MẮC CA, CÀ PHÊ Ở ĐIỆN BIÊN
VÀ CUỘC CÁCH MẠNG MANG TÊN
HTX

HTX liên kết sản xuất

Điện Biên là tỉnh miền núi với nhiều tiềm năng phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng như cà phê, mắc ca, chè, lúa gạo, cây ăn quả... Tuy nhiên, trong thời gian dài, sản xuất chủ yếu dựa vào hộ nhỏ lẻ khiến năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của nông sản còn hạn chế.

Thực tiễn cho thấy, khi người dân sản xuất riêng lẻ, việc tiếp cận khoa học kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng hay thị trường tiêu thụ đều gặp nhiều khó khăn. Chính vì vậy, việc phát triển kinh tế tập thể, đặc biệt là các HTX, trở thành giải pháp quan trọng để tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại.

Tại xã Tuần Giáo, một trong những địa phương đang có bước chuyển mạnh mẽ trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, mô hình liên kết giữa hộ dân, HTX và doanh nghiệp đang phát huy hiệu quả rõ nét.

Hiện toàn xã có 25 tổ hợp tác và 2 HTX tham gia các dự án liên kết chuỗi giá trị, tập trung chủ yếu vào cây mắc ca.

Không chỉ đơn thuần là tổ chức sản xuất, các HTX còn đảm nhận vai trò cung ứng giống, vật tư đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng sản phẩm và đứng ra ký kết hợp đồng với doanh nghiệp thu mua. Nhờ đó, người dân giảm được chi phí sản xuất, hạn chế rủi ro thị trường và tránh tình trạng bị thương lái ép giá.

Tiêu biểu như HTX Dịch vụ mắc ca Quài Nưa hiện liên kết với 293 hộ dân trên diện tích khoảng 200ha, hay HTX Dịch vụ mắc ca Quài Cang liên kết với 205 hộ trên diện tích hơn 100ha. Những con số này cho thấy sức lan tỏa của mô hình HTX trong việc tập hợp nông dân tham gia vào chuỗi giá trị sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Điều quan trọng hơn cả là HTX đã góp phần thay đổi nhận thức sản xuất của người dân. Từ chỗ làm nông nghiệp theo kinh nghiệm, nhiều hộ đã bắt đầu chú trọng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu của thị trường. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Nếu liên kết sản xuất là điều kiện cần thì xây dựng chuỗi giá trị là điều kiện đủ để nông sản Điện Biên gia tăng sức cạnh tranh.

Những năm gần đây, Tuần Giáo tập trung phát triển hai cây trồng chủ lực là mắc ca và cà phê. Từ vùng nguyên liệu ban đầu, địa phương từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.

Đến nay, xã có 16 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 2 sản phẩm đạt 4 sao và 14 sản phẩm đạt 3 sao. Nhiều sản phẩm chế biến từ mắc ca và cà phê đã từng bước tạo dựng chỗ đứng trên thị trường như Hồng Kỳ International Coffee HK13, Arabica Espresso HK10, hạt mắc ca Thoa Doãn, nhân mắc ca sấy giòn Thoa Doãn, mắc ca Việt Hà hay mắc ca Thoa Quang.

Điểm tựa từ “tài sản vô hình”

Đối với các HTX nông nghiệp, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý là những công cụ đặc biệt quan trọng. Một sản phẩm có nhãn hiệu được bảo hộ không chỉ nâng cao khả năng nhận diện trên thị trường mà còn giúp chống hàng giả, hàng nhái, bảo vệ uy tín của người sản xuất.

Tương tự, việc bảo hộ giống cây trồng giúp khuyến khích nghiên cứu, chọn tạo giống mới, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đối với các sản phẩm đặc sản vùng miền, chỉ dẫn địa lý là công cụ hữu hiệu để khẳng định nguồn gốc và giá trị đặc thù của sản phẩm.

Nhận thức rõ điều này, chính quyền địa phương đã tích cực hỗ trợ các tổ chức, cá nhân sản xuất trong việc đăng ký nhãn hiệu, xây dựng tem nhãn, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm và tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại.

Đây là hướng đi đúng đắn bởi trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, thương hiệu và tài sản trí tuệ chính là “tài sản vô hình” tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững cho các HTX.

Bên cạnh đó, một trong những yêu cầu quan trọng để nông sản tham gia sâu hơn vào thị trường trong nước và quốc tế là phải bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc.

Vì vậy, tỉnh Điện Biên đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm mở rộng diện tích được cấp mã số vùng trồng và chuẩn hóa quy trình sản xuất.

Các địa phương tăng cường hướng dẫn nông dân áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và sản xuất hữu cơ; đồng thời hỗ trợ HTX, hộ sản xuất hoàn thiện hồ sơ cấp mã số vùng trồng, ứng dụng công nghệ số trong quản lý và xây dựng cơ sở dữ liệu sản xuất.

Kết quả bước đầu cho thấy nhiều loại cây trồng chủ lực như cà phê, chè, mắc ca, xoài, lúa và cây ăn quả đã được cấp mã số vùng trồng. Tính từ đầu năm 2025 đến nay, toàn tỉnh cấp mới 7 mã số vùng trồng cho 5 cơ sở, doanh nghiệp và hộ dân với diện tích 19,4ha.

Lũy kế đến nay, Điện Biên có 16 mã số vùng trồng với tổng diện tích 75,6ha. Đặc biệt, nhiều vùng trồng mắc ca tại Tuần Giáo, cà phê tại Mường Ảng và Quài Tở, chè tại Mường Lạn đã từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

Việc cấp mã số vùng trồng không chỉ phục vụ mục tiêu xuất khẩu mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất. Người dân buộc phải tuân thủ quy trình kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất, kiểm soát vật tư đầu vào và bảo đảm an toàn thực phẩm.

Đây chính là bước chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại, nơi mọi công đoạn đều được quản lý bằng dữ liệu và tiêu chuẩn.

Thực tiễn ở Điện Biên cho thấy, khi HTX được hỗ trợ đúng hướng, nông dân được tổ chức lại sản xuất và doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị thì hiệu quả kinh tế tăng lên rõ rệt.

Tuy nhiên, để khu vực kinh tế tập thể phát triển mạnh mẽ hơn nữa, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền các chính sách hỗ trợ của Nhà nước liên quan đến đăng ký, khai thác, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ đối với HTX, sản phẩm OCOP và các sản phẩm đặc trưng địa phương.

Các HTX cần được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý; hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử và xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức cho cán bộ HTX và thành viên về giá trị của tài sản trí tuệ trong quá trình phát triển sản xuất kinh doanh.