Theo thống kê, cả nước hiện nay có 3.600 doanh nghiệp (DN) tham gia sản xuất và kinh doanh với khoảng 6.800 sản phẩm đang lưu hành. Do vậy, việc quản lý thực phẩm chức năng ngày càng phức tạp, trong khi những quy định, chế tài cũng như công tác quản lý còn nhiều hạn chế.

Lộ “kẽ hở” quản lý

Ở Việt Nam, thực phẩm chức năng rất quý và rất cần khi người tiêu dùng ngày càng muốn được sử dụng những thực phẩm tự nhiên, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa như hiện nay và với những người đang mang bệnh.

Trên thực tế, Gs.Ts. Trịnh Quân Huấn – nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết hiện nay có khoảng 3.600 DN tham gia vào sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng ở Việt Nam, nhưng việc quản lý thực phẩm chức năng chưa được kiểm soát.

Ông Huấn dẫn chứng, Luật VSATTP ra đời từ năm 2011 đáng lẽ phải có nhiều văn bản, nghị định ra rồi, quản lý thực phẩm biến đổi gen và quản lý phụ gia thực phẩm… Nhưng sau đó chỉ có Thông tư 43 về quản lý thực phẩm nói chung, dẫn đến việc giám sát các hoạt động sản xuất, bảo quản thực phẩm chức năng chưa được chặt chẽ.

Do đó, “cần cung cấp thêm nhiều thông tin đúng cho người dùng, cho nhà sản xuất, cho những người đi thanh – kiểm tra phải hiểu biết đúng về thực phẩm chức năng để đảm bảo sức khỏe cho người dùng”, ông Huấn kiến nghị.

Còn theo Gs.Ts. Nguyễn Lân Dũng, Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Việt Nam, trong khi thế giới đưa ra nhiều sản phẩm nghiên cứu có quy mô và tác dụng tích cực cho con người, ở Việt Nam, 365 DN về thực phẩm chức năng vẫn chưa có lực lượng nghiên cứu.

Lý giải điều này, ông Dũng nhận định: “Thế giới họ làm rất chậm nhưng đầu tư lớn cho nghiên cứu còn Việt Nam làm rất nhanh nhưng không đầu tư lớn vào đây”.

Chính vì vậy, theo ông Nguyễn Quang Huy, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, nếu thực hiện nghiêm quy định về an toàn sản xuất, nhập khẩu thực phẩm chức năng sẽ được kiểm soát và sẽ là thị trường phát triển tiềm năng.

Nhấn mạnh về công tác quản lý, ông Huấn cho biết, Quốc hội ra Luật An toàn Thực phẩm trong đó giao Chính phủ thực hiện. Chính phủ có thể ra Nghị định hoặc chỉ đạo ban hành Thông tư. Cho nên, khi được Chính phủ giao thực hiện, Bộ Y tế có thể xem xét và kiến nghị Chính phủ ban hành Nghị định mà không thể là Thông tư (Thông tư 43).

“Tôi kiến nghị ít nhất phải có ba Nghị định ra đời, bởi hiện nay chưa có Nghị định nào cả. Dẫn tới, khi có những vấn đề vượt thẩm quyền của Bộ Y tế, Bộ Y tế không giải quyết được. Do đó, tôi kiến nghị cần thiết phải xây dựng Nghị định”, ông Huấn nói.

Không thể để nhiều loại thực phẩm chức năng hoạt động ngoài luồng quản lý như hiện nay

Cần phải có Nghị định

Đồng quan điểm, Gs. Nguyễn Lân Dũng cũng cho rằng cần thiết phải có Nghị định vì đây là sản phẩm liên quan tới con người. Hiện nay dự trữ Luật cần phải thông qua đang quá lớn nên sẽ không làm nổi, việc ra Nghị định sẽ tốt hơn.

Dưới góc độ DN, ông Nguyễn Phương Sơn, Trưởng Bộ phận Quan hệ Chính phủ và Trách nhiệm xã hội công ty TNHH Amway Việt Nam, nêu quan điểm: Quản lý thực phẩm chức năng về hành lang pháp lý hiện tại mới có Thông tư 43 là chưa đủ, cần có Nghị định và cả những đóng góp ý từ các bên cơ quan chức năng, DN và người tiêu dùng cũng như phải đảm bảo không phân biệt đối xử.

Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng Nghị định, ông Sơn kiến nghị, cơ quan chức năng cần phải tham vấn ý kiến đóng góp của cộng đồng DN.

Trước đề xuất của DN, ông Nguyễn Hùng Long – Phó Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm (Bộ Y tế), khẳng định, khi xây dựng nghị định trình Chính phủ sẽ phải tổ chức nhiều buổi hội thảo về các vấn đề cụ thể với sự tham gia của nhiều cơ quan liên quan cùng các cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm chức năng.

Song để Nghị định này đem lại hiệu quả cao, bác sỹ, luật gia Phạm Hưng Cùng cho rằng trước hết, cần phải tìm ra kẽ hở, góp ý đề xuất để chặn các kẽ hở đó, góp phần quản lý tốt hơn thực phẩm chức năng, không để thực phẩm chức năng đi ngoài luồng quản lý của Nhà nước.

Còn theo Gs. Dũng, đặt câu hỏi khi kiểm tra vậy ai là người kiểm tra và không thể để Nhà nước (tức Bộ Y tế) kiểm tra tất cả mà chỉ nên làm công tác quản lý, còn bản thân đơn vị kinh doanh tự kiểm tra.

Ông Nguyễn Xuân Hoàng đồng tình rằng cái gì DN làm được, Nhà nước không nên làm, để giúp tiết kiệm tối đa chi phí của Nhà nước và hỗ trợ khởi nghiệp. Các DN sẽ khởi nghiệp trên cơ sở kiểm nghiệm, đánh giá và cấp chứng nhận, đánh giá tác dụng và hiệu quả sản phẩm… Đây chính là các bên thứ ba và Nhà nước nên khuyến khích điều này vào trong Nghị định.

Thy Lê