VnBusiness

VnBusiness

VnBusiness

Doanh nghiệp

Doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi mắc kẹt giữa những quy định chồng chéo

Doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi mắc kẹt giữa những quy định chồng chéo

Doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi đang gặp khó trước những quy định chưa đồng bộ về công bố hợp quy, chứng nhận chất lượng và quản lý tiền chất. Những khoảng trống trong hướng dẫn thực thi khiến chi phí tuân thủ gia tăng, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ đình trệ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi (TACN) Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng ấn tượng với sản lượng thức ăn công nghiệp đạt hơn 21 triệu tấn mỗi năm, đứng đầu khu vực Đông Nam Á và nằm trong top 10 thế giới.

Tuy nhiên, đằng sau quy mô hàng chục tỷ USD là áp lực lớn về chi phí đầu vào khi Việt Nam vẫn phải nhập khẩu tới 65 - 70% nguyên liệu sản xuất TACN, tương đương với kim ngạch nhập khẩu khoảng 7–8 tỷ USD/năm. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp, bất kỳ sự ách tắc nào từ thủ tục hành chính hay quy định pháp luật đều tác động trực tiếp đến sức cạnh tranh của toàn chuỗi giá trị chăn nuôi.

Chồng chéo giữa luật và quy chuẩn kỹ thuật

Một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay nằm ở công tác đánh giá sự phù hợp, công bố hợp quy và chứng nhận hợp quy. Theo quy định mới, đối với TACN nhập khẩu trước khi đưa ra lưu thông, doanh nghiệp phải thực hiện công bố hợp quy. Trường hợp đã công bố hợp quy thì không phải thực hiện lại việc chứng nhận hợp quy đối với các lô hàng cùng loại, trừ khi có thay đổi về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN), đặc tính sản phẩm hoặc có cảnh báo rủi ro.

Doanh nghiệp tự lưu giữ hồ sơ và chịu trách nhiệm về việc áp dụng cơ chế không công bố lại. Tuy nhiên, quy định này lại đang bỏ ngỏ câu hỏi lớn: Sau khi công bố hợp quy, doanh nghiệp có được miễn chứng nhận hợp quy hay miễn đánh giá sự phù hợp cho các lô tiếp theo hay không?

Phân tích về bất cập này, TS. Ninh Thị Len, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam chỉ rõ, hiện nay vẫn chưa có sự thống nhất rõ ràng giữa các khái niệm miễn công bố hợp quy với miễn chứng nhận hợp quy và miễn đánh giá sự phù hợp.

Đáng chú ý, Thông tư 14/2026/TT-BKHCN về đánh giá sự phù hợp để chứng nhận hợp quy đã mở ra hướng tích cực khi cho phép lấy mẫu đại diện theo loại hoặc nhóm sản phẩm hàng hóa thay cho lấy mẫu theo từng kiểu, loại; đồng thời quy định thời hạn cấp Giấy chứng nhận hợp quy cho hàng hóa rủi ro trung bình từ 3 đến 5 năm. Thế nhưng, thực tế triển khai lại bị "khóa chặt" vì hệ thống QCVN của bộ quản lý ngành vẫn chưa được sửa đổi, cập nhật kịp thời theo quy định mới này.

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, bất kỳ sự chưa rõ ràng nào về quy định pháp luật đều tác động đến chuỗi giá trị ngành hàng .
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, bất kỳ sự chưa rõ ràng nào về quy định pháp luật đều tác động đến chuỗi giá trị ngành hàng .

"Do quy chuẩn kỹ thuật chưa được sửa đổi đồng bộ nên TACN nhập khẩu dù thuộc nhóm rủi ro trung bình vẫn phải thử nghiệm từng lô, trong khi Luật đã cho phép chỉ công bố hợp quy lô đầu. Tương tự, các sản phẩm sản xuất trong nước vẫn phải đánh giá hợp quy theo từng sản phẩm riêng lẻ với hiệu lực chứng nhận chỉ có 3 năm, thay vì được hưởng mức tối đa 5 năm như Thông tư 14/2026/TT-BKHCN cho phép", TS Ninh Thị Len nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, quy định cho phép doanh nghiệp tự đánh giá hợp quy cũng rơi vào tình trạng "có luật nhưng thiếu đường đi" bởi Thông tư 14/2026/TT-BKHCN chỉ hướng dẫn chi tiết cho hình thức chứng nhận hợp quy thông qua tổ chức chứng nhận, còn phần tự đánh giá lại chỉ quy định chung chung về hồ sơ lưu trữ.

Ngoài ra, sự trùng lặp về thủ tục hành chính cũng gây không ít phiền hà khi doanh nghiệp vừa phải thực hiện công bố thông tin sản phẩm theo Luật Chăn nuôi, vừa phải thông báo tiêu chuẩn cơ sở trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn đo lường chất lượng theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật. Ngay cả việc sử dụng dấu hợp quy (dấu CR) sau khi sản phẩm được chứng nhận và công bố cũng chưa phân định rạch ròi đâu là quyền lợi, đâu là nghĩa vụ bắt buộc, dẫn đến lúng túng trong khâu in ấn bao bì và hậu kiểm.

Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc một doanh nghiệp sản xuất TACN quy mô công suất 250.000 tấn/năm tại Hưng Yên cho biết, mỗi năm doanh nghiệp nhập khẩu hàng trăm lô nguyên liệu và phụ gia thức ăn bổ sung. Việc chưa có sự liên thông giữa quy định mới và quy chuẩn kỹ thuật cũ khiến doanh nghiệp dù được miễn kiểm tra nhà nước vẫn phải mất thời gian chờ kết quả thử nghiệm từng lô hàng để hoàn tất thủ tục hợp quy.

"Chi phí lưu kho bãi, lưu container tại cảng và phí thử nghiệm lặp đi lặp lại đối với cùng một mã hàng từ một nhà cung cấp uy tín "ngốn" của doanh nghiệp không ít tài chính. Chưa kể việc khai báo thông tin sản phẩm trên hai hệ thống quản lý khác nhau làm tăng khối lượng công việc hành chính không cần thiết", đại diện doanh nghiệp này bày tỏ.

Rủi ro pháp lý từ quy định quản lý tiền chất

Không dừng lại ở khâu tiêu chuẩn, quy chuẩn, cộng đồng doanh nghiệp ngành TACN đang đứng trước một nỗi lo lớn hơn liên quan đến quy định quản lý hóa chất và tiền chất trong sản xuất, kinh doanh.

Theo Điều 21 Nghị định 26/2026/NĐ-CP, pháp luật đã quy định miễn trừ cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, kinh doanh đối với hóa chất có điều kiện và miễn Giấy phép sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu đối với hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trong trường hợp các hóa chất này chứa trong sản phẩm TACN. Quy định này giúp các loại thức ăn dạng hỗn hợp được miễn giấy phép, tạo sự thông thoáng cho hoạt động thương mại. Tuy nhiên, nút thắt nằm ở điều khoản loại trừ: nếu chất đó là tiền chất thì doanh nghiệp vẫn bắt buộc phải xin phép.

Vấn đề trở nên phức tạp khi đối chiếu giữa Nghị định 28/2026/NĐ-CP và Dự thảo Thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Tại Phụ lục IV của Nghị định 28/2026/NĐ-CP, danh mục tiền chất được liệt kê kèm theo tên chất, tên khoa học, mã CAS, mã HS dưới sự quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Công Thương.

Đáng lưu ý, phần ghi chú của Nghị định này quy định rất rộng: mã CAS trong danh mục không phải là duy nhất, do đó bất kỳ dạng muối, ester, ether, đồng phân hay muối của đồng phân của một chất trong danh mục nếu tồn tại, dù mã CAS không xuất hiện trong danh mục vẫn bị coi là chất bị kiểm soát. Trong khi đó, Dự thảo Thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liệt kê danh mục nguyên liệu có chứa tiền chất gồm 8 chất phổ biến (Formic acid, Ammonium formate, Hydrochloric acid, Sulphuric acid, Acetic acid, L-Tartaric acid, Phenylacetic acid, Piperonal) nhưng lại không kèm theo phần ghi chú mở rộng như Nghị định 28/2026/NĐ-CP.

Theo đánh giá của TS. Ninh Thị Len, sự thiếu đồng nhất này tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp pháp lý rất lớn đối với các nguyên liệu là muối chứa gốc axit như formic axit, acetic axit... vốn đang được sử dụng vô cùng phổ biến làm chất bảo quản, chất axit hóa trong ngành TACN.

"Quy định về sản xuất, kinh doanh TACN chứa tiền chất hiện nay chưa rõ ràng, đẩy doanh nghiệp vào thế rủi ro cao khi thực hiện áp dụng. Chỉ cần một cách hiểu khác nhau giữa cơ quan hải quan, quản lý thị trường và cơ quan chuyên ngành về dạng muối hay đồng phân của tiền chất là cả lô hàng nhập khẩu hoặc dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp có thể bị đình trệ", Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam cảnh báo.

Bà Trần Thị Minh Thu, Trưởng phòng Pháp chế và Đảm bảo chất lượng của một công ty liên doanh sản xuất thức ăn bổ sung tại TP. Đồng Nai chia sẻ, doanh nghiệp đang rất hoang mang trước ranh giới kiểm soát tiền chất. Nếu áp dụng cứng nhắc theo ghi chú mở rộng của Nghị định 28/2026/NĐ-CP đối với cả các hợp chất muối đã được phối trộn trong phụ gia TACN, doanh nghiệp sẽ phải gánh thêm hàng loạt thủ tục xin giấy phép xuất nhập khẩu, báo cáo kiểm soát đặc biệt vốn chỉ dành cho hóa chất công nghiệp thuần túy, làm mất đi ý nghĩa của chính sách miễn trừ tại Nghị định.

Để khơi thông nguồn lực cho ngành TACN phát triển bền vững, giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị các bộ, ngành liên quan cần sớm rà soát, sửa đổi đồng bộ hệ thống QCVN tương thích với Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi cũng như Thông tư 14/2026/TT-BKHCN.

Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Công Thương cần có văn bản hướng dẫn thống nhất, làm rõ phạm vi miễn trừ đối với các chế phẩm, nguyên liệu TACN có nguồn gốc từ muối của axit hữu cơ nằm trong danh mục tiền chất, tránh tình trạng "trên thông, dưới tắc" gây thiệt hại cho doanh nghiệp và người chăn nuôi.

Tùng Lâm

Video Tăng trưởng kinh tế hai con số và bài toán an ninh năng lượng

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đang đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với hệ thống năng lượng quốc gia. Bảo đảm nguồn cung điện ổn định, phát triển hạ tầng truyền tải và nâng cao năng lực tự chủ nhiên liệu trở thành những điều kiện then chốt...

VnBusiness