảo sát giá gạo thị trường tại thời điểm. Cùng với đó, trên cơ sở kết quả thẩm định của Cục Quản lý giá về phương án giá của Tổng cục Dự trữ quốc gia, ngày 11/5/2020 Bộ Tài chính đã quyết định giá mua tối đa. Sau đó, Bộ Tài chính gửi các Cục Dự trữ Nhà nước khu vực để  tổ chức mở thầu vào ngày 12/5/2020 theo đúng qui định.

Theo diễn biến của thị trường thì việc định giá và sự biến động của giá trong việc quy định giá đấu thầu là phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành về giá và về dự trữ quốc gia.

Vậy để khắc phục, hạn chế nhà thầu tham gia đấu thầu lại lần hai vào ngày 12/5/2020 khi đã trúng thầu rồi lại bỏ thầu, Tổng cục Dự trữ Nhà nước có những biện pháp gì?

Việc giao dịch, tham gia cung ứng gạo cho Dữ trữ quốc gia được thực hiện theo Bộ luật dân sự năm 2015, Luật Dự trữ quốc gia năm 2012 và Luật Đấu thầu năm 2013.

Trường hợp doanh nghiệp trúng thầu không tới ký hợp đồng thì biện pháp chế tài là thu bảo lãnh dự thầu. Nếu đã ký hợp đồng mà không thực hiện hoặc có thực hiện, nhưng không giao đủ số lượng theo hợp đồng đã ký, thì bị thu bảo đảm thực hiện hợp đồng hoặc chịu phạt tối đa bằng 8% giá trị không thực hiện và cấm tham gia đấu thầu từ 3 năm đến 5 năm theo quy định tại Luật Đấu thầu.

Trong đợt mở thầu lần hai vào ngày 12/5/2020 vừa qua, Tổng cục Dự trữ Nhà nước đã chỉ đạo các Cục Dữ trữ Nhà nước khu vực nâng cao biện pháp ràng buộc hơn với các nhà thầu khi tham gia thầu. Theo đó, mức bảo lãnh dự thầu đã được nâng lên từ 1,5% - 3% trên giá gói thầu bằng mức tối đa pháp luật đã qui định.

Về lâu dài, chúng tôi cũng đã có kiến nghị cần sửa đổi Luật Đấu thầu bổ sung các chế tài khác để ràng buộc hơn với các nhà thầu khi tham gia đấu thầu không riêng chỉ có mua gạo dự trữ quốc gia, mà cho nhiều mặt hàng và các lĩnh vực khác.

Ngoài ra, theo báo cáo nhanh của các Cục Dự trữ Nhà nước khu vực, đến 10 giờ ngày 12/5/2020, có 22 Cục Dự trữ Nhà nước khu vực đã tổ chức mở thầu các gói thầu. Trong số đó có nhiều doanh nghiệp đã từ chối không ký hợp đồng cung ứng gạo cho dự trữ quốc gia đợt I cũng tham gia đấu thầu lần này. Bởi luật không cấm tham gia đấu giá lần sau đối với những doanh nghiệp trước đó trúng thầu nhưng hủy hợp đồng cung cấp gạo dự trữ.

- Xin cảm ơn ông

Hoàng Hà