Trong bối cảnh nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc, việc sản xuất manh mún, nhỏ lẻ đã bộc lộ nhiều hạn chế.

Muốn nâng cao sức cạnh tranh, nông sản không chỉ cần đạt năng suất cao mà còn phải có thương hiệu, có câu chuyện về nguồn gốc xuất xứ và được bảo vệ bằng các công cụ sở hữu trí tuệ.

Trong bối cảnh đó, các HTX đang khẳng định vai trò trung tâm trong việc tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, kết nối nông dân với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và thị trường, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Thực tế cho thấy, liên kết chuỗi giá trị đang trở thành xu hướng tất yếu của ngành nông nghiệp. Như ở Gia Lai, toàn tỉnh hiện có hơn 251,3 nghìn ha cây trồng tham gia liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm với sự tham gia của 98 HTX, 72 tổ hợp tác, 47 nông hội và 72 doanh nghiệp.

Những con số trên phản ánh sự chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất riêng lẻ sang liên kết hợp tác, từng bước hình thành các chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

Trong mô hình đó, HTX không chỉ đóng vai trò tập hợp nông dân mà còn là “nhạc trưởng” điều phối toàn bộ chuỗi sản xuất. Thông qua HTX, các hộ dân được tiếp cận khoa học kỹ thuật, tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến, nguồn vật tư đầu vào đảm bảo chất lượng và đặc biệt là thị trường tiêu thụ ổn định.

Hoạt động hiệu quả của HTX cũng tạo nền tảng để nhiều địa phương xây dựng thương hiệu nông sản, phát triển các sản phẩm OCOP, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và thúc đẩy khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

Ông Trương Viết Thảo, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Vinh Phát cho biết mỗi năm HTX liên kết với người dân sản xuất khoảng 200 ha bắp giống trong hai vụ.

Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, năng suất của HTX đạt từ 4-7 tấn/ha, nhiều hộ đạt tới 9-10 tấn/ha. Đặc biệt, việc được bao tiêu với giá từ 14.000-15.000 đồng/kg giúp thành viên và hộ liên kết yên tâm đầu tư sản xuất.

Câu chuyện của HTX Vinh Phát cho thấy, giá trị lớn nhất mà liên kết chuỗi mang lại không chỉ là lợi nhuận mà còn là sự thay đổi tư duy sản xuất.

Người nông dân từng bước chuyển từ làm nông theo kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình, tiêu chuẩn và định hướng thị trường. Đây cũng là tiền đề quan trọng để hình thành các thương hiệu nông sản có chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu của các thị trường lớn.

Những thay đổi tưởng chừng đơn giản ấy lại tạo ra sự khác biệt lớn về chất lượng sản phẩm. Năng suất cà phê tăng thêm khoảng 1 tấn nhân/ha so với trước đây, trong khi chi phí đầu vào giảm đáng kể. Quan trọng hơn, sản phẩm đạt tiêu chuẩn được doanh nghiệp thu mua với giá cao hơn thị trường từ 100-300 đồng/kg.

Ở góc độ phát triển tài sản trí tuệ, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như 4C chính là nền tảng để xây dựng thương hiệu cà phê chất lượng cao. Bởi thương hiệu không chỉ là tên gọi hay logo mà còn là sự cam kết về chất lượng được duy trì ổn định qua từng mùa vụ.

Khi quy trình sản xuất được chuẩn hóa, việc đăng ký nhãn hiệu tập thể, xây dựng sản phẩm OCOP, truy xuất nguồn gốc hay phát triển các chỉ dẫn địa lý sẽ có cơ sở vững chắc hơn.

Ông Uê cho biết HTX hiện cung cấp khoảng 1.500 tấn cà phê nhân đạt chuẩn cho doanh nghiệp mỗi năm, đồng thời đầu tư dây chuyền chế biến ướt để nâng cao giá trị gia tăng. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thị trường ngày càng coi trọng chất lượng, tính minh bạch và giá trị thương hiệu của sản phẩm.

Sự khác biệt của mô hình này nằm ở việc tạo ra lợi ích hài hòa cho tất cả các bên tham gia. Người dân có thu nhập cao hơn, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định, còn HTX từng bước nâng cao năng lực tổ chức sản xuất.

Những chuỗi liên kết đa giá trị với HTX là đầu tàu dẫn dắt chính là điều kiện để hình thành những vùng nguyên liệu tập trung, phục vụ xây dựng thương hiệu và phát triển tài sản trí tuệ cho ngành hàng cà phê trong tương lai.

Không chỉ dừng lại ở vai trò cầu nối thị trường, nhiều HTX hiện nay còn chủ động tham gia sâu vào quá trình xây dựng thương hiệu, bảo hộ nhãn hiệu, phát triển sản phẩm OCOP và ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất.

Thông qua các hệ thống truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử, mã QR và các nền tảng quản lý vùng trồng, sản phẩm nông nghiệp ngày càng minh bạch hơn trước người tiêu dùng. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi nông sản Việt Nam muốn tiếp cận các thị trường xuất khẩu có yêu cầu khắt khe về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.

Bên cạnh đó, việc xây dựng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý hay đăng ký bảo hộ thương hiệu không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn bảo vệ thành quả lao động của người dân trước nguy cơ bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trong nhiều trường hợp, tài sản trí tuệ còn trở thành “tấm hộ chiếu” giúp sản phẩm mở rộng thị trường và gia tăng khả năng cạnh tranh.